Informacja w sprawie ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw

Głównym celem ustawy jest implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. mającej na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Ustawa wprowadza w tym celu zmiany w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, zwanej dalej „u.o.k.i.k”. Dokonywana nowelizacja u.o.k.i.k. przewiduje w szczególności:
1)	nałożenie także na osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami obowiązku przekazywania dokumentów i informacji na żądanie Prezesa UOKIK, z możliwością odmowy ich przekazania w przypadku gdyby ich przekazanie narażało je lub ich osoby najbliższe na odpowiedzialność karną;
2)	doprecyzowanie zasad ochrony informacji uzyskanych w postępowaniu przed Prezesem UOKiK oraz zasad udostępniania przez Prezesa UOKiK wyników badań i analiz rynkowych, niezbędnych w postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UKE, URE i KNF;
3)	wprowadzenie obowiązku sporządzania uzasadnienia stawianych przedsiębiorcy zarzutów już na etapie wszczęcia postępowania przez Prezesa UOKIK; 
4)	doprecyzowanie zasad zwracania się o pomoc Policji w toku kontroli i przeszukania przeprowadzanych przez osoby upoważnione przez Prezesa UOKIK (pomoc udzielana przez funkcjonariuszy Policji polegać będzie w szczególności na umożliwieniu rozpoczęcia lub przeprowadzenia przeszukania, zapewnieniu porządku w miejscu przeprowadzania przeszukania i osobistego bezpieczeństwa osób obecnych w tym miejscu, a także na ustaleniu tożsamości osób);
5)	wprowadzenie, jako zasady, pozostawienia pism lub dokumentów, znalezionych w toku kontroli lub przeszukania, na miejscu kontroli lub przeszukania, w sytuacji gdy zawierają pisemną komunikację między kontrolowanym lub przeszukiwanym a adwokatem, radcą prawnym lub prawnikiem z Unii Europejskiej, powstałą w celu realizacji prawa do uzyskania ochrony prawnej w związku z przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKIK, w toku którego przeprowadzane jest kontrola lub przeszukanie – z jednoczesną możliwością „pobieżnego zapoznania się” przez kontrolującego z takim dokumentem;
6)	wprowadzenie dla kontrolującego uprawnienia do opieczętowani lokali, pomieszczeń lub przedmiotów w zakresie koniecznym do przeprowadzenia kontroli;
7)	doprecyzowanie zasad sądowej kontroli nad czynnościami przeszukania – w szczególności w zakresie zaskarżania postanowień sądu ochrony konkurencji i konsumentów wyrażających zgodę na przeszukanie;
8)	doprecyzowanie zasad przeprowadzania dowodu z przesłuchania świadków (ustawa w szczególności określa obowiązek stawiennictwa w celu złożenia zeznań oraz przewiduje odpowiedzialność administracyjną za jego niewykonanie, a także daje możliwość przesłuchania świadka w trybie zdalnym);
9)	zmianę sposobu ustalania niektórych kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa UOKIK przez zastąpienie ich maksymalnego pułapu określonego kwotowo pułapem określonym jako procent obrotu (kwotę 50 000 000 euro zastąpiono odniesieniem do kwoty stanowiącej 3 % obrotu osiągniętego w poprzednim roku obrotowym); 
10)	możliwość nałożenia na przedsiębiorców, w celu przymuszenia ich do wykonania nałożonych na nich obowiązków, w drodze decyzji, okresowej kary pieniężnej, ustalanej jako 5 % średniego dziennego obrotu osiągniętego w poprzednim roku obrotowym za każdy dzień opóźnienia;
11)	wprowadzenie możliwości nałożenia kary także na przedsiębiorcę dominującego, w przypadku gdy naruszenia ustawy dopuścił się przedsiębiorca zależny; 
12)	wprowadzenie możliwości ukarania karą pieniężną związków przedsiębiorców, w przypadku gdy dane naruszenie jest związane z działalnością jego członków; 
13)	wprowadzenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy także osoby fizycznej, która będąc przedsiębiorcą dopuściła się naruszenia, a po dokonaniu naruszenia zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;
14)	uprawnienie Prezesa UOKIK do nakazaniu, w decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję, zastosowania środków polegających m.in. na podziale przedsiębiorcy, zbyciu całości albo części majątku przedsiębiorcy, zbyciu udziałów lub akcji zapewniających kontrolę nad przedsiębiorcą lub na ingerencji w strukturę przedsiębiorcy w inny sposób; 
