Informacja
o ustawie z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym oraz niektórych innych ustaw

Zasadniczym celem ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym oraz niektórych innych ustaw jest zwiększenie skuteczności i efektywności systemu ochrony klientów podmiotów rynku finansowego oraz edukacji finansowej polskiego społeczeństwa. 
Do zasadniczych zmian wprowadzanych przez ustawę należy zaliczyć: 

1)	rozszerzenie katalogu podmiotów rynku finansowego dochodzących roszczeń od ubezpieczycieli, których interesy może Rzecznik reprezentować, o spadkobierców posiadających interes prawny w ustaleniu odpowiedzialności lub spełnieniu świadczenia z umowy ubezpieczenia;

2)	rozszerzenie kompetencji edukacyjnych i informacyjnych Rzecznika Finansowego poprzez wskazanie, że inicjowanie i organizowanie tego rodzaju działalności ma na celu zwiększanie świadomości finansowej społeczeństwa (a nie tylko jak dotychczas klientów podmiotów rynku finansowego), w szczególności w dziedzinie funkcjonowania rynku finansowego, wykorzystania innowacyjnych technologii i możliwych zagrożeń występujących w tych dziedzinach;

3)	wprowadzenie wyraźnej podstawy normatywnej do współpracy Rzecznika Finansowego z organizacjami pozarządowymi, społecznymi i zawodowymi, do których celów statutowych należy ochrona praw konsumentów, oraz współdziałanie ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami oraz z zagranicznymi i międzynarodowymi organami i organizacjami na rzecz
ochrony praw konsumentów;

4)	rozszerzenie kompetencji procesowych Rzecznika Finansowego poprzez:
a)	możliwość wnoszenia przez Rzecznika Finansowego pozwów w sprawach cywilnych na rzecz klientów podmiotów rynku finansowego lub wstąpienia do toczącego się postępowania cywilnego, jeżeli według oceny Rzecznika Finansowego wymaga tego ochrona praw klientów podmiotu rynku finansowego, z wyłączeniem postępowań przed Sądem Okręgowym w Warszawie – Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów; w aktualnym stanie prawnym Rzecznik Finansowy może wytoczyć powództwo lub wziąć udział w postępowaniu, za zgodą powoda, tylko w sprawach dotyczących nieuczciwych praktyk rynkowych, o których mowa w ustawie z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym,
b)	umożliwienie Rzecznikowi Finansowemu wnoszenia pozwów w postępowaniu grupowym w charakterze reprezentanta grupy w odniesieniu do roszczeń klientów podmiotu rynku finansowego lub roszczeń osób fizycznych wynikających z umowy o świadczenie usług lub wykonywania czynności na rzecz osoby fizycznej przez instytucję finansową w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym;

6) zmiany w zasadach nakładania przez Rzecznika Finansowego administracyjnych kar pieniężnych między innymi poprzez:
a) podniesienie maksymalnej wysokości kary pieniężnej nakładanej przez Rzecznika Finansowego na podmioty rynku finansowego za niewykonanie przez te podmioty określonych obowiązków nałożonych na nich przez ustawę w stosunku do klientów podmiotów rynku finansowego w związku z rozpatrywaną reklamacją lub do Rzecznika z 100 000 zł do 1 000 000 zł,
b) wprowadzenie możliwości nałożenia przez Rzecznika Finansowego kary pieniężnej w wysokości do 1 000 000 zł również na inny podmiot, niebędący podmiotem rynku finansowego, do którego Rzecznik Finansowy zwrócił się o określone informacje lub dokumenty, ponieważ działalność tego podmiotu wiąże się z rozpatrywaną przez Rzecznika sprawą; kara pieniężna będzie mogła zostać nałożona za niezajęcie przez ten podmiot w ustawowym terminie stanowiska lub za nieprzekazanie żądnych przez Rzecznika informacji i dokumentów, to jest za naruszenie obowiązku z art. 31 ustawy;
b) wprowadzenie możliwości nałożenia przez Rzecznika Finansowego kary pieniężnej na podmiot rynku finansowego w wysokości do 100 000 zł za naruszenie obowiązku uczestnictwa w pozasądowym postępowaniu w sprawie rozwiązywania sporów.
      Nowelizacja w zakresie nakładania kar pieniężnych przyznaje również Rzecznikowi Finansowemu uprawnienie do publikacji na swojej stronie internetowej informacji o karach pieniężnych nałożonych na podstawie ostatecznych decyzji.

