Organizatorzy i Uczestnicy
gali finałowej XXV edycji
nagrody Kustosz Pamięci Narodowej
na Zamku Królewskim w Warszawie

Szanowni Państwo,

„narody, które tracą pamięć, tracą życie”. Maksyma ta – najczęściej przypisywana marszałkowi Ferdynandowi Fochowi – wskazuje na kontekst, w jakim należy rozpatrywać misję Instytutu Pamięci Narodowej oraz dokonania laureatów nagrody Kustosz Pamięci Narodowej.

Nigdy dość podkreślania, że brak dbałości o zachowanie i ciągłość przekazu wiedzy historycznej – w całej jej złożoności, z uwzględnieniem wpływu, jaki wywiera ona na bieżące spory polityczne i światopoglądowe – zawsze przynosi złe owoce. Te owoce to przede wszystkim erozja narodowej kultury, tożsamości i poczucia odrębności, a w rezultacie osłabienie spoistości tkanki społecznej, częściowa lub całkowita utrata umiejętności politycznej samoorganizacji oraz niedostateczna ochrona żywotnych interesów zbiorowości.

Zbigniew Herbert dopowiada trafnie: „Naród, który traci pamięć, traci sumienie”. Szczególnie w wypadku dziejów Polski odmowa zbiorowej i indywidualnej refleksji etycznej nad doświadczeniami minionych pokoleń skutkować musi – i niejednokrotnie już skutkowała – negatywnymi zjawiskami w sferze społeczno–politycznej, kulturowej, a nawet gospodarczej. Trzeba też zaznaczyć, że 1060 lat polskiej historii to skarbiec bezcennych wzorców i inspiracji, które pomagają stawić czoła każdemu, choćby najtrudniejszemu wyzwaniu współczesności.

Szanowni Laureaci,

prosząc Państwa o przyjęcie serdecznych gratulacji i wyrazów uznania, pragnę podziękować za to, że jako Kustosze Pamięci Narodowej w istocie chronią Państwo fundamenty pomyślnego bytu Polski i Polaków. Poświęcając wiele uwagi przeszłości, służą Państwo dobrej przyszłości naszej wspólnoty. Dziękuję za ogrom pracy we wszystkich dziedzinach Państwa aktywności, za pasję i zaraźliwy entuzjazm.

Dziękuję za odwagę w obliczu śmiertelnego zagrożenia ze strony wrogów Ojczyzny oraz przeciwstawianie się im; za trud długoletniego zaangażowania w działalność społeczną i polityczną, za cenne inicjatywy naukowe i edukacyjne, za troskę o pamięć i o zabytki. Ufam, że laur, który Państwo otrzymują, otworzy przed Państwem nowe możliwości działania, przyniesie nową dobrą sławę i przysporzy licznych naśladowców.

Szanowni Członkowie Kapituły,

XXV edycja tej prestiżowej nagrody to wyjątkowa okazja, by również na Państwa ręce złożyć uroczyste podziękowania i gratulacje. Ten piękny jubileusz skłania do retrospekcji i podsumowań. Na stronie internetowej IPN czytamy, że nagroda jest „przyznawana za szczególnie aktywny udział w upamiętnianiu historii Narodu Polskiego w latach 1939–1989, a także za działalność publiczną zbieżną z ustawowymi celami Instytutu Pamięci Narodowej. […] Ma charakter honorowy, a jej laureaci otrzymują tytuł Kustosza Pamięci Narodowej. Nagroda ma przywrócić szacunek dla narodowej przeszłości, chronić wartości, dzięki którym Polska przetrwała przez lata zniewolenia”.

Niech mi będzie wolno wyrazić opinię, że zarówno sam Instytut, jak i przyznawana przezeń nagroda spełniły pokładane w nich nadzieje. Pod względem świadomości historycznej, upowszechnienia szacunku dla dziejów ojczystych i zainteresowania nimi, a także jeśli chodzi
o postawy patriotyczne i obywatelskie oraz gotowość do obrony dziedzictwa i dobrego imienia naszej Ojczyzny – w Polsce i pośród diaspory polskiej w świecie dokonała się znaczna pozytywna zmiana. Wielka w tym zasługa pracowników i współpracowników IPN, ale też naszych
wspaniałych Kustoszy Pamięci Narodowej. Cieszę się, że Państwa wysiłki wyraźnie powstrzymały pewne obiektywne, niekorzystne procesy kulturowe oraz intencjonalne działania ośrodków opiniotwórczych niechętnych Polsce – z różnych przyczyn obawiających się historycznej prawdy
o naszym kraju i Europie w wieku XX.

Oczekuję, że kolejne ćwierćwiecze nieustępliwej, pokojowej walki o tę prawdę przyniesie nam, Polakom, wiele dobrego – przede wszystkim słuszne poczucie dumy narodowej i nowy zapał, z jakim będziemy realizować nasz potencjał, a także wielorakie korzyści w relacjach międzynarodowych, określane zbiorczo terminem soft power.

Raz jeszcze dziękuję Laureatom, Wysokiej Kapitule i Organizatorom dzisiejszego uroczystego spotkania. Życząc wielu nowych sukcesów, gorąco wszystkich Państwa pozdrawiam.

Z poważaniem

Karol Nawrocki

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej