Informacja w sprawie ustawy z dnia 7 lutego 2014 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. 

Uchwalona ustawa  ma na celu dostosowanie przepisów procedury cywilnej do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2012 r. (sygn. akt SK 20/11), stwierdzającego niezgodność z Konstytucją art. 3941 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Kpc) w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 maja 2012 r.
Zakwestionowany art. 3941 § 1 pkt 2 Kpc stanowił, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Przepis ten nie gwarantował jednak możliwości poddania weryfikacji orzeczenia w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej stronie (uczestnikowi) postępowania z urzędu, gdyż koszty tego rodzaju nie należą do kosztów procesu w rozumieniu przytoczonej normy prawnej. W konsekwencji postanowienia incydentalne sądu drugiej instancji odmawiające zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej czy też przyznające je w kwocie niższej niż żądana przez pełnomocnika stawały się prawomocne z chwilą wydania, podczas gdy analogiczne orzeczenia zapadłe przed sądem pierwszej instancji mogły zostać zaskarżone w trybie art. 394 § 1 pkt 9 Kpc, przy czym ten ostatni przepis znajdował tu zastosowanie wyłącznie za sprawą rozszerzającej wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że taki stan rzeczy godzi w prawa profesjonalnych pełnomocników, którzy wykonywali zastępstwo procesowe osób niezamożnych. Trybunał zauważył przy tym, że brak jest podstaw dla przyjęcia, iż pomoc prawna świadczona z urzędu ma charakter nieodpłatny. Należny pełnomocnikowi zwrot kosztów powinien być postrzegany jako prawo majątkowe, które podlega konstytucyjnej ochronie.
Po stronie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) występuje prawnie legitymowany interes w dochodzeniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, nie wyłączając zaskarżania rozstrzygnięć wydanych w tym zakresie. W świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji nie można było uznać więc za właściwe przyjętego przez ustawodawcę dotychczasowego rozwiązania. Dlatego też Trybunał Konstytucyjny ostatecznie stwierdził, że w tym wypadku naruszone zostały standardy z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, tj. prawo do sądu w aspekcie prawa do sprawiedliwej procedury, oraz prawo do zaskarżania rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu sądowym.

Zgodnie z art. 1 uchwalonej ustawy zostało przyjęte nowe brzmienie art. 394 § 1 pkt 9 Kpc, który dotychczas nie przyznawał wprost prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz art. 3942 § 1 Kpc, tj. przepisu, który dotychczas regulował kwestię zaskarżalności orzeczeń wpadkowych sądu drugiej instancji (m.in. rozstrzygnięć w przedmiocie zwrotu kosztów procesu). W konsekwencji jednoznacznie zostało określone w Kpc, że postanowienia incydentalne, które odnoszą się do zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podlegają zaskarżeniu i to zarówno wtedy, gdy zostały wydane przez sąd pierwszej instancji, jak i wówczas, gdy orzeczenie tego typu zapadło przed sądem drugiej instancji.
Ustawa utrzymuje dewolutywność gdy chodzi o rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (rozpatrzenie zażalenia w takim przypadku będzie, co do zasady, zadaniem sądu drugiej instancji). Natomiast kontrola orzeczeń sądu drugiej instancji będzie się odbywała na tym samym poziomie, a mianowicie przed innym, równorzędnym składem sądu drugiej instancji. Rozwiązanie to jest ściśle powiązane z koncepcją unikania angażowania Sądu Najwyższego jako najwyższej instancji sądowej w rozpoznawanie spraw, które nie wymagają wyjątkowej wiedzy prawniczej i nie rodzą skomplikowanych pytań prawnych.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.