Informacja o ustawie z dnia 28 kwietnia 2022 r. o Akademii Kopernikańskiej 

Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. powołuje do życia Akademię Kopernikańską. Głównym zadaniem tej nowej instytucji będzie realizacja Narodowego Programu Kopernikańskiego, który obejmuje:
1)	finansowanie badań naukowych, w tym przyznawanie:
a)	Stypendiów Kopernikańskich,
b)	Grantów Mikołaja Kopernika;
2)	wspieranie Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika;
3)	przyznawanie Nagród Kopernikańskich;
4)	powoływanie Ambasadorów Akademii Kopernikańskiej i przyznawanie wsparcia finansowego na zadania przez nich realizowane;
5)	organizację Światowego Kongresu Kopernikańskiego;
6)	przygotowywanie oraz organizowanie konferencji, sympozjów i seminariów;
7)	współpracę międzynarodową.
Akademię Kopernikańską będzie tworzyło 6 Izb: Izba Astronomii i Nauk MatematycznoPrzyrodniczych, Izba Nauk Medycznych, Izba Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Izba Filozofii i Teologii, Izba Nauk Prawnych oraz Izba Laureatów Nagrody Kopernikańskiej. Organami Akademii będą: Zgromadzenie Ogólne Akademii, Sekretarz Generalny Akademii oraz Prezydium Akademii. W skład każdej z Izb, poza Izbą Laureatów Nagrody Kopernikańskiej, będzie wchodzić od 10 do 20 członków Akademii (łącznie nie więcej niż 100 członków Akademii), powołanych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Zgromadzenia. Pracami każdej z Izb będzie kierować wybierany kadencyjnie przewodniczący. W ustawie określono także wymagania, jakie będzie musiał spełniać kandydat na członka Akademii, a także okoliczności, w których członkostwo będzie wygasało. Przewidziano także sytuacje, w których członek Akademii będzie mógł zostać pozbawiany członkostwa.    
Pierwszy skład Akademii (w liczbie nieprzekraczającej połowy pełnego składu każdej z Izb) zostanie powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Minister ten w terminie miesiąca od dnia powołania pierwszych członków Akademii powołuje członków Akademii pełniących zadania przewodniczących poszczególnych Izb, do czasu ich wyboru. 
W ustawie przyjęto, że Zgromadzenie – jako stanowiący organ kolegialny, w skład którego wchodzą wszyscy członkowie Akademii – będzie najwyższą jej władzą. Zgromadzenie działać będzie w trybie posiedzeń, zwoływanych przez Sekretarza.  
Sekretarzem będzie członek Akademii, który uzyskał największe poparcie w ramach Zgromadzenia, powołany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przewidziano także instytucję sprzeciwu, który przysługuje Prezesowi Rady Ministrów względem wybranego kandydata (sprzeciw może być zgłoszony terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały Zgromadzenia w przedmiocie wyboru kandydata; w tej sytuacji Zgromadzenie powinno przedstawić alternatywnego kandydata). 
Ustawa przewiduje, że kadencja Sekretarza trwa 7 lat, a dany członek Akademii może pełnić tę funkcję przez jedną kadencję. Do Sekretarza należeć będzie bieżące kierowanie działalnością Akademii i reprezentowanie jej na zewnątrz, w tym składanie oświadczeń woli. Sekretarza na pierwszą kadencję powoła Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra właściwego do szkolnictwa wyższego i nauki, na okres 2 lat. Powołanie na stanowisko stanowić będzie nawiązanie stosunku pracy. Sekretarz w okresie pełnienia funkcji nie będzie mógł wykonywać dodatkowego zatrudnienia, z wyjątkami, ani wykonywać innych zajęć zarobkowych lub niezarobkowych sprzecznych z obowiązkami Sekretarza. 
W strukturze Akademii, poza Izbami, będą działać także: Biuro Akademii odpowiedzialne za obsługę administracyjną Akademii oraz Centrum Badawcze Mikołaja Kopernika, do zadań którego będzie należało m.in.: organizowanie sympozjów naukowych, konferencji prezentujących wyniki badań naukowych, debat i interdyscyplinarnych spotkań tematycznych z udziałem polskich oraz zagranicznych uczonych, opracowywanie, wydawanie, promocja raportów oraz innych publikacji naukowych prezentujących konkluzje i wskazówki co do kierunków proponowanych badań naukowych oraz finansowanie badań naukowych i nadzór nad ich realizacją. 
