Szanowni Panie i Panowie Ministrowie, Posłowie, Senatorowie,
ale przede wszystkim Wielce Szanowny Panie Przewodniczący,
Państwo Wiceprzewodniczący,
Członkowie Zarządu Związku Gmin Wiejskich,
Wszyscy Obecni Państwo – Panie i Panowie – Wójtowie, Burmistrzowie, Sołtysi, Przewodniczący, Sekretarze, Radni,
Wszyscy Dostojni Przybyli Goście
na czele z Państwem Profesorami, którzy są prelegentami Państwa Kongresu,
Wszyscy Wielce Szanowni Państwo!

Bardzo dziękuję za zaproszenie i z całego serca gratuluję tych bardzo ważnych jubileuszy: 30–lecia odrodzenia Związku i XX Kongresu – zjazdu, w którym Państwo bierzecie udział tutaj, w Jachrance. 30 lat to długa historia. To praktycznie rzecz biorąc – śmiało można powiedzieć – cała niemal historia tej odrodzonej Rzeczypospolitej po 1989 roku, gdzie właśnie Związek Gmin Wiejskich i jego odrodzenie są znakiem powrotu do wolności, do prawdziwej suwerenności i niepodległości, jako że przecież Związek ten powstał i istniał właśnie w tej poprzedniej, wolnej II Rzeczypospolitej.

Bardzo Państwu dziękuję za zaproszenie, dlatego że obecność tutaj, wśród Państwa, jest dla mnie sposobnością nie tylko do tego, aby wręczyć te odznaczenia państwowe, które w szczególny, symboliczny sposób honorują tych najbardziej zasłużonych, najbardziej doświadczonych, zaangażowanych. Ale powtarzam – symbolicznie. Bo proszę przyjmować te odznaczenia także jako te, które są dane całym społecznościom i całym organizmom instytucji, urzędów, wspólnot samorządowych, na czele których Państwo Odznaczeni stoją.

Ale to jest dla mnie także sposobność, żeby podziękować Państwu wszystkim. Podziękować wszystkim za wkład w rozwój Rzeczypospolitej, jak powiedziałem każdemu z odznaczanych Panów Wójtów i Burmistrzów. Za wkład w rozwój Rzeczypospolitej – nie do przecenienia. Wystarczy popatrzeć, jak bardzo zmieniła się Polska od tego 1993 roku, kiedy Związek powstał, do dzisiaj. To tylko na tych archiwalnych materiałach Państwo wyglądaliście, tak samo jak wyglądacie dzisiaj. Polska wygląda inaczej. Polska wygląda nieporównywalnie nowocześniej i nieporównywalnie lepiej.

Chcę z całą mocą podkreślić: to jest w absolutnie przeważającej części Państwa zasługa. To jest efekt pracy Państwa rąk. To jest efekt Państwa wysiłku intelektualnego. To jest efekt Państwa pomysłu. To jest efekt nieprzespanych nocy. To jest efekt także czasu odebranego najbliższym na pracę na rzecz Waszych społeczności lokalnych, Waszych wspólnot, Waszych samorządów często po to, by związać koniec z końcem, zrealizować inwestycje, zaspokoić potrzeby mieszkańców.

Choćby po to, by móc im spojrzeć w oczy, a także po to – oczywiście – żeby móc później dać się zweryfikować przy urnie wyborczej, kiedy po raz kolejny przychodzą dokonać wyboru swoich lokalnych władz, swoich radnych, swoich właśnie wójtów czy burmistrzów. I wiecie o tym, że ta ocena potrafi być bardzo surowa. Niejeden, który zapomniał o swojej głównej roli, rozstał się z urzędem. Ci, którzy sprawują swoje funkcje długo, to są ci, którzy sprawdzili się najlepiej, i ci, którzy w ocenie ich współmieszkańców rzeczywiście najlepiej działają dla swoich społeczności.

Proszę Państwa, te 30 lat – tak jak powiedziałem – posunęło nas bardzo w kierunku tych najlepiej rozwiniętych państw Zachodu, do których cały czas od 1989 roku odrabiamy dystans. Czy jesteśmy w tym samym miejscu rozwojowym co one? Nie, jeszcze nie jesteśmy. I na pewno jeszcze bardzo wiele pozostało nam do zrobienia. Mówił o tym przed chwilą Pan Przewodniczący, że mamy jeszcze bardzo wiele tych elementów, które muszą być nadrobione.

