Ekscelencjo, Wielce Szanowny Panie Prezydencie Republiki Litewskiej wraz z Delegacją – Drogi Gitanasie,

Szanowni Panie i Panowie Parlamentarzyści, w tym Parlamentarzyści Parlamentu Europejskiego,

Wielce Szanowni Państwo Ambasadorowie,

Ekscelencje, Czcigodni Księża Arcybiskupi,

Wielce Szanowny Panie Wojewodo,

Wielce Szanowny Panie Burmistrzu,

Wszyscy Przedstawiciele władz regionalnych i lokalnych,

Wszyscy Dostojni Przybyli Goście,

Drodzy Litewscy Przyjaciele,

Wszyscy Wielce Szanowni Państwo!

Oddajemy dziś cześć dwóm litewskim bohaterom, znakomitym lotnikom – Steponasowi Dariusowi i Stasysowi Girėnasowi – którzy 90 lat temu dokonali rzeczy wyjątkowej, przelatując nad Atlantykiem z Ameryki; z Nowego Jorku, do Europy Środkowej.

Pokonanie takiej trasy bez międzylądowania stanowiło wówczas historyczny rekord. Niestety, gdy litewscy bohaterowie zbliżali się już de facto do celu swojej podróży – do Kowna, gdzie czekało na nich 25 tys. rodaków – ich lot został tragicznie przerwany. Zginęli w nocy – tuż po północy – 17 lipca 1933 roku w katastrofie, która miała miejsce tutaj, w lasach pod Pszczelnikiem. Heroiczny czyn Dariusa i Girėnasa oraz ofiara, jaką złożyli w służbie dla swojej ojczyzny, a zarazem w służbie dla całej ludzkości – na zawsze pozostaną w naszej pamięci.

Dzisiaj Litwa – tak jak wtedy – jest wolnym, suwerennym, niepodległym krajem, członkiem Unii Europejskiej i NATO. Ale wiemy o tym, że w dziejach bywało inaczej. Dzisiaj znowu, od ponad 30 lat, Litwini cieszą się i są dumni z własnego państwa – także między innymi właśnie dzięki ich bohaterstwu, dzięki wielkości, jaką wtedy pokazali, dzięki rozsławieniu Litwy, jakiego wtedy dokonali. Dzisiaj latamy przez Atlantyk tam i z powrotem. Dziesiątki, setki tysięcy ludzi dziennie przelatują Atlantyk samolotami, jest to dzisiaj zupełną normalnością, codziennością. Także dzięki nim, dzięki temu, że wtedy mieli tę niezwykłą odwagę dokonać czynu, na który nie odważał się prawie nikt.

W przededniu 90. rocznicy tamtej katastrofy gromadzimy się wspólnie – w polsko–litewskim kręgu – tutaj, w miejscu pamięci lotników. Jestem poruszony, że staję tu dziś ramię w ramię z Panem Gitanasem Nausėdą, Prezydentem Republiki Litewskiej.

Ekscelencjo, Panie Prezydencie,

Ekscelencje, Szanowni Państwo!

Wspominam 13 lipca 2008 roku, kiedy w 75. rocznicę tej katastrofy byli tutaj razem Prezydenci Polski i Litwy – Lech Kaczyński i Valdas Adamkus. Towarzyszyłem im wtedy. Naszym symbolicznym spotkaniem podkreślamy także dziś wolę kontynuowania ich dzieła – zbliżenia, zaufania, przyjaźni, sojuszu pomiędzy naszymi państwami i narodami.

Muszę Państwu powiedzieć, że w czasie wspomnianej przed momentem przez Pana Prezydenta Gitanasa Nausėdę wizyty 10 dni temu w Wilnie miałem ten zaszczyt, że spotkałem Pana Prezydenta Valdasa Adamkusa, 96–letniego, w świetnej formie – w fenomenalnej formie i fizycznej, i mentalnej – i miałem przyjemność porozmawiać z nim, wspominając właśnie tamto nasze spotkanie sprzed 15 laty.

Wielce Szanowny Panie Prezydencie,

Drodzy Litewscy Przyjaciele!

To dla nas zaszczyt móc wspólnie z Wami pielęgnować pamięć i opiekować się miejscem uświęconym krwią litewskich bohaterów. Jeszcze bardziej umacniamy w ten sposób solidarność pomiędzy narodami – polsko–litewskie solidarność i partnerstwo. W rocznicę tragicznej śmierci litewskich bohaterów Litwini na całym świecie obchodzą święto litewskiej jedności. W tym dniu są przy Was, nasi Drodzy Przyjaciele, również i nasze polskie serca. Tak samo jak podczas wspólnych obchodów wielkich historycznych jubileuszy łączących nasze narody: kolejnych rocznic uchwalenia Konstytucji 3 maja i aktu Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów, 160. rocznicy – jak w tym roku – wybuchu powstania styczniowego czy 770. rocznicy koronacji króla Mendoga, w której uczestniczyłem kilka dni temu w Wilnie.

My, Polacy, dobrze rozumiemy, z jakimi uczuciami stają przed pomnikiem w Pszczelniku nasi litewscy przyjaciele. Duma z wybitnego sukcesu rodaków i wdzięczność za ich patriotyczne poświęcenie mieszają się tutaj z zadumą nad tragicznym zrządzeniem losu. Pochylając głowy przed zasługami Dariusa i Girėnasa, myślimy także o polskich bohaterach – o Franciszku Żwirce i Stanisławie Wigurze, którzy ponieśli śmierć w katastrofie lotniczej w 1932 roku. Mnie także nie sposób oprzeć się wspomnieniu tragicznej śmierci Prezydenta Lecha Kaczyńskiego 10 kwietnia 2010 roku pod Smoleńskiem. Wspominamy ich wszystkich jako wielkich patriotów, którzy swoją ojczyznę mieli w sercu przede wszystkim.

Nie mamy żadnych wątpliwości, że wszyscy oni polegli, w istocie służąc swojej ojczyźnie, wykonując zadania, które w ich sercach miały znaczenie państwowe. Z tych wszystkich przykładów patriotycznego poświęcenia czerpiemy inspirację do umacniania suwerenności, bezpieczeństwa i podmiotowości naszych państw i narodów. Jesteśmy zjednoczeni – śmiało można powiedzieć – jak nigdy dotąd, zwłaszcza wobec trudnych czasów, w jakich przyszło nam dzisiaj żyć i pracować.

Wierzę w to głęboko, że tę jedność uda nam się utrzymać na dziesięciolecia, a daj Boże – na stulecia. Mówię tak, bo nie mam wątpliwości, jestem głęboko przekonany, że ta polsko–litewska współpraca, bliskość i podobne spojrzenie na otaczające nas zagrożenia są niezwykle cennym – można powiedzieć: bezcennym – atutem w obliczu aktualnych wyzwań, ale również i na pewno w obliczu przyszłości.

Cześć bohaterskim litewskim lotnikom, którzy w służbie dla ojczyzny zginęli tutaj 90 lat temu! Niech żyje niepodległa Litwa! Niech żyje niepodległa Polska! Niech Pan Bóg ma nasze państwa i narody w swojej opiece!