Jacek Karnowski, Jerzy Szmit, „Sieci”: Co wydarzyło się w nocy z 30 na 31 października?
Szef Gabinetu Prezydenta RP Paweł Szefernaker: To był zamach na konstytucyjny organ państwa w celu przejęcia nad nim kontroli. Mieliśmy już siłowe wejścia rządu Donalda Tuska do TVP, Prokuratury Krajowej, Krajowej Rady Sądownictwa, ale tym razem przekroczono kolejną granicę, brutalnie i nielegalnie wchodząc do Trybunału Konstytucyjnego. Chciano to zrobić pod osłoną nocy, wykorzystując czas, kiedy na początku listopada Polacy, zgodnie z naszą tradycją, przeżywają te dni w spokoju i zadumie. Dodatkowo zaplanowano to na moment, kiedy Prezydent Karol Nawrocki był w drodze do Senegalu. Tusk nie przewidział, że sytuacja wymknie mu się spod kontroli.
Był Pan w środku wydarzeń. Jak one przebiegały?
Gdy tylko dostałem informację, że coś się zaczęło dziać w Trybunale Konstytucyjnym, zacząłem ustalać fakty. W tym samym czasie zadzwonił do mnie z samolotu Prezydent Nawrocki. Prosił, żebym po zapoznaniu się z sytuacją ocenił jej powagę. Weryfikacja informacji potwierdziła, że sytuacja jest bardzo poważna. Prezydent nie wahał się ani chwili i zawrócił. Decyzja o powrocie zapadła nad Gibraltarem. W międzyczasie razem z ministrem Zbigniewem Boguckim opracowaliśmy plan konsultacji prawnych i po powrocie Pan Prezydent odbył w Pałacu spotkanie konsultacyjne z Pierwszym Prezesem Sądu Najwyższego, który nie miał wątpliwości, że to sytuacja nosząca znamiona zamachu stanu. Podobne stanowisko zajmowali prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski i wiceprezes TK Bartłomiej Sochański.
Ale to Prezydent musiał podjąć decyzję, co robić.
Nie miałem wątpliwości, że jeżeli dojdzie do użycia siły wobec legalnie funkcjonującego organu konstytucyjnego, to Prezydent zdecyduje się na natychmiastowy powrót i będzie bronił tej instytucji. Każdy, kto go zna, miał tego świadomość, plany na taką okoliczność były w Pałacu opracowane.
Zresztą parę tygodni wcześniej Prezydent powiedział to bezpośrednio ministrowi obrony narodowej Władysławowi Kosiniakowi–Kamyszowi. Miałem okazję przekazać to także osobiście ministrowi Marcinowi Kierwińskiemu. Prezydent Nawrocki ma taki charakter i rząd Donalda Tuska musi to brać pod uwagę. Dodatkowo dotrzymuje danego słowa.
A gdyby samolot wylądował w Senegalu i wizyta się rozpoczęła? Byłoby „posprzątane”?
Jestem pewien, że wróciłby tak szybko, jak to tylko byłoby możliwe. Jest całkowicie zdeterminowany w swojej służbie i nie odpuści, a trudności go mobilizują. Takiego poznałem go w czasie kampanii wyborczej i wtedy ta determinacja była jego ogromnym atutem, dzięki niej wygrał.
Aby dostać się do siedziby Trybunału, trzeba było przejść przez kordon uzbrojonej policji. Nie było innej możliwości?
W przeszłości była już sytuacja, w której Prezydentowi nie wyrażono zgody na wjazd do Trybunału Konstytucyjnego przez bramę od strony Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Teraz sędziowie, którzy najpierw sugerowali spotkanie z Prezydentem w TK, zablokowali mu wejście do budynku. Nie wiem, czy oni chcieli rozmawiać otoczeni ze wszystkich stron policją? Mimo prób blokowania udało się wejść do budynku. Z Panem Prezydentem w Trybunale byli Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński i w pełni legalny sędzia, wiceprezes TK Bartłomiej Sochański. Wbrew niektórym głosom wszystko, co zostało zrealizowane tamtej nocy, było przemyślane i wcześniej rozważone, także pod kątem prawnym.
Jednak wróćmy do momentu, gdy trzeba było iść naprzeciwko kordonu policji i nie było wiadomo, jak ci funkcjonariusze się zachowają. Ryzyko było wysokie?
Pan Prezydent jeszcze raz potwierdził, że poważnie traktuje powiedzenie „za mną, a nie naprzód”.
Wiem, że są formułowane zarzuty do funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa, że nie torowali drogi. Mocno podkreślę, że Pan Prezydent ufa pracy konkretnych funkcjonariuszy, którzy go chronią. Gdy Prezydent podjął decyzję, że wejdzie przez główną bramę Trybunału, szef ochrony SOP przekazał tę informację dowodzącemu oddziałem policji przed TK. Kiedy policjanci zorientowali się, że to jest Karol Nawrocki, to część funkcjonariuszy, którzy byli na miejscu, rozstąpiła się, żeby Prezydent mógł przejść.
A w drzwiach stali Maciej Berek i Anna Korwin–Piotrowska. W jakim celu?
Chcieli pokazać, że są włodarzami Trybunału Konstytucyjnego. Dla Prezydenta jest oczywiste, że ci ludzie nie są sędziami TK. Stąd ich opór i próba blokowania wejścia do nielegalnie przejętego budynku konstytucyjnej instytucji. Pan Prezydent, jako strażnik polskiej konstytucji, wszedł do Trybunału z Bartłomiejem Sochańskim również po to, aby wiceprezes TK mógł wejść do swojego gabinetu, co mu przez kilka godzin uniemożliwiano.
Co się działo przez tych kilka godzin w siedzibie Trybunału?
Sędzia Sochański wrócił do swojego gabinetu i rozmawiał ze stroną zajmującą budynek. Nad ranem przyjechał prokurator Andrzej Piaseczny razem z kilkunastoma funkcjonariuszami w kominiarkach. Prokurator na telefon, bo przyjechał na wezwanie tych, którzy nielegalnie zajmowali budynek. Groził urzędnikom Prezydenta, że mogą zostać zatrzymani. Na taką zaczepkę minister Bogucki zareagował bezpośrednio wobec zastraszającego jego i urzędników prokuratora, obstawionego kordonem zamaskowanych funkcjonariuszy. Rząd kłamie, że do Trybunału nie weszła policja. Funkcjonariusze byli zarówno na terenie TK, jak i wokół budynku.
Wtedy pojawiła się też inicjatywa Prezydenta dotycząca konsultacji z siłami parlamentarnymi?
Tak, zostałem zobowiązany do przygotowania razem z ministrem Rafałem Leśkiewiczem propozycji oświadczenia prezentującego stanowisko Prezydenta. Nad ranem odczytałem je przed Trybunałem. Wcześniej rozpocząłem organizację spotkań z klubami i kołami parlamentarnymi. Z wicepremierem Władysławem Kosiniakiem–Kamyszem rozmawiałem o godz. 2.45 i zadeklarował uczestnictwo. Konsultacje zaczęły się w sobotę o godz. 13.00. Uczestniczyli w nich wszyscy z wyjątkiem Lewicy, Koalicji Obywatelskiej i pani Pauliny Hennig–Kloski.
Czy w czasie konsultacji Prezydent badał możliwość zmiany większości sejmowej?
Rozmowy dotyczyły przede wszystkim tego, jak siły parlamentarne oceniają sytuację w Trybunale Konstytucyjnym, a także tego, jak postrzegają możliwość dalszego funkcjonowania w parlamencie. Może nie było wielkiego przełomu, ale to pozwoliło ocenić powagę sytuacji. Widać też było daleko idące zbliżenie środowisk prawicowych.
Trzy dni później odbyło się posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Czy było tam coś więcej poza rytuałem?
W części jawnej wystąpił Pan Prezydent, który oceniając wydarzenia, skierował do premiera Donalda Tuska jednoznaczne stwierdzenie, że to on odpowiada za kryzysową sytuację: „Została Panu tylko przemoc, tak nie działają demokraci. Został Pan sam bez swoich sojuszników”.
Jak to interpretować?
Do tej pory spór o Trybunał Konstytucyjny był sporem prawników, w którym każdy mógł mieć swoje zdanie. Teraz jest jednoznaczne stanowisko prezesa Sądu Najwyższego i całego Kolegium SN, prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego czy nawet zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Wiele innych osób i środowisk dotąd wspierających rząd nie akceptuje ataku na Trybunał.
Co jeszcze mówiono podczas posiedzenia RBN?
Posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego ze względu na tematy, które się tam omawia, nie mają charakteru jawnego. Mogę powiedzieć tylko tyle, że gdy rozmawialiśmy o sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego, premier Tusk momentami sprawiał wrażenie, że jest zażenowany niefrasobliwością i nieprzygotowaniem swoich ministrów. Sam często wypowiadał się w kontrze do zaobserwowanych przez wszystkich faktów. To jego decyzje zaogniają sytuację i Polacy to dostrzegają, on sam to dostrzega, dlatego zorganizował nerwowe i kryzysowe orędzie w sobotę. Zdecydowana większość Polaków nie wierzy w poprawę stanu naszego kraju pod rządami Donalda Tuska. Doskonale pamiętają jego niespełnione obietnice.
Czy wobec tego jeszcze przed przyszłorocznymi wyborami parlamentarnymi może się zdarzyć duża zmiana polityczna?
Znając historię, układy, powiązania w polskiej polityce – nie ma na to wielkich szans. Choć jest to bardzo potrzebne i gdyby w Polsce mechanizmy demokratyczne dobrze funkcjonowały, to do takiego przesilenia by doszło. Jednak taki kryzys nie minie bez śladu, to wszystko wróci do Tuska ze zdwojoną siłą. A opozycja wykonała solidny krok w stronę konsolidacji.
Premier poprosił o spotkanie „w cztery oczy” z Prezydentem. Jaka będzie odpowiedź?
W normalnych, nawet szorstkich relacjach takie spotkania są naturalne. Jednak premier Donald Tusk stale eskaluje napięcie. Warto pamiętać, że Prezydent w trakcie posiedzenia RBN, w części jawnej, zakreślił granice uzdrowienia sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym: wycofanie policji, dopuszczenie legalnie powołanych sędziów do pracy, wycofanie się z dalszych nielegalnych kroków.
Kiedy Donald Tusk jest w kłopotach, potrafi zwieść opinię publiczną, aby zyskać, ale chyba o szczerej woli kompromisu nie ma mowy?
Tak to wygląda. Pan Prezydent niedawno wskazał na to, że premier Donald Tusk miał okazję współrządzić z trzema prezydentami nie ze swojego obozu politycznego: prof. Lechem Kaczyńskim, dr. Andrzejem Dudą, a dzisiaj z dr. Karolem Nawrockim. Każdy prezydent ma inne cechy charakteru, inaczej funkcjonuje, ale Donald Tusk z żadnym z nich nie potrafił ułożyć sobie współpracy. To nie jest człowiek dialogu, to nie jest człowiek skłonny do porozumienia. On potrafi rządzić tylko w klimacie wiecznej awantury. Nic nie potrafił i nie potrafi zbudować. Donald Tusk to dewastator i siewca podziałów.
Ale czy przez ponad rok wspólnego funkcjonowania Prezydenta i premiera nie było prób dogadywania się?
Są takie sytuacje. Spośród zawetowanych ustaw jest dwanaście takich, które wróciły poprawione zgodnie ze stanowiskiem Prezydenta. Między innymi słynna ustawa łańcuchowa, o której było tak głośno, gdy została zawetowana. Likwidacja przywilejów, w tym 800+, dla niepracujących Ukraińców, też została zmieniona dzięki Prezydentowi. On stawia sprawy jasno: będzie korzystał ze swoich prerogatyw, gdy będzie to w interesie Polaków i Polski. Tak jak obiecał w kampanii.
Może jeszcze jakieś przykłady?
Raz było bardzo blisko, gdy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych uzgodniliśmy listę części ambasadorów, aby polska dyplomacja mogła lepiej funkcjonować. Niestety premier Donald Tusk przeciął te rozmowy swoją decyzją i dalej mamy kompletny pat. Można to było rozwiązać, bo przecież dało się powołać generałów w wojsku, generałów w służbach podległych MSWiA: Straży Pożarnej, Straży Granicznej czy Policji.
Trzech ambasadorów złożyło właśnie dymisje...
Przypomnę, że nawet w PRL po wprowadzeniu stanu wojennego urzędy złożyło dwóch ambasadorów.
Teraz trzech ambasadorów postanowiło zrezygnować z funkcji, żeby nie firmować tego, co robi rząd. To wyraz braku zgody na łamanie zasad i konstytucji zdecydował o zakończeniu ich misji.
Mamy teraz Trybunał Konstytucyjny ten właściwy i Trybunał Konstytucyjny pani Korwin–Piotrowskiej. Co można zrobić, żeby instytucji nielegalnie przejętej i nielegalnie obsadzonej nie wpuścić do obiegu państwowego?
Zwracam uwagę, że Donald Tusk zdecydował się zaognić sytuację w Polsce, mimo że widzi, jak wygląda obraz bezpieczeństwa naszego państwa. Rok temu zaatakowała nas chmara dronów, on sam straszy prowokacją na granicy z obwodem królewieckim i wiedząc o tym, destabilizuje państwo zamachem na jego instytucję. Trudno się bronić przed zagrożeniami zewnętrznymi, gdy wewnątrz są walka, niepokój i chaos. Najpierw wysyła wojsko i służby na granicę z obwodem królewieckim, a potem agresywnie atakuje TK i destabilizuje sytuację wewnętrzną.
Pana zdaniem to jest realne zagrożenie czy kreacja Donalda Tuska? Premier mówi też, że demonstracje przed TK są ruską robotą.
Legalne demonstracje są efektem zaognienia sytuacji przez Donalda Tuska. To on wyprowadził ludzi na ulicę przez działania podjęte wobec Trybunału Konstytucyjnego. Wiemy jednak też, że od 10 września 2025 roku, kiedy do Polski wleciały drony, a potem pojawiła się rakieta, sytuacja jest napięta.
Dzisiaj musimy się skupić na bezpieczeństwie Polski i wygaszać stany zapalne wewnątrz.
Niestety są już informacje medialne o tym, że w rządzie powstał zespół, który ma wskazać pierwszych 50 spraw, którymi zajmie się ten anty–Trybunał. To zapewne jeszcze bardziej zdestabilizuje sytuację prawną w Polsce.
Jakie to sprawy?
Zapewne legalizacja bezprawia, które przez ostatnie trzy lata stosował rząd Donalda Tuska. Będą uznawali za niekonstytucyjne wszystkie przepisy i działania instytucji, które im nie pasują. Będą też próbowali ograniczać Prezydenta, Sąd Najwyższy i Narodowy Bank Polski. Jest jednak coś jeszcze: polskie finanse publiczne są w fatalnym stanie. Będą szukali alibi, żeby ograniczać wydatki budżetowe, np. na sferę socjalną, ochronę zdrowia czy wsparcie dla emerytów, albo będą legalizować rekordowe zadłużanie państwa.
Czy reset w sprawie Trybunału Konstytucyjnego jest możliwy? Rozumiemy to jako poprawkę konstytucyjną, która przerywa kadencję TK, wprowadza nowe zasady wyboru, może nawet z losowaniem sędziów w razie klinczu.
Podczas konsultacji z klubami parlamentarnymi 31 października Pan Prezydent rozmawiał o różnych propozycjach. Pytał, jak przedstawiciele klubów widzą możliwość uzdrowienia sytuacji w Trybunale, bo przecież każde rozwiązanie wymaga większości w parlamencie.
Jak rząd w czasie posiedzenia RBN relacjonował sprawę budowy stałej bazy wojsk amerykańskich?
Mija 14 miesięcy od pierwszych rozmów między Prezydentami Donaldem Trumpem a Karolem Nawrockim i już czas, aby ta sprawa nabrała należytego tempa. Tylko i wyłącznie rząd ma narzędzia, aby realizować taką inwestycję, i on ponosi za to pełną odpowiedzialność. Środowiska polityczne wspierają powstanie bazy. Ale powtarzam: wszystkie zasoby do budowy bazy są w rękach rządu; Pan Prezydent załatwił polityczną zgodę, nie możemy pozwolić, żeby przez legendarną w tym rządzie inercję i zaniedbania zamknęło się okno możliwości realizacji tej inwestycji.
Siłowy atak na Trybunał Konstytucyjny skonsolidował opozycję. Czy to ułatwi tworzenie paktu senackiego?
Pan Prezydent zapowiedział, że jest gotowy wziąć patronat nad paktem senackim, ale to musi być decyzja środowisk politycznych i ich liderów, że wchodzą w takie porozumienie. Wtedy Prezydent będzie tej inicjatywie patronować. Warto przy okazji tego wywiadu wytłumaczyć opinii publicznej, że pakt senacki nie będzie umową ideowo–programową, lecz swoistym paktem o nieagresji. Ordynacja wyborcza do Senatu ma taki kształt, że wystawienie kilku kandydatów z jednej strony sceny politycznej oznacza klęskę. W 2015 roku Prawo i Sprawiedliwość oraz Zjednoczona Prawica uzyskały poparcie na poziomie 37 proc. głosów. Dzięki temu, że były razem, uzyskały ponad 60 mandatów w Senacie. W 2023 roku PiS i Zjednoczona Prawica uzyskali 35 proc., czyli tylko 2 proc. mniej, a to dało 36 mandatów. Wszelkie badania opinii publicznej wskazują, że partie prawicowe mają ponad 50 proc. poparcia, trzeba więc to realnie przekuć na mandaty senatorskie.
Mateusz Morawiecki i jego ugrupowanie nie chcą współpracować, jeśli w pakcie będzie Grzegorz Braun. A bez Brauna Konfederacja do paktu nie wejdzie. Robi się klincz.
Mówimy o porozumieniu, które sprowadza się do tego, żeby nie wystawiać kandydatów tam, gdzie są inni kandydaci prawicowi. Zatem jeżeli ktoś nie chce współpracy, to chodzi o to, żeby przynajmniej nie wystawiał swoich kandydatów, bo to podzieli głosy na prawicy i sprowadzi porażkę.
A może idąc za głosami wielu prawicowych wyborców, w nadzwyczajnej sytuacji i wobec podziałów na prawicy wystawić listę prezydencką do Sejmu?
Polska po wyborach musi mieć lepszy rząd, jednak dzisiaj najważniejsze jest to, aby ważny dla Prezydenta z punktu widzenia konstytucyjnego organ, czyli Senat, chciał współpracy. Chodzi choćby o sprawę referendum. Senat w obecnym składzie odrzucił dwa wnioski Prezydenta o referenda. Stąd też deklaracja głowy państwa o gotowości wobec patronatu nad paktem senackim.
Jeżeli w przyszłym parlamencie powstanie klincz, to Prezydent jest gotów wskazać swojego kandydata na premiera?
Wybory są za rok i trzeba zrobić wszystko, żeby odbyły się uczciwie, sprawiedliwie i prawdziwie oddały poparcie dla partii politycznych. Z jednej strony widzimy, że ponad połowa Polaków nie wierzy, że Donald Tusk jest w stanie poprawić sytuację ich i kraju. Z drugiej na przykładzie Trybunału Konstytucyjnego widzimy, że ten rząd jest gotowy na wszystko, aby utrzymać władzę. Walczmy wspólnie o prawidłowo przeprowadzone i sprawiedliwe wybory, bez zewnętrznej ingerencji.
Może przyszedł czas na koalicję demokratyczną, bo Koalicja Obywatelska, przeprowadzając zamach stanu, wykluczyła się ze wspólnoty demokratycznej, a demokracji broni obóz patriotyczno–niepodległościowy?
Noc z 30 na 31 października pokazała, że wszyscy, którym zależy, aby Polska była krajem demokratycznym, byli przed Trybunałem Konstytucyjnym. Również ci liderzy, których wcześniej tam nie było. Pojawili się tam po reakcji Prezydenta Karola Nawrockiego. To był moment, który udowodnił, że jest pewna wspólnota, fundament wartości, który rodzi nadzieję, że w sprawach fundamentalnych można współpracować pomimo wielu różnic. Nadzieję rodzi też grupa, która w sobotę przyszła na spotkanie do Prezydenta.
Dlaczego Donald Tusk cofnął się w sprawie Narodowego Banku Polskiego i podpisał nominacje nowym członkom zarządu banku? Przecież tak nie lubi ustępować.
Z jednej strony była determinacja Pana Prezydenta, który ponownie wysłał wniosek z tymi samymi kandydatami, z drugiej strony – w odróżnieniu od wojny z Trybunałem Konstytucyjnym – premier Tusk nie mógł liczyć na swoje umiejętności manipulacyjne i łatwość tworzenia fałszywej narracji. Po drugiej stronie miał rynki finansowe, zupełnie nieczułe na jego miraże i jego wizję świata. Dowodem na kryzys zaufania do rządu Donalda Tuska jest pierwsze od 24 lat obniżenie ratingu Polski. Dodatkowo destabilizacja NBP przyniosłaby zupełną katastrofę.
Minister Waldemar Żurek zapowiada postępowania prokuratorskie wobec prezydenckich urzędników i ministrów.
Jakiś czas temu część urzędników Kancelarii Prezydenta RP była już wzywana na przesłuchania. Co ciekawe, prokurator, który wtedy prowadził to postępowanie, to ten sam, który w krytyczną noc z 30 na 31 października pojawił się Trybunale Konstytucyjnym w obstawie policjantów w kominiarkach. W tym nie ma przypadku. Jednak nie damy się zastraszyć, będziemy wspierali Pana Prezydenta w obronie polskiej suwerenności, konstytucji i niezależnych instytucji. A jego determinację już wszyscy poznali.
Czy były podejmowane próby poinformowania opinii zagranicznej o drastycznym łamaniu demokracji w Polsce i dlaczego reakcja amerykańska jest tak blada?
Nasi partnerzy nie muszą rozumieć zawiłości prawnych sporu w Polsce, ale zdjęcia policji przed TK i w jego budynku wszyscy rozumieją. Jestem przekonany, że choćby apel papieża i wiele innych informacji, które się pojawiły w przestrzeni międzynarodowej opinii publicznej, pokazują, że sytuacje, do których doprowadził Donald Tusk, są oceniane negatywnie. Będzie to miało swoje skutki.