Uczestnicy i Organizatorzy

uroczystych obchodów

Dnia Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti

i 82. rocznicy likwidacji „Zigeunerlager”

w KL Auschwitz–Birkenau

Szanowni Państwo,

dziejowy kataklizm II wojny światowej pozostawił głębokie, wciąż niezabliźnione rany w świadomości historycznej ludów i narodów doświadczonych przez niemiecką imperialną agresję i nienawiść rasową, które w III Rzeszy zostały wyniesione do rangi oficjalnej ideologii państwowej. Szczególne, niezatarte piętno bólu i poniżenia noszą w sercach Żydzi rozpamiętujący tragedię Shoah oraz Romowie i Sinti opłakujący ofiary Porajmos – próby całkowitej eksterminacji tej wyjątkowej grupy etnicznej, od wieków współkształtującej społeczno–kulturowe oblicze Europy.

Ogrom zbrodni i zniszczeń z rąk hitlerowskich najeźdźców naznaczył również pamięć i tożsamość Polaków. To nie tylko śmierć blisko sześciu milionów obywateli Rzeczypospolitej oraz rabunek i destrukcja na niespotykaną wcześniej skalę. To także utworzone na naszej ziemi getta, czyli dzielnice zamienione w zatłoczone więzienia, oraz sieć niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Właśnie w Polsce, wspólnym domu zamieszkiwanym przez przedstawicieli różnych ras, kultur, religii i języków, zbrodniczo pragmatyczni niemieccy okupanci utworzyli swoje największe fabryki śmierci. Miejsca, w których tysiące mężczyzn, kobiet i dzieci – w tym Romów i Sinti uprowadzonych z Polski i wielu innych krajów – dręczono, upokarzano i zabijano, traktując jako „podludzi” przeszkadzających niemieckiemu „narodowi panów” wyłącznie swoim istnieniem.

Romowie i Sinti ginęli masowo w obozach zagłady w Chełmnie nad Nerem i Treblince oraz w innych niemieckich obozach. Jednak głównym symbolem ich zagłady stał się KL Auschwitz–Birkenau. To tutaj w lutym 1943 roku w jednym z sektorów utworzono specjalny „Zigeunerlager”. Od marca 1943 do czerwca 1944 roku osadzono w nim ponad 22 tysiące Romów i Sinti, spośród których życie straciło około 21 tysięcy. Więźniowie znosili tu nieludzkie tortury, głód, zimno i drastycznie złe warunki bytowe. Aż połowa uwięzionych zmarła w wyniku chorób. Część osadzonych, w tym dzieci, padła ofiarą eksperymentów pseudomedycznych zbrodniarza w lekarskim kitlu – Josefa Mengelego.

Wreszcie w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku z obawy przed zbliżającym się frontem Niemcy dokonali likwidacji tzw. obozu cygańskiego. Likwidacja oznaczała pospieszne uśmiercenie w komorach gazowych niemal 4300 osób. Ciała zamordowanych spalono w dołach paleniskowych przy V krematorium. Nie był to jednak koniec męczeństwa Romów i Sinti w KL Auschwitz–Birkenau. Pod koniec września 1944 roku Niemcy zabili w komorach gazowych 200 dzieci Sinti deportowanych tu z KL Buchenwald. W październiku 1944 roku śmierć poniosło 2000 osób przywiezionych z innych obozów – w tym wielu Romów i Sinti już wcześniej więzionych w KL Auschwitz–Birkenau. Według badaczy w III Rzeszy i na terytoriach zajętych przez niemieckie wojska zginęła blisko połowa tamtejszej ludności pochodzenia romskiego.

W 82. rocznicę największego masowego mordu więźniów „Zigeunerlager” pochylam głowę w hołdzie dla Romów i Sinti, którzy cierpieli i ginęli w tym okrutnym miejscu. Czynię to w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej i wszystkich moich rodaków. Jednocząc się z Państwem w modlitwie za pomordowanych, pragnę raz jeszcze z całą mocą potępić zło, jakim są wszelkie odmiany nazizmu i szowinizmu. Ani współcześnie, ani w przyszłości w żadnej cywilizowanej społeczności nie może być miejsca na hasła, publikacje, wypowiedzi artystyczne ani tym bardziej organizacje szerzące nienawiść na tle etnicznym lub rasowym.

Niech pamięć o Porajmos pozostanie przestrogą dla przyszłych pokoleń.
Wspólnotom romskim w Polsce i na świecie życzę wszelkiej pomyślności.
Wieczna pamięć i cześć więźniom zamordowanym w „Zigeunerlager”!
Niech na zawsze ustaną nienawiść i wojny między narodami!

Z wyrazami szacunku

Karol Nawrocki
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

_______________________________

List odczytał Ambasador – Specjalny przedstawiciel Prezydenta RP ds. dyplomacji historycznej prof. Grzegorz Berendt.