15)	kompleksowe uregulowanie zasad odstępowania od wymierzania kary pieniężnej lub jej obniżania w sprawach porozumień ograniczających konkurencję. W tym zakresie ustawa stanowi m.in., że instrumenty takie będą mogły być stosowane na wniosek przedsiębiorcy, wskazujący w szczególności uczestników porozumienia, produkty lub usługi, których dotyczy porozumienie, terytorium, którego dotyczy porozumienie, oraz imiona, nazwiska i stanowiska służbowe osób pełniących w porozumieniu istotną rolę, wraz z jej opisem. Wniosek nie będzie podlegał uwzględnieniu w przypadku gdy Prezes UOKIK poweźmie informację, że przedsiębiorca niszczył, fałszował lub ukrywał dowody istnienia porozumienia, lub że ujawnił zamiar złożenia wniosku lub jakiekolwiek elementy tego wniosku.  Kara będzie mogła być obniżona maksymalnie o 20 %, 30  lub o 50 % - przy czym największe obniżenie kary dotyczyć będzie przedsiębiorców, którzy jako pierwsi spełnią warunki jej obniżenia;
16)	określenie zasad współpracy Prezesa UOKIK z organami ochrony konkurencji i konsumentów z innych państw członkowskich – w szczególności w zakresie wzajemnego egzekwowania kar pieniężnych (egzekucja w tym zakresie będzie prowadzona na podstawie dokumentu nazwanego jednolitym instrumentem; podmiot, na który nałożono karę pieniężna będzie mógł wnosić zarzuty do jednolitego instrumentu; ich nieuwzględnienie uprawniało będzie do złożenia zażalenia do sądu ochrony konkurencji i konsumentów). W powyższym celu odpowiednio zmieniana jest także ustawa z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji. Zmieniana jest również ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postepowania cywilnego - w której uwzględnia się także inne zadania przyznawane ustawą sądowi ochrony konkurencji i konsumentów;
17)	wprowadzenie pięcioletniej kadencji Prezesa UOKiK wybieranego przez Prezesa Rady Ministrów spośród osób wyłonionych na podstawie otwartego i konkurencyjnego naboru oraz określenie zamkniętego katalogu przesłanek, na podstawie których Prezes UOKiK będzie mógł być odwołany. Ta sama osoba nie będzie mogła być Prezesem Urzędu dłużej niż przez dwie kadencje. Prezes Urzędu nie będzie mógł zajmować innego stanowiska ani wykonywać innych zajęć zarobkowych sprzecznych z obowiązkami Prezesa Urzędu, z zastrzeżeniem wskazanych w ustawie wyjątków.
Ustawa dokonuje także nowelizacji:
1)	ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – przez dodanie § 6 w art. 305 KK, zgodnie z którym nie będzie podlegać karze sprawca przestępstwa określonego w art. 305 § 1 lub § 2 KK (zakłócenie przetargu publicznego), który zawiadomił o fakcie jego popełnienia organ powołany do ścigania przestępstw, Komisję Europejską lub organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego Unii Europejskiej i ujawnił wszystkie istotne okoliczności tego przestępstwa, zanim organ powołany do ścigania przestępstw o nim się dowiedział; 
2)	ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - w której powierza się Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych szereg zadań służących zwiększaniu, utrzymaniu lub poprawie możliwości funkcjonalnych osób niepełnosprawnych; 
3)	ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o Polskiej Organizacji Turystycznej – w której określa się zasady udzielania zamówień publicznych przez Polską Organizację Turystyczną w ramach realizacji zadań powierzonych jej w umowie przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej;
4)	 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – w której wydłuża się okres, w jakim przysługuje prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla uprawnionych osób oraz wskazuje się, że prawa takiego nie traci się pomimo zbiegu z uprawnieniami z innych tytułów oraz w przypadku wykonywania pracy zarobkowej. Jednocześnie w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych precyzuje się przepisy dotyczące zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osobę pobierające na powyższych zasadach specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne;
5)	ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – w której uchyla się przepis, na podstawie którego przedłużona była ważność orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii (dalsza ważność takich orzeczeń przesądzona zostanie w przepisach przejściowych ustawy, gdzie wskazany zostanie także nowy okres ich ważności). 
Ustawa zawiera także przepisy przejściowe służące wdrożeniu przepisów nowelizowanych ustaw. Przepisy przejściowe rozstrzygają m.in. że dotychczasowe przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów znajdą zastosowanie odpowiednio do wniosków o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie złożonych przed dniem wejścia w życie ustawy oraz do praktyk ograniczających konkurencję zaniechanych przed dniem wejścia w życie ustawy.
 Podstawowym terminem wejścia w życie ustawy jest termin 4 dni od dnia ogłoszenia.