Uczestnicy uroczystości inauguracji
roku akademickiego 2026/2027

Magnificencje Państwo Rektorzy,
Wysokie Senaty,
Szanowni Państwo Profesorowie,
Drodzy Studenci,

w dniach, kiedy rozpoczyna się nowy rok pracy, nauczania, badań i kwerend, chciałbym złożyć serdeczne życzenia całej wspólnocie akademickiej. Początek roku akademickiego jest czasem, w którym podejmują Państwo na nowo szczególny wysiłek dociekania i poznawania prawdy. To ten trud tworzy naukę, a w konsekwencji – buduje siłę Rzeczypospolitej.

Podobne życzenia z okazji inauguracji składa się od dawna – bo od stuleci uczelnie Europy, która dała światu ideę uniwersytetu, funkcjonują według podobnych reguł – mimo wszelkich zmian, mimo nieprawdopodobnego wręcz rozszerzenia granic naszego poznania i potencjału badawczego. Od wieków szkoły wyższe tworzą wspólnoty mistrzów i uczniów, nauczających i nauczanych, dociekających faktów, norm i reguł; wspólnoty ludzi połączone w szczególny sposób więziami współpracy, niekiedy rywalizacji, często przyjaźni, a zawsze – rozumienia, czym jest misja poszukiwania prawdy o świecie, jednocząca doświadczonych badaczy i młodych adeptów. Ktokolwiek w minionym wieku pisał o ideach i przemianach uniwersytetów – czy był to Karl Jaspers, czy Henryk Elzenberg – podkreślał wagę wolności badań, autonomii uczelni i bezinteresowności poznawczej. To właśnie ta misja stanowi o wyjątkowości uczelni wyższych, decyduje o istocie społeczności akademickiej.

Przez stulecia podobne też były próby i zagrożenia, przed którymi stawały uczelnie. Współcześnie nauka – to znaczy również ludzie, którzy ją tworzą – zyskuje zupełnie nowe możliwości, jakie stwarza technologia. Myślę tu przede wszystkim o intensywnie rozwijanych, także w Polsce, narzędziach sztucznej inteligencji – o wyposażaniu systemów komputerowych w zdolność rozpoznawania wzorów, dokonywania wyborów, formułowania wypowiedzi i sądów, słowem: o przygotowywaniu ich do działań zdumiewająco przypominających zastrzeżoną dotąd dla człowieka czynność rozumowania.

Niemal każdy dzień przynosi wiadomości o tych nowoczesnych technologiach, o przełamywaniu dzięki nim barier, o rozwiązywaniu złożonych problemów matematycznych, o odkrywaniu nieznanych dotąd możliwości diagnostycznych. Ale też – o pokusach rezygnowania z własnej niezależności, o zbyt skwapliwym sięganiu po nowe narzędzia, zbyt bezkrytycznym przyjmowaniu ich wyników; o pokusach, których doświadczają również osoby posiadające tytuły naukowe. Tym „rzeczom nowym”, których przyszło nam doświadczać w naszych czasach, niedawno papież Leon XIV poświęcił swoją pierwszą encyklikę Magnifica humanitas, będącą, jak głosi jej podtytuł, wyrazem „troski o osobę ludzką w dobie sztucznej inteligencji”. Papież podkreśla, że narzędzia poznawcze, które otrzymaliśmy, „nie przeżywają doświadczenia, nie posiadają ciała, nie odczuwają radości i bólu, nie dojrzewają w relacji, nie znają od wewnątrz tego, co znaczą miłość, praca, przyjaźń i odpowiedzialność”. Świadomość tego wspólna jest myślicielom, którzy bardzo różnie patrzą na świat, lecz spotykają się w trosce o to, by ludzkość nie wzniosła nowej wieży Babel; byśmy, korzystając z systemów sztucznej inteligencji, kierowali się zasadami odpowiedzialności i nie rezygnowali z gotowości do podejmowania autonomicznych decyzji.

Tego życzę również Państwu w rozpoczynającym się roku akademickim: samodzielności w dokonywaniu wyborów oraz troski o to, by uczelnia zawsze stanowiła przestrzeń wolności. Życzę Państwu odwagi badawczej, stałego pogłębiania wiedzy i rozwijania talentów naukowych.

Jako prezydent Polski oczekuję od rządzących zapewnienia rzeczywistego, a nie tylko deklarowanego wzrostu finansowania nauki i szkolnictwa wyższego, tym bardziej koniecznego w obliczu znów rosnącej liczby studentów i wobec zadań, przed którymi stoi nasz kraj. Konieczne są większe nakłady na badania: musimy dążyć do zwiększenia wydatków na naukę do poziomu trzech procent PKB, choć zdaję sobie sprawę, że jest to ogromne wyzwanie. Zapewniam, że poprę wszelkie rozsądne inicjatywy w tym względzie – świadom, że dziś te nakłady są niemal dwukrotnie niższe. Podpisałem w tym roku nowelizacje ustaw zapewniających większe wsparcie doktorantom. Potrzebujemy kolejnych rozwiązań, które będą wzmacniać polską naukę i poprawiać warunki rozwoju młodych badaczy.

Uczelnie, również polskie, trwają i rozwijają się niekiedy od setek lat. Wspólny wysiłek wszystkich Państwa, tworzących społeczność akademicką, kształtuje teraźniejszość i przyszłość polskiej nauki, a poprzez to całej naszej Ojczyzny. Proszę, by wykładowcy nie ustawali w tej drodze, przekazywali wiedzę i pragnienie jej zdobywania kolejnym, nadchodzącym pokoleniom. Młodzieży, a zwłaszcza nowo immatrykulowanym studentom, życzę zapału, inspiracji i niewyczerpanych chęci do pracy intelektualnej i rozwoju osobistego. Wszystkim Państwu życzę wytrwałości na co dzień – i jak najwięcej tej szczególnej radości, satysfakcji i dumy, jakie daje odkrywanie prawdy. Gaudeamus igitur!

Z wyrazami szacunku

Karol Nawrocki
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej