Informacja w sprawie ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o osłonach socjalnych dla pracowników sektora elektroenergetycznego i branży górnictwa węgla brunatnego

Ustawa określa zasady:
1)	nabywania prawa do urlopu energetycznego, urlopu górniczego oraz jednorazowej odprawy pieniężnej:
a)	przez pracowników sektora elektroenergetycznego w okresie wyłączania jednostek wytwórczych oraz 
b)	przez pracowników branży górnictwa węgla brunatnego w okresie systemowej redukcji wydobycia węgla brunatnego
-  w związku z transformacją sektora elektroenergetycznego w Polsce;
2)	wypłaty świadczenia socjalnego w okresie korzystania przez uprawnionych pracowników z urlopu energetycznego lub urlopu górniczego;
3)	wypłaty jednorazowej odprawy pieniężnej. 
Uprawnienie do urlopu energetycznego lub jednorazowej odprawy pieniężnej będzie przysługiwać pracownikom przedsiębiorstw energetycznych i oznaczonych części przedsiębiorstw energetycznych, niespełniającym warunków do nabycia przez nich prawa do emerytury, w okresie od dnia wyłączenia pierwszej z jednostek wytwórczych w danej oznaczonej części przedsiębiorstwa energetycznego, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2049 r. Uprawnienie do urlopu energetycznego będzie także przysługiwać pracownikom spółek zależnych przedsiębiorstw energetycznych wykonującym prace pozostające w związku z wytwarzaniem energii elektrycznej w wyłączanych w związku z transformacją sektora elektroenergetycznego jednostkach wytwórczych oznaczonych części tych przedsiębiorstw energetycznych. 
Uprawnienie do urlopu górniczego lub jednorazowej odprawy pieniężnej przysługiwać będzie w okresie od dnia:
1)     rozpoczęcia w oznaczonej części przedsiębiorstwa górniczego węgla brunatnego systemowej redukcji wydobycia węgla brunatnego związanej z wyłączaniem jednostek wytwórczych przedsiębiorstwa energetycznego,
2)     ograniczenia lub zakończenia wydobycia węgla brunatnego w oznaczonej części przedsiębiorstwa górniczego węgla brunatnego
– jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2049 r.  
Uprawnienia powyższe będą przysługiwać niespełniającym warunków do nabycia prawa do emerytury pracownikom danego przedsiębiorstwa górniczego węgla brunatnego oraz jego oznaczonej, części a także pracownikom spółek zależnych tego przedsiębiorstwa górniczego wykonującym prace pozostające w związku z wydobywaniem węgla brunatnego w oznaczonej części tego przedsiębiorstwa. 
	Jeżeli dzień zakończenia urlopu energetycznego lub górniczego udzielonego na podstawie ustawy do dnia 31 grudnia 2049 r. będzie przypadał po tym dniu, urlop będzie kontynuowany według dotychczasowych zasad.
 Powyższe uprawnienia będą przyznawane na wniosek pracownika i będą mogły być przyznane tylko raz. 
	Urlop energetyczny będzie przysługiwał w wymiarze do 4 lat:
1)    pracownikowi wykonującemu prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do nabycia prawa do emerytury pomostowej;
2)     	pracownikowi wykonującemu pracę stale i w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy na stanowisku pracy w obszarze produkcyjnym lub remontowym, biorącemu udział w procesie wytwarzania energii elektrycznej, w ramach rodzajów prac określonych w załączniku nr 1 do ustawy, któremu ze względu na wiek i łączny staż pracy brakuje nie więcej niż 4 lata do nabycia prawa do emerytury innej niż pomostowa.
 	Urlop górniczy będzie przysługiwał w wymiarze do 4 lat:
1)    	 pracownikowi, któremu ze względu na wiek i łączny staż pracy górniczej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  brakuje nie więcej niż 4 lata do nabycia prawa do emerytury górniczej;
2)     	pracownikowi wykonującemu prace górnicze lub prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do nabycia prawa do emerytury pomostowej;
3)    	 pracownikowi wykonującemu pracę stale i w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa pełnego wymiaru na stanowisku pracy w obszarze produkcyjnym lub remontowym, biorącemu udział w procesie wydobywczym węgla brunatnego w ramach rodzajów prac określonych w załączniku nr 2 do ustawy, któremu ze względu na wiek i łączny staż pracy brakuje nie więcej niż 4 lata do nabycia prawa do emerytury innej niż pomostowa.
Urlop energetyczny oraz urlop górniczy będzie przysługiwał pod warunkiem, że skorzystanie z niego pozwoli pracownikowi nabyć prawo do emerytury. 
Pracownik utraci prawo do korzystania z urlopu energetycznego lub z urlopu górniczego z dniem nabycia prawa do emerytury. Urlop energetyczny lub urlop górniczy będą mogły być przyznane pod warunkiem:
1)     	rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy, przed przyznaniem tego urlopu, na mocy porozumienia stron, o którym mowa w ustawie o zwolnieniach grupowych, z dniem zakończenia tego urlopu oraz
2)     wykorzystania w całości urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi na dzień rozpoczęcia urlopu energetycznego lub urlopu górniczego.
Pracownik w okresie korzystania z urlopu energetycznego albo z urlopu górniczego będzie zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i będzie otrzymywał świadczenie socjalne w wysokości 80% miesięcznego wynagrodzenia pracownika obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.
Pracownikowi, który na dzień rozwiązania stosunku pracy na podstawie porozumienia stron, o którym mowa w ustawie o zwolnieniach grupowych, nie spełnia warunków do nabycia prawa do urlopu energetycznego lub urlopu górniczego, będzie przysługiwać jednorazowa odprawa pieniężna – o ile posiada on co najmniej 5-letni staż pracy u danego pracodawcy. Jednorazowa odprawa pieniężna będzie przyznawana pod warunkiem rozwiązania z  pracownikiem umowy o pracę na mocy porozumienia stron zawartego w związku z wyłączeniem jednostek wytwórczych albo w związku z systemową redukcją, ograniczeniem lub zakończeniem wydobycia węgla brunatnego, odpowiednio w podmiocie uprawnionym do udzielania urlopu energetycznego albo uprawnionym do udzielania urlopu górniczego. Jednorazowa odprawa pieniężna będzie przysługiwać w wysokości 12-krotności miesięcznego wynagrodzenia pracownika obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, należnego według stanu na dzień rozwiązania umowy o pracę. 
Świadczenia socjalne oraz jednorazowe odprawy pieniężne będą finansowane z dotacji i będą wypłacane przez podmioty uprawnione do udzielania urlopu energetycznego lub urlopu górniczego. Podstawą przyznania środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń socjalnych i jednorazowych odpraw pieniężnych wypłacanych pracownikom będzie umowa zawarta między ministrem właściwym do spraw aktywów państwowych a podmiotem uprawnionym do udzielania urlopu energetycznego lub urlopu górniczego.
Wypłata świadczeń socjalnych będzie następować nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2053 r., a wypłata jednorazowych odpraw pieniężnych nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2049 r.
Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem niektórych regulacji wchodzących w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia lub z dniem 1 stycznia 2024 r.