Upadek Rzeczypospolitej oraz rewolucja francuska zachwiały równowagą europejską i zmieniły wcześniejsze sojusze. Do władzy we Francji doszedł Napoleon Bonaparte. Już jego wojna we Włoszech stworzyła szansę na powstanie tam w 1797 roku polskich Legionów w zależnej od Francji Republice Cisalpińskiej. Dowódca, gen. Jan Henryk Dąbrowski, rekrutował żołnierzy zarówno z polskich emigrantów, jak uciekinierów i jeńców z walczącej z Francją armii austriackiej. Legiony i towarzysząca im pieśń Mazurek Dąbrowskiego (napisany przez Józefa Wybickiego) stały się znakiem podjętej na nowo polskiej walki o niepodległość. W 1806 roku po zwycięskich bitwach z Prusami pod Jeną i Auerstädt, w porozumieniu z cesarzem Francuzów Dąbrowski oraz Wybicki wraz z wkroczeniem do Wielkopolski armii francuskiej rozpoczęli tam powstanie. Po wyparciu wojsk pruskich tworzono polską administrację, zaś po zajęciu Warszawy Napoleon ukonstytuował namiastkę władzy centralnej – Komisję Rządzącą. Wszędzie faktyczna zwierzchność należała do armii francuskiej. Wojnę zakończył pokój w Tylży (1807) między Francją, Rosją i Prusami oraz zawarte tamże przymierze między Francją i Rosją. Losy Polaków (cały czas walczących u boku Francji z Prusami i Rosją) ważyły się podczas rokowań jako karta przetargowa w rękach Napoleona. Ostatecznie, na mocy traktatu w Tylży z ziem drugiego i trzeciego zaboru pruskiego ustanowiono Księstwo Warszawskie, którego władcą dziedzicznym został Fryderyk August król saski.

Zarówno nazwa państwa, jak i jego granice, nader rozczarowujące dla Polaków, wynikały z liczenia się Napoleona z Rosją i Austrią. Gdy w 1809 roku wybuchła wojna francusko-austriacka, wojska Księstwa dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego odniosły szereg zwycięstw zajmując Lublin, Zamość, Sandomierz i Kraków. Te zdobycze rozszerzyły terytorium państewka kosztem Austrii. W wyprawie Napoleona na Rosję (1812), wielu Polaków widziało szansę na odbudowanie Rzeczypospolitej. W składzie idącej na wschód 600-tysiecznej Wielkiej Armii cesarza Francuzów 100 tys. stanowili Polacy. Po klęsce Napoleona w Rosji i odwrocie jego rozbitych wojsk, Księstwo Warszawskie zostało zajęte przez Rosjan. W bitwie narodów pod Lipskiem, w październiku 1813 roku, śmierć poniósł książę Józef, do końca, zgodnie z honorem żołnierskim, wierny Napoleonowi. Po upadku cesarza i jego abdykacji o losach Księstwa przesądził Kongres Wiedeński (1814-1815).