Uczestnicy i Organizatorzy
obchodów 39. rocznicy
Gorzowskiego Sierpnia 1982 roku

Szanowni Przedstawiciele Władz Państwowych i Lokalnych!
Szanowni Odznaczeni oraz Działacze i Członkowie NSZZ „Solidarność”!
Drodzy Mieszkańcy Gorzowa Wielkopolskiego i całej Ziemi Lubuskiej!

Serdecznie pozdrawiam uczestników i organizatorów gorzowskich uroczystości z okazji rocznicy podpisania porozumień sierpniowych w Stoczni Gdańskiej oraz kolejnej rocznicy wielkiej gorzowskiej manifestacji patriotycznej z 31 sierpnia 1982 roku. Składam uroczyste gratulacje osobom, które w tym szczególnym dniu otrzymują odznaczenia państwowe. Jest to wyraz uznania i wdzięczności za Państwa zasługi na rzecz przemian demokratycznych oraz za służbę niepodległej Rzeczypospolitej.

Razem z Państwem składam dzisiaj hołd pamięci robotników, którzy swoją niezłomną postawą zmusili władze PRL do ustępstw – do zawarcia porozumień, w których zobowiązywały się one do respektowania praw człowieka, obywatela i pracownika. Pragnę też uczcić dokonania wszystkich, którzy po sierpniu 1980 roku aktywnie włączyli się w działalność związkową – to dzięki nim stan wojenny nie zatarł pamięci o Solidarności, o kilkunastu miesiącach ogromnego entuzjazmu i rosnącej nadziei na odzyskanie wolności.

Właśnie ta pamięć i ta nadzieja ożywiały setki manifestantów, którzy w drugą rocznicę podpisania porozumień w Stoczni Gdańskiej zebrali się pod słynnym Białym Krzyżem Solidarności przy gorzowskiej katedrze. Wznoszone przez nich hasła i modlitwy oraz śpiewane przez nich patriotyczne pieśni sprawiły, że tam, w centrum Gorzowa Wielkopolskiego, na kilka godzin powróciła wolna Polska. Brutalna pacyfikacja tego zgromadzenia i represje wobec jego uczestników miały wywołać strach i uległość. Stało się inaczej, ponieważ, według słów prymasa Stefana Wyszyńskiego, Polaków nie zdobywa się groźbą, lecz sercem. Gorzowska „bitwa pod Białym Krzyżem Solidarności” jedynie utwierdziła wewnętrzny sprzeciw mieszkańców regionu wobec dalszych rządów komunistycznej dyktatury. Utrwaliła też pamięć o porozumieniach sierpniowych jako manifeście społeczeństwa świadomego swojej podmiotowości.

Szanowni Państwo!

Wydarzenia sierpnia 1980 roku to jeden z przełomowych momentów w historii naszej Ojczyzny. Były wspaniałym triumfem wolności i solidarności, dwu ideałów tworzących rdzeń polskiego etosu narodowego i państwowego. Niezgoda na niesprawiedliwość, niewolę, poniżenie i przemoc, trudy życia w ustroju ignorującym podstawowe ludzkie potrzeby i aspiracje, a wreszcie nadzieja, którą rok wcześniej tchnął w swoich rodaków papież Jan Paweł II – wszystko to przyczyniło się do rozwoju zdarzeń, które odmieniły Polskę i Polaków. Do akcji protestacyjnych przystąpiło ponad 700 tysięcy pracowników z blisko 700 zakładów w prawie całym kraju. Wsparli strajkujących w Gdańsku i Szczecinie, ponieważ poczuli ogromną siłę płynącą z jedności. Siłę, która przeraziła funkcjonariuszy komunistycznego reżimu i zmusiła ich do uznania robotniczych postulatów.

Uczestnicy strajków zażądali respektowania elementarnych praw pracowniczych, większej swobody i samorządności w zarządzaniu przedsiębiorstwami, a przede wszystkim możliwości tworzenia wolnych, niezależnych od władzy związków zawodowych. Oczekiwania te wyrażały myśl stanowiącą istotę demokracji: nic o nas bez nas. Najważniejszą konsekwencją wydarzeń sierpnia 1980 roku było powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Związku, który przerodził się w fenomen na skalę światową, który zasłynął jako oddolny, dziesięciomilionowy ruch społeczny działający otwarcie w państwie komunistycznym. Stał się wspólnotą, która dała głos oraz poczucie wolności i godności wielu różnym środowiskom społecznym i zawodowym. Wkrótce dołączyli do nich reprezentanci polskiej wsi, o czym przypomina 40. rocznica wywalczonej strajkami rejestracji NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych.

Szczególnym świętem odradzającej się polskiej wolności był I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, obradujący równo cztery dekady temu w gdańskiej hali Olivia.  Czułem się jak w 1918 r., w pierwszym polskim parlamencie (…) Wszyscy chcieli się wygadać po 40 latach milczenia (...) lecz kiedy dochodziło do głosowania, zdrowy rozsądek zwyciężał – wspominał delegat Regionu Mazowsze Zbigniew Romaszewski. Tamto historyczne zgromadzenie było świadectwem, że w sprawach najważniejszych, dotyczących dobra wspólnego i przyszłości kraju, Polacy potrafią się porozumieć. Blisko 900 delegatów uchwaliło wtedy szereg ważnych dokumentów. Była wśród nich „Uchwała programowa”, z jej znaczącą częścią VI pt. „Samorządna Rzeczpospolita” oraz „Deklaracja I Zjazdu Delegatów”, której pierwsze zdanie brzmiało: Celem nadrzędnym NSZZ „Solidarność” jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Szerokim echem w świecie odbiło się też „Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej” – odezwa wzywająca do pokojowej walki o wolne związki zawodowe, skierowana do robotników w Związku Sowieckim i innych krajach bloku komunistycznego. Apel ten opierał się na przekonaniu, że wolność, demokracja i szacunek dla prawa powinny być płaszczyzną porozumienia i współpracy między narodami naszej części Europy.

Jestem przekonany, że dziedzictwo Sierpnia 1980 roku jest i pozostanie dla nas cenną inspiracją. Niech wolnościowy, braterski, na wskroś polski duch tamtych pamiętnych wydarzeń towarzyszy nam na co dzień. A szczególnie w chwilach, gdy razem decydujemy o losie Rzeczypospolitej.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda

List w imieniu Prezydenta RP odczytał podczas uroczystości  Minister Piotr Ćwik.