Informacja dotycząca ustawę o ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Republiką Federalną Niemiec o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych, sporządzonej w Zgorzelcu dnia 15 maja 2014 r.

Wniosek o ratyfikację ww Umowy był uzasadniany na posiedzeniu Komisji Spraw Wewnętrznych oraz Spraw Zagranicznych  w dniu 26 października 2014 r. przez panią Podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Henrykę Mościcką-Dendys która wskazała, m.in., że Umowa polsko - niemiecka o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych, której dotyczy ustawa ratyfikacyjna,  reguluje kwestie współpracy służb ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego z ich niemieckimi odpowiednikami, i ma na celu zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie przestępstw oraz niektórych wykroczeń, a także ściganie ich sprawców.  Umowa z chwilą jej wejścia w życie zastąpi kilka obowiązujących dotychczas umów – umowę o ułatwieniach w odprawie granicznej z 29 lipca 1992 r., umowę o przejściach granicznych i rodzajach ruchu granicznego z 6 listopada 1992 r., umowę o współpracy Policji i straży granicznych na terenach przygranicznych z 18 lutego 2002 r. oraz umowę w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej oraz szczególnie niebezpiecznych przestępstw z 18 czerwca 2002 r. Za związaniem się omawianą umową przemawia zarówno potrzeba aktualizacji i uporządkowania problematyki współpracy służb, jak i jej skonsolidowanie w jednym akcie prawnym regulującym współpracę w sposób przejrzysty i kompleksowy. Należy też wskazać, że poprzednie umowy zostały zawarte przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i do strefy Schengen, przez co zawierają postanowienia stanowiące powtórzenie obowiązujących przepisów prawnych UE, w tym acquis Schengen, a więc nie przystają do aktualnych wymagań. Regulacje dotyczące ułatwień w odprawie granicznej oraz o przejściach granicznych i rodzajach ruchu granicznego stały się bezprzedmiotowe na skutek zniesienia kontroli granicznych na granicach wewnętrznych strefy Schengen.   Pożądane, a wręcz konieczne, stało się rozszerzenie polsko-niemieckiej współpracy o nowe obszary nieprzewidziane w aktualnie obowiązujących czterech umowach. Współpraca będąca przedmiotem tzw. umowy policyjnej prowadzona między właściwymi organami RP i RFN spowoduje korzystny oddźwięk społeczny i polityczny w obu państwach, przede wszystkim w związku z uzyskaniem większej skuteczności w zwalczaniu przestępczości, w tym w obszarze przygranicznym. Pozwoli też na skuteczne zapobieganie przestępstwom i niektórym wykroczeniom oraz ściganie ich sprawców. 
Umowa została skonstruowana jako porozumienie ramowe zawierające standardowe rozwiązania stosowane w tego typu aktach prawnych, regulujących współpracę organów porządku publicznego na płaszczyźnie międzynarodowej, które nie wykraczają poza reżim prawny obowiązujący w RP i/ lub bazują na aktualnie obowiązującym prawie europejskim. Umowa nie wymaga dokonywania zmian w ustawodawstwie wewnętrznym.
Zarówno na posiedzeniu plenarnym Sejmu jak i na posiedzeniach połączonych Komisji Spraw Wewnętrznych i Spraw Zagranicznych, posłowie PIS zgłaszali swoje uwagi do omawianej Umowy polsko-niemieckiej.  Na przykład, poseł B. Rzońca powiedział na posiedzeniu Sejmu w dniu 4 grudnia br., między innymi: „Niestety mamy obawy, że zapis o wspólnych patrolach właściwych organów stawia patrole polskie w gorszej sytuacji ze względu na doświadczenie, sprzęt i wyposażenie. Potrzebna jest też informacja, czy środki, które będą do użycia przez służby, będą zgodne z prawem danej strony narodowej. Chodzi nam też o to, czy nie dałoby się zrobić wykazu tego sprzętu, który byłby dopuszczony do użycia przez obie strony narodowe. Jesteśmy pewni, że taki wykaz powinien znaleźć się w umowie.  Słabo opisane zostały zabezpieczenia przed wjazdem na stronę polską funkcjonariuszy niemieckich w razie tzw. przypadków niecierpiących zwłoki.  Nasze obawy budzi kwestia ochrony danych osobowych. Jest pytanie: Czy kontrola nad przekazywaniem danych osobowych i w ogóle informacji będzie bezpieczna?  Zastrzeżenia budzi też zapis o środkach kamuflujących, uniemożliwiających identyfikację funkcjonariuszy oraz środków, którymi posługiwać się oni będą. Rodzi się pytanie: Dlaczego nie ma wykazu środków kamuflujących, dlaczego nie ma list i definicji tych środków? Może to budzić podejrzenie o, powiedzmy, nieuzasadnioną potrzebę penetracji polskich obszarów przygranicznych za pomocą tych środków”.