Ale jestem tutaj także dlatego, żeby z Państwem rozmawiać. Bo wiecie Państwo znakomicie, zwłaszcza ci, którzy, mieli sposobność poznać mnie bliżej, że interesują mnie sprawy samorządu i interesują mnie sprawy obszarów wiejskich. Może zwłaszcza – właśnie obszarów wiejskich. Pewnie dlatego, że pamiętam dokładnie tę lekcję o nowoczesnym państwie, której kiedyś, przed laty, udzielał mi Prezydent Lech Kaczyński. Także tłumacząc, na czym rzeczywiście nowoczesne państwo polega.

Że to nie jest tylko państwo bogate, ale to jest państwo, które przede wszystkim jest w miarę możliwości jednolicie rozwinięte. To jest państwo, które stwarza możliwości życia każdemu na całym swoim obszarze. To jest państwo, w którym wartości konstytucyjne – takie jak swoboda wyboru miejsca zamieszkania czy swoboda wyboru miejsca pracy – rzeczywiście mogą być realizowane, nie są tylko na papierze.

Dlatego że masz dostęp do podstawowych dóbr i podstawowych usług wszędzie. Że masz dostęp do kultury, że masz dostęp do edukacji, że masz dostęp do rozwoju osobistego, że masz dostęp do rekreacji. Do tego wszystkiego, co ważne w normalnym życiu człowieka, żeby móc powiedzieć: „Tak, rozwijamy się tutaj na poziomie, mamy możliwości rozwijania się na poziomie, nasze dzieci mają pełne spektrum otwartych możliwości”. W jaki sposób da się to zrealizować?

Oczywiście – w pierwszej kolejności – poprzez tworzenie tych instytucji na całym obszarze państwa. Instytucji kultury, obiektów sportowych, szkół na odpowiednim poziomie infrastrukturalnym, ale również i poziomie edukacji. Ale nie tylko, bo wiecie Państwo znakomicie, że nie każda instytucja będzie na jednakowym poziomie i po prostu nie da się tego zrobić. Są te instytucje, które są specjalne – są najlepsze zawsze teatry, są filharmonie, w których występują najlepsi artyści, są największe sale koncertowe, są największe muzea, które trzeba odwiedzić.

Rzecz polega również na tym, żeby była łatwa komunikacja, żebyśmy nie musieli po niebezpiecznych drogach długimi godzinami mitrężyć czasu na dojazd do ośrodków, gdzie te obiekty się znajdują. Żeby można było dojechać szybko, sprawnie, żeby można było się skomunikować, żeby można było wybrać miejsce pracy także wtedy, kiedy chcemy pracować gdzieś dalej, żeby ten dojazd był sprawny, szybki – żeby był. Najlepiej, żeby był zapewniony środkami komunikacji publicznej. To są wszystko elementy, które bezsprzecznie znamionują nowoczesne państwo.

Ogromnie mi zależało na tym, żeby przez okres, kiedy ja sprawuję urząd Prezydenta Rzeczypospolitej, w jak największym stopniu te braki i zapóźnienia, które były w tym zakresie, były nadrabiane. Czy to się udało? Myślę, że w jakimś stopniu się udało. Jak do tej pory przynajmniej. Choć – oczywiście – nie w całości. Nie mam co do tego żadnych wątpliwości. Zadań jest jeszcze ogromnie wiele.

Ale jestem tutaj także i dlatego, żeby sparafrazować to hasło: „Nic o nas bez nas”, jak Państwo napisaliście. To ja bym powiedział tak: nic o Was bez nas. Czyli, że my także – ja, moi współpracownicy, Pan Minister Piotr Ćwik – chcemy tutaj z Państwem być i wysłuchać tego, co Państwo macie do powiedzenia o swoich sprawach, jaka jest Państwa ocena tutaj, na miejscu, tego, jak dzisiaj wygląda Polska z Waszego punktu widzenia, Waszych doświadczeń bardzo często już właśnie wielodziesięcioletnich w działalności samorządowej.

