WSPÓLNA DEKLARACJA PREZYDENTÓW 
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
ORAZ REPUBLIKI ESTOŃSKIEJ
18 MARCA 2008 ROKU

Apel o zbadanie i osądzenie komunistycznych zbrodni przeciwko ludzkości i pogwałceniu praw człowieka

Komunizm – system, który pociągnął za sobą masowe zbrodnie przeciw ludzkości oraz 
pogwałcenie praw człowieka na wielką skalę – dotąd nie został poddany pełnemu osądzeniu ani co do swojego zakresu, ani co do trwających po dziś dzień następstw. Historycy oceniają, że pod rządami komunistycznych reżimów straciło życie 100 milionów ludzi. Rządy 
te zdominowały życie i losy 120 milionów obecnych obywateli Unii Europejskiej. Niewiele osób za to odpowiedzialnych, o ile w ogóle miało to miejsce, zostało pociągniętych do 
odpowiedzialności. Takie zbrodnie jak zabójstwo polskich oficerów w Katyniu, masowe 
deportacje z Państw Bałtyckich, utworzenie i utrzymywanie Gułagów czy celowe wywołanie głodu na Ukrainie, więzienie ludzi dziś uznawanych za czołowych obywateli Europy, 
odmowa fundamentalnych praw do wolności wyrażania przekonań, wolności słowa, 
przemieszczania się oraz wiele innych zbrodni nie zostało ani odpowiednio zbadanych 
ani osądzonych.

Ludność Europy została uwolniona spod dominacji komunizmu. Zadaniem Europy jest 
zbadać i osądzić zbrodnie komunizmu popełnione na jej terytorium. To nasza 
odpowiedzialność wobec tych, którzy stracili życie lub których życie zostało zrujnowane. To nasza odpowiedzialności wobec dzieci tych ofiar, które dziś, jako obywatele Europy, widzą, 
że ich poświęcenie traktowane jest jako „historyczna” sprawa drugorzędnej wagi, którą lepiej pozostawić nietkniętą.

Proponujemy powołanie międzynarodowej komisji do zbadania zbrodni komunistycznych 
w Europie. Wzywamy państwa europejskie do zbliżenia w celu utworzenia takiej instytucji oraz wyznaczenia znanych powszechnie Europejczyków – uczonych, polityków i innych – których autorytet zapewni temu przedsięwzięciu zaufanie i szacunek, stanowiące warunek konieczny do podjęcia działania przez jakąkolwiek komisję, zadaniem której jest zajęcie się tak trudnym zagadnieniem. Celem takiej komisji, która nie byłaby organem sądowym, 
nie powinno być potępienie jednostek lub dochodzenie na nich sprawiedliwości. Celem takiej komisji powinno być powszechne uświadomienie, co uczyniono jednej czwartej obywateli Europy, osądzenie systemu, którego długotrwałe skutki są widoczne nawet dzisiaj.

Będziemy apelować do rządów Europy, aby negocjowały instrumenty prawne dla powołania takiej komisji i jej procedur operacyjnych. Mamy nadzieję, że kraje Europy – te kraje, 
które ucierpiały, a także te, którym udało się utrzymać demokrację – będą uczestniczyć w tym ważnym wysiłku poszukiwania moralnego prawa i sprawiedliwości. Tylko w ten sposób 
możemy zabliźnić te rany, które jeszcze dziś nas dzielą.