Informacja 
o ustawie z dnia 24 lutego 2022 r. 
o ochronie dziedzictwa narodowego związanego z nazywaniem obiektów przestrzeni publicznej oraz pomnikami

Zasadniczym celem ustawy jest wprowadzenie nowych reguł dokonywania zmian nazw obiektów przestrzeni publicznej, których patronami są osoby i wydarzenia istotne dla tożsamości narodowej i państwowości polskiej, oraz określenie zasad ochrony tych nazw.
Przedmiotowa regulacja wprowadza ograniczenia w nadawaniu nazw miejsc w przestrzeni publicznej lub dokonywania zmian tych nazw, poprzez zdefiniowanie kręgu osób lub wydarzeń, zasługujących na szczególną ochronę. 
Ustawa definiuje pojęcie patrona i patronatu oraz ogranicza możliwość zmiany takiej nazwy obiektów przestrzeni publicznej wyłącznie do przypadku gdy:
1)	jednocześnie ustanowiono tego patrona lub patronat jako nazwę innego obiektu przestrzeni publicznej w celu zapewnienia godniejszej formy upamiętnienia;
2)	ujawniono, nieznane publicznie w chwili ustanowienia patrona lub patronatu, okoliczności, które kwestionują zasadność uznania danej nazwy za patrona lub patronat;
3)	ujawniono, nieznane publicznie w chwili ustanowienia patrona lub patronatu, czyny związane z działalnością publiczną osób, grup osób, organizacji lub instytucji, które polegały na:
a)	propagowaniu komunizmu, nazizmu, faszyzmu lub innego ustroju totalitarnego lub technik i praktyk działania właściwych takiemu ustrojowi,
b)	stosowaniu metod i praktyk działania właściwych ustrojowi totalitarnemu,
c)	szpiegostwie na rzecz obcego państwa lub udziale w spisku przeciwko suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.
Ustawa wprowadza także na potrzeby rozszerzonej ochrony, rozbudowaną definicję pomnika, za który uważa się również kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe znajdujące się na nieruchomości stanowiącej własność lub będącej w posiadaniu jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego lub związku metropolitarnego.
Zgodnie z ustawą, uchwały dotyczące zmiany patrona lub patronatu podjęte przez organ jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego, które są niezgodne z zasadami określonymi niniejszą ustawą, są nieważne. Stwierdzenie przez organ nadzoru nieważności takiej uchwały wstrzymuje jej wykonanie z mocy prawa z dniem doręczenia rozstrzygnięcia nadzorczego. W przypadku, stwierdzenia nieważności ww uchwały dotyczącej zmiany patrona lub patronatu, organ jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego przywraca w terminie 7 dni oznaczenia poprzedniej nazwy, jeśli zostały usunięte. W przypadku nieprzywrócenia oznaczeń poprzedniej nazwy w terminie 14 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia nadzorczego, wojewoda zapewnia ich przywrócenie na koszt jednostki samorządu terytorialnego albo związku jednostek samorządu terytorialnego, albo związku metropolitalnego.
Analogiczne rozwiązania dotyczą usunięcia pomnika upamiętniającego osobę, organizację, instytucję, grupę osób, wydarzenie, przedmiot, datę lub miejsce, które wskazane zostały w ustawie w definicji patrona lub patronatu.
W przypadku uchwał dotyczących zmiany patrona lub patronatu podjętych od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy, które są niezgodne z przepisem definiującym nazwy patronów i obiektów uznane przez ustawodawcę procedura jest analogiczna, z tym, że organ nadzoru dokonuje stwierdzenia nieważności takiej uchwały, w ciągu miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Stwierdzenie przez organ nadzoru nieważności uchwały dotyczącej zmiany patrona lub patronatu wstrzymuje jej wykonanie z mocy prawa z dniem doręczenia rozstrzygnięcia nadzorczego.
Podobna procedura obejmuje uchwały dotyczące usunięcia pomnika podjęte przez organ jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie niniejszej ustawy.
W przypadku podjęcia w okresie od dnia 12 września 1989 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. uchwały o nadaniu obiektowi przestrzeni publicznej nazwy, symbolizującej komunizm lub inny ustrój totalitarny, albo w inny sposób taki ustrój propagującej, a także nazwy odwołującej się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989, organ jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przywraca poprzednią nazwę albo nadaje patrona lub patronat, jeśli obiekt przestrzeni publicznej nie posiadał wcześniej innej nazwy albo nazwa poprzednia była niezgodna z przepisami ustawy  z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1103). Jeżeli w terminie określonym w ustawie, nazwa nie zostanie zmieniona, wojewoda może wydać zarządzenie zastępcze, w którym przywraca poprzednią nazwę albo nadaje patrona lub patronat, jeśli obiekt przestrzeni publicznej nie posiadał wcześniej innej nazwy albo nazwa poprzednia była niezgodna z przepisami ustawy. Do czasu nadania nowej nazwy stosuje się nazwę dotychczasową.
Do postępowań administracyjnych i sądowych w sprawach dotyczących uchwał organu jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo związku metropolitalnego dotyczących zmiany nazwy obiektu przestrzeni publicznej lub usunięcia pomnika wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy.
Przedłożona regulacja nowelizuje również ustawę z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2020 r. poz. 805 oraz z 2021 r. poz. 1676), ustawę z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2021 r. poz. 178, 1192, 1535 i 2105) oraz ustawę z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1057 oraz z 2021 r. poz. 1038, 1243, 1535 i 2490).
Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.