Nie każdy nie zawsze był wójtem, burmistrzem od samego początku. Niektórzy zaczynali od funkcji sołtysa, niektórzy byli przez wiele lat radnymi, a niektórzy byli po prostu zaangażowani w sprawy społeczne i w pewnym momencie zdecydowali się na wstąpienie czy też zostali namówieni przez swoich przyjaciół, sąsiadów do wstąpienia do tej lokalnej polityki. Ale to jest bardzo ważne, bo tylko rzeczywiście w ten sposób możemy kształtować otaczającą nas rzeczywistość i mamy ku temu największe szanse.

Mam nadzieję – proszę Państwa – że również i w przyszłości to współdziałanie pomiędzy władzą centralną a samorządami będzie dobrze realizowane przede wszystkim poprzez sprawiedliwy podział środków finansowych. Tych środków finansowych potrzeba bardzo dużo. Im państwo nasze jest zasobniejsze, im środków budżetowych więcej w dyspozycji, tym większe są szanse na to, by te fundusze, które są przekazywane w ręce samorządów na różnego rodzaju działania, były jak największe.

Mam nadzieję i życzę tego Państwu – i sobie też – żeby w kolejnych latach te środki wzrastały w stosunku do tego, co było w ostatnich latach. Jest to nam bardzo potrzebne właśnie po to, żebyście Państwo mogli jak najszybciej rozwijać Polskę, bo ona się musi rozwijać zgodnie z zasadą pomocniczości. Tylko rzeczywiście to, co nie może być realizowane przez społeczności lokalne, musi być realizowane przez władze centralne: te największe inwestycje, te ogromne, jak autostrady, drogi ekspresowe, linie kolejowe – samorządy ich nie zbudują.

Natomiast to, co jest tam, na miejscu, u Państwa potrzebne, to Państwo musicie o tym decydować wspólnie ze swoimi współmieszkańcami. To Państwo decydujecie, którą drogę trzeba najpierw wyremontować. To Państwo decydujecie o tym, która szkolna sala gimnastyczna musi być najpierw zbudowana czy zmodernizowana; która szkoła bardziej zasługuje na boisko; gdzie powinno się znajdować przedszkole itd. Rzecz tylko polega na tym, że musicie na to dostać środki. I muszą to być środki, które na realizację tych zadań będą wystarczające. I tego trzeba pilnować.

Proszę Państwa o współpracę ze mną, proszę o współpracę z Radą ds. Obszarów Wiejskich przy Prezydencie Rzeczypospolitej, która cały czas działa. Zapraszam do tej współpracy, zapraszam do dzielenia się swoimi spostrzeżeniami, uwagami, bo jest to dla mnie ważne. Zawsze było. Mam nadzieję, że Państwo czujecie to, że moja rola nie kończy się wyłącznie na odbywaniu finału AgroLigi i Dożynek Prezydenckich.

Mnie rzeczywiście ogromnie interesuje rozwój polskiej wsi jako – powiedziałbym – serca Rzeczypospolitej Polskiej. Obszary wiejskie to zdecydowana większość naszego kraju. Muszą się dobrze rozwijać, jeżeli mamy być państwem nowoczesnym. Nie tylko z nazwy, ale także i z tego, jakim rzeczywiście państwem jesteśmy. Muszą się także rozwijać, jeżeli mamy być państwem faktycznie bezpiecznym.

Bardzo Państwu jeszcze raz dziękuję za zaproszenie, ale przede wszystkim ogromnie Państwu dziękuję za Państwa służbę dla swoich społeczności lokalnych i dla Rzeczypospolitej – czyli dla nas wszystkich. Chcę, żebyście Państwo wiedzieli, że to zadanie, które swoją służbą i pracą na co dzień wykonujecie, dla mnie również jest ogromnie ważne. Życzę Państwu nie tylko udanego spotkania, nie tylko udanych obrad tutaj, ale życzę Państwu przede wszystkim powodzenia w Państwa codziennej działalności i także w sprawach osobistych, domowych, rodzinnych. Zdrowia przede wszystkim w domach i sił. Wszystkiego dobrego!