7) przyśpieszenie przebiegu pozasądowego postępowania w sprawie rozwiązywania sporów pomiędzy klientem podmiotu rynku finansowego a podmiotem rynku finansowego w przypadku braku jego polubownego zakończenia – opinia Rzecznika Finansowego, zawierająca jego ocenę co do przedmiotu sporu, będzie sporządzana na wniosek zainteresowanego tą opinią klienta, złożony we wskazanym w ustawie terminie 14 dni od dnia doręczenia protokołu z przebiegu postępowania, a nie w każdym przypadku;

8) zmiany dotychczasowego modelu finansowania działalności Rzecznika Finansowego oraz gospodarki finansowej Rzecznika Finansowego i jego Biura. Zmiany w tym zakresie mają zapewnić ciągłość finansowania działalności Rzecznika Finansowego i usprawnić gospodarowanie środkami finansowymi pozostającymi w jego dyspozycji. W nowym modelu finansowania m.in.: podniesiono do ustawowej rangę regulacji dotyczących opłat na finansowanie działalności Rzecznika Finansowego i jego Biura. Wprowadzono roczną deklarację o wysokości opłaty (obecnie obowiązują deklaracje kwartalne), podniesiono wysokość opłat wnoszonych przez podmioty rynku finansowego, a także zmieniono sposób ustalania ich wysokości. W nowym modelu gospodarki finansowej m.in. umożliwiono dokonywanie zmian planu finansowego Biura Rzecznika Finansowego w roku kalendarzowym, dla którego plan finansowy został sporządzony, i przewidziano utworzenie przez Rzecznika funduszy własnych – funduszu podstawowego i rezerwowego. Utrzymana jednak została zasada, że działalność Rzecznika i jego Biura finansowana jest z opłat podmiotów rynku finansowego, a nie ze środków budżetu państwa;

9) wprowadzenie zmian usprawniających realizację zadań i funkcjonowanie Rzecznika Finansowego oraz jego Biura w sferze organizacyjnej - umożliwiono Rzecznikowi Finansowemu ustanowienie spośród pracowników Biura pełnomocników terenowych oraz przewidziano, że pracami Biura Rzecznika Finansowego będzie kierował dyrektor generalny;

10) zmiany w konstrukcji i zasadach funkcjonowania Funduszu Edukacji Finansowej między innymi poprzez:
a) likwidację dotychczasowego Funduszu Edukacji Finansowej, którego środkami dysponuje obecnie Rzecznik Finansowy, i utworzenie w jego miejsce państwowego funduszu celowego z tą samą nazwą, zwanego dalej „FEF”, którego dysponentem będzie minister właściwy do spraw instytucji finansowych,
b) określnie tytułów, z których będą pochodziły przychody FEF - są to przede wszystkim przychody z tytułu kar pieniężnych nakładanych przez Komisję Nadzoru Finansowego, Prezesa UOKiK i Rzecznika Finansowego na podmioty rynku finansowego w przypadkach wskazanych w ustawie,
c)  wskazanie, że środki zgromadzone w nowym FEF przeznaczone będą na finansowanie lub dofinansowanie edukacji finansowej, w szczególności na: 
•	opracowywanie i realizację strategii edukacji finansowej, 
•	organizację kampanii edukacyjnych, informacyjnych lub promocyjnych, mających na celu zwiększenie kompetencji finansowych społeczeństwa, 
•	opracowywanie i realizację programów edukacyjnych oraz wydawanie publikacji popularyzujących wiedzę w zakresie finansów, rynku finansowego, zagrożeń na nim występujących oraz działających na nim podmiotów, 
•	opracowywanie dokumentów i tworzenie narzędzi z zakresu edukacji finansowej innych niż wymienione w lit. a i c, 
•	wspieranie projektów edukacyjnych i promocyjnych w zakresie finansów i rynku finansowego, 
•	przeprowadzanie badań w zakresie kompetencji finansowych społeczeństwa i edukacji finansowej. 
d) utworzenie nowej Rady Edukacji Finansowej, która zastąpi dotychczasową Radę. Ustawa przewiduje, że dotychczasowi członkowie Rady oraz jej Przewodniczący staną się członkami nowej Rady Edukacji Finansowej. Nowo tworzona Rada będzie realizowała zadania z zakresu edukacji finansowej;   
      
W konsekwencji wprowadzenia zmian do ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, w celu zharmonizowania systemu prawnego z nowymi rozwiązaniami merytorycznymi oraz w związku ze zmianą tytułu ustawy, ustawa dokonuje zmiany także: ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, ustawy z dnia 15 grudnia 2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń, ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom.  
Ponadto w art. 35 ustawy przewidziano, że środki finansowe przyznane w roku 2022 w formie dotacji celowej na podstawie art. 75a ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (dotacja celowa na finansowanie kosztów realizacji remontów i inwestycji w placówkach oświatowych) pozostaną w dyspozycji podmiotów, którym zostały przyznane, i będą mogły być wykorzystane w roku 2023 na finansowanie realizacji zadań, na które zostały przyznane.

Ustawa wejdzie w życie co do zasady 1 stycznia 2023 r. Wcześniej, tj. z dniem następującym po dniu ogłoszenia ustawy wejdzie w życie część przepisów dostosowujących związanych z obowiązkami Rzecznika Finansowego, a dotyczących likwidacji dotychczasowego Funduszu Edukacji Finansowej – przekazywania określonych informacji i dokumentów ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych (art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 2 i art. 32 ust. 2), a także art. 35 ustawy. Natomiast po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy wejdą w życie przepisy związane z przyznaniem Rzecznikowi Finansowemu kompetencji do działania w charakterze reprezentanta grupy – wytaczania powództwa w postępowaniu grupowym.