Przesłanie
z okazji 80. rocznicy powstania Rady Pomocy Żydom
przy Delegaturze Rządu na Kraj

Szanowni Państwo!

Przed 80 laty, 4 grudnia 1942 roku, powołano Radę Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu na Kraj. Działając w konspiracji, w imieniu Polskiego Państwa Podziemnego i władz Rzeczypospolitej na uchodźstwie, tworzyła ona ramy instytucjonalne dla spontanicznej i oddolnej akcji ratowania Żydów, śmiertelnie zagrożonych przez Holocaust, który zgotowali im Niemcy.

Rada skupiała reprezentantów całej konspiracyjnej sceny politycznej, od lewicy do prawicy. Członkowie polskich i żydowskich elit politycznych połączyli wysiłki, kierując się wspólnymi zasadami – solidarnością ze współobywatelami i bliźnimi oraz szacunkiem dla praw i godności ludzkiej. Motywowały ich różne wartości, oparte na chrześcijańskim miłosierdziu lub laickim humanitaryzmie. Zjednoczyły – sprzeciw wobec przerażającej zbrodni ludobójstwa i niezgoda na obojętność.

Wznosząc się ponad podziały ideowe i światopoglądowe, razem starali się czynić wszystko, co było w ich mocy, aby ocalić chociaż część skazanych na Zagładę. Pomagano w ucieczce z gett, znalezieniu schronienia i środków do życia, udokumentowaniu fikcyjnej tożsamości. Szczególny rozmach osiągnęła akcja ratowania dzieci żydowskich, które ukrywano u polskich rodzin, w klasztorach, bursach, sierocińcach. Rada udzieliła pomocy tysiącom osób, z których wielu udało się przetrwać okupację hitlerowską i doczekać zakończenia II wojny światowej.

Rada Pomocy Żydom w tajnych dokumentach nazywana była kryptonimem „Konrad Żegota”. Te fikcyjne personalia powstały z inspiracji postaciami z Mickiewiczowskich Dziadów. Skrywając pod nimi swoją działalność, Rada odwoływała się do długiej tradycji polskich walk o wolność, do konspiracji niepodległościowej z czasów romantyzmu, a nawet do dawnej Rzeczypospolitej Wielu Narodów – kraju powszechnej tolerancji, który dla Żydów stał się ziemią Polin. Działacze „Żegoty” swoje heroiczne zaangażowanie na rzecz prześladowanych i mordowanych bliźnich świadomie sytuowali w najlepszym nurcie dziedzictwa ojczystego.

Polacy ratujący Żydów podczas okupacji naszego kraju przez III Rzeszę Niemiecką są dziś naszymi narodowymi bohaterami – na równi z obrońcami Rzeczypospolitej i żołnierzami Armii Krajowej. Przeciwstawiając się potwornemu złu i krzywdzie, śmierci i cierpieniu, potajemnie toczyli walkę z hitlerowskim rasizmem i antysemityzmem, który stworzył system przemysłowej eksterminacji i przyniósł na naszą ziemię swoje fabryki śmierci.

Dziś, w 80. rocznicę powstania Rady Pomocy Żydom „Żegota”, składam hołd jej działaczom i współpracownikom oraz wszystkim, którzy nieśli ratunek i wsparcie ofiarom Holocaustu. Cześć i chwała bohaterom!

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda

Message
on the occasion of the 80^th anniversary of the establishment of the Council to Aid Jews “Żegota”
with the Government Delegation for Poland

Ladies and Gentlemen,

80 years ago, on 4 December 1942, the Council to Aid Jews with the Government Delegation for Poland was established. While operating in conspiracy it created, on behalf of the Polish Underground State and in the name of the Authorities of the Republic of Poland in exile, an  institutional framework for a spontaneous, grass–root campaign of saving Jews faced with lethal danger of the Holocaust prepared for them by Germans.

The Council brought together representatives of the entire underground political stage, from the left to the right. Members of the Polish and Jewish political elite joined their efforts guided by shared values – solidarity with their fellow citizens and neighbours, as well as respect for human rights and dignity. They were motivated by various values, based on Christian mercy or secular humanitarianism. They were united by the opposition to the horrendous crime of genocide and non–acceptance of indifference.

By rising above ideological and worldview divisions, together they tried to do their best to save at least some of those doomed to Shoah. They helped to flee from the ghettos, to find shelter and livelihood, to document false identities.  The rescue operation of Jewish children was organised on a particularly large scale. They were hiding with Polish families, in monasteries, dormitories and orphanages. The Council helped thousands of people, many of whom managed to survive the Nazi occupation and see the end of World War II.

In clandestine documents the Council to Aid Jews was referred to by its codename “Konrad Żegota”. That fictitious identity was inspired by the characters from the “Forefathers` Eve”[Polish: Dziady] by Adam Mickiewicz. By conducting its clandestine operations under that name, the Council made reference to the long tradition of the Polish struggle for freedom, to clandestine independence movement from the era of Romanticism, and even to the former Commonwealth of Many Nations – a state of universal tolerance, which became for Jews the land of Polin. The Żegota activists consciously made their heroic involvement for the sake of the persecuted and murdered neighbours part the best trend of the national heritage.

Today, Poles saving Jews during the occupation of our country by the German Third Reich are our national heroes  – on a par with the defenders of the Republic of Poland and the Home Army soldiers. By opposing the monstrous evil and harm, death and suffering, they fought an underground fight against Nazi racism and anti–Semitism, which had set up a system of industrial extermination and brought its death factories to our soil.

Today, on the 80^th anniversary of the establishment of The Council to Aid Jews Żegota, I pay tribute to its activists and partners, and to all those who rescued and supported the victims of the Holocaust. Honour and Glory to the Heroes!

President of the Republic of Poland
Andrzej Duda