Na czele Biura Akademii jak również Centrum Badawczego Mikołaja Kopernika będzie stał dyrektor, wybierany w drodze otwartego konkursu. Ustawa wskazuje jakie kryteria powinni spełniać kandydaci ubiegający się o stanowisko dyrektora, które w sposób obiektywny mają dać gwarancję należytego wykonywania powierzonych obowiązków. 
Ustawa wyznacza ogólne ramy ustroju Akademii, który znajdzie ostateczne uszczegółowienie w jej Statucie. Kompetencja uchwalenia Statutu oraz jego nowelizacji, jako aktu prawa wewnętrznego Akademii, przypisana została Zgromadzeniu, z tym zastrzeżeniem, że musi on zostać zatwierdzony przez Prezesa Rady Ministrów. Natomiast pierwszy Statut nadany zostanie przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Nadzór nad Akademią powierzono Prezesowi Rady Ministrów.  
Jeśli chodzi o finanse Akademii, to co do zasady działalność Akademii jest finansowana ze środków pochodzących z budżetu państwa oraz z innych źródeł.
Zgodnie z regulacjami dostosowującymi ustawy Prezes Rady Ministrów w drodze decyzji wydanej w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy wyposaży Akademię w mienie obejmujące własność lub inne prawa majątkowe, niezbędne do prowadzenia działalności.  Natomiast minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki powoła, w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy, na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, Pełnomocnika do organizacji i kierowania pracami Akademii oraz ustali jego wynagrodzenie. Pełnomocnik będzie wykonywał swoje zadania do dnia powołania pierwszego Sekretarza. 
Program stypendialny przewidziany w ustawie ma dwa zasadnicze komponenty: instrumenty wsparcia badań naukowych oraz staży naukowych dla młodych naukowców – Stypendia Kopernikańskie – oraz Granty Mikołaja Kopernika przeznaczone dla uczonych (obywateli polskich oraz cudzoziemców) o uznanej renomie międzynarodowej, którzy realizują ważne projekty badawcze.  
Konkursy w ramach Stypendiów Kopernikańskich oraz Grantów Mikołaja Kopernika będą ogłaszane i przeprowadzane na zasadach uregulowanych w ustawie. Dyrektor Centrum w porozumieniu z przewodniczącymi Izb Akademii będzie powoływać zespoły ekspertów, w celu dokonania oceny wniosków złożonych w konkursach, przygotowywania list rankingowych i dokonywania ocen merytorycznych związanych z rozliczeniem przyznanych środków. W skład zespołów ekspertów wejdą wskazani przez przewodniczących Izb Akademii członkowie Akademii oraz, w razie potrzeby, inne osoby. Rozstrzygnięcia w ramach postępowań na finansowanie Stypendiów Kopernikańskich i Grantów Mikołaja Kopernika będą podejmowane przez Dyrektora Centrum w drodze decyzji w terminie 4 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin składania wniosków. 
Dofinansowanie w ramach Stypendiów Kopernikańskich oraz Grantów Mikołaja Kopernika odbywa się na podstawie umowy zawieranej przez Dyrektora Centrum. Dyrektora Centrum wyposażono także w kompetencję do rozliczania umów i zlecenia zewnętrznego audytu ich wykonania.
Ustawa przewiduje także utworzenie powiązanej strukturalnie z Akademią uczelni publicznej – Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. Szkoła będąc formalnie odrębną osobą prawną, zostanie powiązana z Akademią w ten sposób, że zadania odpowiadające zadaniom rady uczelni wykonywać będzie Prezydium Akademii.  Ponadto organy Akademii będą miały wpływ na obsadę personalną organów Szkoły – rektor Szkoły powoływany będzie przez Prezydium Akademii na wniosek Zgromadzenia.  Choć siedzibą Szkoły będzie Warszawa, instytucja zintegruje jednostki funkcjonujące na terenie kraju: Kolegium Astronomii i Nauk Przyrodniczych w Toruniu, Kolegium Nauk Medycznych w Olsztynie, Kolegium Nauk Ekonomicznych i Zarządzania w Warszawie, Kolegium Filozofii i Teologii w Krakowie, Kolegium Nauk Prawnych w Lublinie. Ustawa przewiduje sposób doboru (konkurs) uczelni i podmiotów, z którymi Szkoła będzie współpracować w zakresie poziomu kształcenia. 