W związku ze zgłaszanymi uwagami, poseł B. Rzońca wniósł o odrzucenie projektu ustawy ratyfikacyjnej w pierwszym czytaniu. Na omawianym posiedzeniu Sejmu, odpowiedzi na pytania i wątpliwości posłów odpowiadał wiceminister spraw wewnętrznych G. Karpiński, powtarzając argumenty przekazywane już w trakcie prac nad projektem ustawy ratyfikacyjnej  w komisjach. Powiedział on, m.in., że „To, co jest istotą tej umowy, jest taki element, że ona ma dać nowe narzędzia do wykonywania realizowanych już dzisiaj czynności[….].Chciałbym zwrócić uwagę na to, że umowa przewiduje w każdym przypadku, kiedy podejmowane jest wspólne działanie na terytorium państwa przyjmującego, tego drugiego, że dowodzi funkcjonariusz państwa, na terenie którego przeprowadzana jest dana czynność.[…] Ta umowa wprowadza znane doskonale ze współpracy polskich i niemieckich policjantów rozwiązania. Zastępuje ona cztery umowy. Jeśli nie są nam znane przypadki nadużywania jakichkolwiek postanowień z dzisiejszego reżimu prawnego, to nie mam cienia wątpliwości, znając współpracę polskiej i niemieckiej Policji przy zwalczaniu przestępczości, że również do tego nie będzie dochodziło w związku z realizacją tej umowy”.
	
Omawiana Umowa składa się z następujących rozdziałów: 
1)	Przedmiot i zakres zastosowania Umowy,
2)	Postanowienia ogólne,
3)	Ogólne formy współpracy,
4)	Szczególne formy współpracy,
5)	Współpraca na terenach przygranicznych,
6)	Postanowienia wykonawcze i końcowe.
Zakresem przedmiotowym Umowy objęte zostały nie tylko przestępstwa, ale także i wykroczenia, których zamknięty katalog wskazany został w art. 1 ust. 3 Umowy. Wskazano też w Umowie zamknięty katalog organów właściwych do wykonania umowy – organy centralne (ust. 2), organy przygraniczne (ust. 3), natomiast ust. 4 tego artykułu określa organy właściwe do współpracy w zakresie zapobiegania, wykrywania i zwalczania wykroczeń. Współpraca właściwych organów odbywać się będzie co do zasady na podstawie wniosku o współpracę zgodnie z art. 5 Umowy. Jednakże w świetle art. 6 ust. 2 wymiana informacji może odbywać się także spontanicznie, z inicjatywy organu przekazującego informacje.  Ogólną formą współpracy objęta została także możliwość tworzenia wspólnych patroli właściwych organów, z tym że organy przygraniczne będą mogły je tworzyć jedynie na terenach przygranicznych. wskazać należy, iż funkcjonariusz na terytorium państwa drugiej strony nie będzie uprawniony do zatrzymania osoby, a jedynie jej ujęcia – w rozumieniu tzw. „ujęcia obywatelskiego”, o którym mowa w art. 243 ust. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, późn. zm.), a następnie przekazania jej funkcjonariuszowi drugiej strony. 
Nową formą współpracy są, działania w sytuacjach szczególnego niebezpieczeństwa, niosących ze sobą zagrożenie życia, zdrowia albo mienia, takich jak np. wypadek drogowy czy spowodowanie katastrofy w ruchu drogowym. W takim przypadku obowiązkiem funkcjonariuszy właściwych organów będzie podjęcie działań w celu niezwłocznego poinformowania o tym zdarzeniu drugiej strony; dodatkowo przewidziano – w przypadku niecierpiącym zwłoki – uprawnienie do przekroczenia granicy państwowej i podjęcia niezbędnych działań.   
W Umowie doprecyzowano zasady funkcjonowania centrum współpracy policyjnej, granicznej i celnej, które utworzone zostało na podstawie Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o utworzeniu Polsko-Niemieckiego Centrum Współpracy Służb Granicznych, Policyjnych i Celnych, zawartego dnia 17 lutego 2011 r.
Możliwość realizacji czynności operacyjnych na terytorium państwa drugiej strony wiąże się z koniecznością określenia uprawnień funkcjonariuszy tej drugiej strony, co zostało przewidziane w art. 36 Umowy. Przyjęto zasadę, iż funkcjonariuszom nie przysługują żadne uprawnienia władcze, o ile umowa nie stanowi inaczej. Uprawnienie do noszenia umundurowania oraz posiadania broni, amunicji i sprzętu oraz ich użycia w przypadku uprawnionej obrony siebie lub innych osób wynika z art. 19 decyzji Rady 2008/615/WSiSW z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie intensyfikacji współpracy transgranicznej, szczególnie w zwalczaniu terroryzmu i przestępczości transgranicznej. Szczególnym uprawnieniem funkcjonariuszy na terytorium państwa drugiej strony jest, przewidziana w art. 38 Umowy, możliwość prowadzenia czynności na transgranicznych trasach pociągów lub statków, bez konieczności ich zatrzymywania, do najbliższej (zgodnie z rozkładem) stacji kolejowej, przystani lub portu – poza tym zasięgiem, prowadzenie takich czynności może nastąpić wyłącznie za zgodą właściwych organów drugiej strony.
Umowa zawiera szereg innych, szczegółowych przepisów odnoszących się do zasad i procedur współpracy odpowiednich służb Polski i Niemiec.