Uczestnicy uroczystości pogrzebowych

                                                                                   błogosławionej pamięci Mariana Turskiego

                                                                                   w Warszawie

Szanowni Państwo,

Łączymy się w żałobie, odprowadzając w ostatnią drogę Mariana Turskiego – świadka historii, więźnia Auschwitz, ocalałego z Holokaustu. Żegnamy strażnika pamięci o Zagładzie, który poświęcił się trudnej misji: ze strasznego zła XX wieku wyprowadzić lekcję służącą dobru. Był głęboko zaangażowany w pielęgnowanie pamięci, która prowadzi ku prawdzie i niesie przestrogę na przyszłość. W imieniu Rzeczypospolitej oddaję cześć Jego zasługom.

Wychowany w rodzinie dziedziczącej rabiniczne tradycje, wyrosły w Łodzi – wielonarodowym tyglu kultur, Marian Turski łączył w sobie dwie tożsamości: polską i żydowską. Wraz z hitlerowskim najazdem na naszą Ojczyznę, okupacją, terrorem i wyrokiem Zagłady wydanym na naród żydowski, doświadczył piekła na ziemi. Przeżył koszmar getta Litzmannstadt, działał w konspiracji, prowadził akcje sabotażowe. Potem trafił za druty kilku niemieckich obozów, w tym Auschwitz–Birkenau, oraz zdołał przetrwać dwa marsze śmierci.

Jego najbliżsi zginęli, a On sam długo milczał o swojej tragedii. Boleśnie dotknęła Go antysemicka kampania rozpętana przez komunistyczny reżim PRL w 1968 roku, ale nie zdecydował się na emigrację. Podejmował w życiu wiele aktywności, lecz nade wszystko skupił się na poruszaniu umysłów, serc i sumień. Przypominał, że „Auschwitz nie spadło z nieba” – dlatego musimy solidarnie sprzeciwiać się przejawom pogardy i nienawiści, by nigdy nie powtórzyła się największa w dziejach zbrodnia ludobójstwa, jaką był Holokaust.

Zapamiętamy Mariana Turskiego jako rzecznika współpracy i porozumienia w relacjach polsko–żydowskich. Miał istotny udział w utworzeniu i rozwoju Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Swoją służbę pamięci i przyszłości pełnił również w szeregu organizacji, m.in. jako przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego. Był także laureatem licznych prestiżowych nagród i kawalerem zaszczytnych odznaczeń państwowych polskich i zagranicznych.

Orędownik człowieczeństwa i wrażliwości, ostrzegał przed zagrożeniami, bronił dobra przed złem, a sensu przed obłędem i chaosem. Pozostawił przesłanie, które powinno przemawiać zawsze, wszędzie i do każdego: „Nie bądźcie obojętni”. Oby świat, którego przyszłość my, współcześni, kształtujemy, zaświadczył, że sprostaliśmy temu zobowiązaniu.

Bliskim Zmarłego składam wyrazy serdecznego współczucia.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda

List odczytał Minister Andrzej Dera.