Zgodnie z regulacjami dostosowującymi ustawy Prezes Rady Ministrów w drodze decyzji wydanej w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów powołujących ją do życia, wyposaży Szkołę w mienie obejmujące własność lub inne prawa majątkowe, niezbędne do prowadzenia działalności.  
Ustawa szczegółowo reguluje także kwestie pierwszego Statutu Szkoły, pierwszego rektora, pierwszych wyborów do senatu, kadencji pierwszego rektora, kadencji pierwszego senatu, czasowego statusu Szkoły i jej uprawnień (niezależnie od przyznanych kategorii naukowych oraz innych wymogów do dnia 31 sierpnia 2027 r. Szkoła będzie posiadać status uczelni akademickiej oraz przysługują jej uprawnienia podmiotu posiadającego kategorię naukową B+, o której mowa w przepisach ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). 
Nagrody Kopernikańskie, w formie indywidualnej nagrody pieniężnej w wysokości 500 000 zł, będą przyznawane w drodze konkursu, za wybitne osiągnięcia naukowe o przełomowym znaczeniu oraz zasięgu międzynarodowym. Zasadniczo planuje się przyznanie jednej nagrody rocznie, kolejno w jednej z kategorii: astronomia, ekonomia, medycyna, filozofia lub teologia albo prawo. Laureaci z dniem otrzymania Nagrody stawać się będą członkami Akademii. Wyboru laureata dokonuje Prezydium Akademii, natomiast kandydatów mogą zgłaszać: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Rady Ministrów, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, Izba Akademii, 10 członków Akademii lub laureat Nagrody Kopernikańskiej. Pierwsza Nagroda Kopernikańska zostanie przyznana w 2023 r.
Założeniem powoływania Ambasadorów Akademii Kopernikańskiej jest promowanie polskiej nauki i kultury za granicą, wiedzy o historii oraz dziedzictwie narodowym w świecie, a także promocji współpracy w dziedzinie kultury, edukacji, nauki, życia społecznego oraz gospodarczego przez osoby o uznanej renomie i dorobku, rozpoznawalne zagranicą. Ambasadorowie wybierani będą przez Zgromadzenie spośród kandydatów spełniających określone w ustawie wymagania. Do zgłaszania kandydatów są uprawnieni: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, minister właściwy do spraw zagranicznych, przewodniczący każdej z Izb Akademii, rektor Szkoły oraz Dyrektor Centrum. Sekretarz przyznaje wybranemu przez Zgromadzenie Ambasadorowi grant na realizację zadań, w wysokości nieprzekraczającej 500 000 zł. Szczegółowe zasady przyznawania grantów  określał będzie Statut Akademii. 
Raz na pięć lat organizowany będzie Światowy Kongres Kopernikański. Organizatorem Kongresu będzie Akademia. Celem Kongresu jest wymiana informacji, doświadczeń oraz wyników najnowszych innowacyjnych badań ostatnich 5 lat z zakresu astronomii, ekonomii oraz medycyny. Ponadto organizowany cyklicznie Kongres służył będzie promocji, inicjowaniu i wspieraniu zarówno w Polsce, jak i za granicą, projektów badawczych związanych z życiem i działalnością Mikołaja Kopernika, poprzez prezentacje dzieł wybitnego astronoma oraz dorobku badaczy tematyki związanej z jego postacią. 
W związku z przypadającą w 2023 roku rocznicą 550-lecia urodzin Mikołaja Kopernika pierwszy Kongres zostanie zorganizowany, w tymże roku, w Toruniu, a jego inauguracja nastąpi w dniu urodzin astronoma - 19 lutego. Na Kongres zaproszeni zostaną badacze zajmujący się tematyką kopernikańską z całego świata. Ustawa zawiera szczegółowe przepisy dotyczące organizacji pierwszego Światowego Kongresu Kopernikańskiego.
Ustawa zawiera przepisy zmieniające i dostosowujące. 
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2022 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, które wejdą w życie z dniem 1 marca 2023 r.