Szanowna Pani Minister,
Szanowne Panie Minister,
Szanowni Państwo Ministrowie,
Panie Profesorze!

Przede wszystkim chciałem bardzo serdecznie podziękować Pani Minister i Paniom Minister za przybycie na dzisiejsze spotkanie, które jest dla mnie, dla Pana Profesora, jako mojego doradcy, a także dla moich współpracowników na czele z panią Zofią Romaszewską, bardzo ważne, dlatego że sprawy społeczne leżą nam na sercu w Kancelarii Prezydenta i – jak Panie wiedzą – nie od dzisiaj się nimi zajmujemy.

Dlatego poprosiłem o spotkanie, bo chcieliśmy z Paniami porozmawiać na temat przyszłych działań dotyczących trzech zasadniczych obszarów w kwestii w ogóle realizacji instytucji centrów usług społecznych w aspekcie przyszłościowym – tego, na jakich zasadach miałyby one działać, ewentualnie jakie zmiany wprowadzić w obowiązujących już w tej chwili przepisach, a także w jaki sposób byłoby dobrze, żeby były finansowane, tak aby mogły się jak najlepiej rozwijać – to po pierwsze.

Po drugie – [na temat] dwóch ustaw, nad którymi w tej chwili pracujemy w Kancelarii Prezydenta i które – mam nadzieję – będą miały istotne znaczenie na przyszłość. Kwestia asystencji osobistej dla osoby niepełnosprawnej – to raz. A dwa: ustawa o działalności pomocowej.

Znajdujemy się – powiedzmy sobie otwarcie – w finalnym okresie prac rządu nad dokumentami programującymi szeroko rozumianą politykę społeczną w aspekcie wykorzystywania funduszy unijnych z nowej perspektywy finansowej na lata 2021–2027. W procesie konsultacyjno–uzgodnieniowym są m.in. dwa rządowe dokumenty – po pierwsze – „Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego”, a po drugie – „Strategia rozwoju usług społecznych”.

Trzeba mieć przy tym na względzie, że dwa dokumenty strategiczne dotyczące działań publicznych przy wykorzystaniu środków budżetowych, jakimi są Polski Ład i Strategia Demograficzna, też będą miały tu znaczenie.

Interes publiczny wymaga tego, by programowanie strategiczne było jak najbardziej skoordynowane, a zamierzenia – realizowane w sposób zoperacjonalizowany w poszczególnych dokumentach – wzajemnie się wypełniały oraz uzupełniały i w związku z tym pozwalały na prowadzenie polityki spójnej horyzontalnie.

Dlatego właśnie chciałem z Paniami Minister omówić te kwestie, by projekty, które przygotowujemy w Kancelarii Prezydenta, nie szły w poprzek tego, co chce robić rząd, tylko właśnie żeby wpisały się w to, co rząd będzie robił. I aby również zwrócić się do Pań Minister, by także to, co robi rząd, w jakimś sensie wpisać w te projekty – by tę spójność na przyszłość uzyskać.

Wspomniałem o trzech inicjatywach programowo–legislacyjnych. Pierwsza z nich – czyli kwestia usług społecznych, centrów usług społecznych i ich upowszechniania – w tym momencie już jest wdrażana w życie. Ustawa powstała kilka lat temu i w związku z tym mamy do czynienia z czymś, co – można powiedzieć – w tej chwili żyje; mało – jak do tej pory powstało już w całym szeregu samorządów.

Jako Kancelaria Prezydenta wspieraliśmy i wspieramy proces powstawania centrów usług społecznych, mamy tu już niejakie doświadczenie. Ale w związku z tym mamy także konkretne spostrzeżenia co do tego, gdzie można by poprawić, uzupełnić, aby to, co jest, funkcjonowało jeszcze lepiej.

Już wtedy, na samym etapie prac nad ustawą o centrach usług społecznych, było założenie, że będą one podlegały pewnej kroczącej zmianie systemowej. W myśl tej koncepcji wdrażanie nowego rozwiązania, jakim jest centrum usług społecznych, było rozłożone na trzy fazy.

Po pierwsze – pierwszy okres to obecny okres pilotażowy: od dnia wejścia w życie ustawy do końca 2022 roku, kiedy to rząd złoży sprawozdanie z realizacji ustawy. Na koniec okresu pilotażowego chciałbym przedłożyć prezydencki projekt nowelizacji ustawy, który właśnie uwzględni te wszystkie doświadczenia zebrane w okresie pilotażowym. Obecnie jest to ok. 50 centrów usług społecznych, które już działają, większość z nich korzysta ze wsparcia finansowego w ramach konkursu grantowego prowadzonego przez Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii we współpracy z Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej.

Druga faza to okres zasadniczego upowszechniania tych centrów w skali całego kraju i właśnie przypada on na wspomnianą wcześniej nową perspektywę finansową Unii Europejskiej, czyli na lata 2021–2027. Agenda unijna eksponuje rozwój środowiskowych usług społecznych, w co bardzo dobrze wpisują się CUS–y pomyślane jako jednostki koordynujące lokalne systemy usługowe przy wykorzystaniu potencjału wszystkich lokalnych usługodawców, a zarazem przy zagwarantowaniu, że wsparcie będzie miało właśnie charakter środowiskowy i kompleksowy.

I tu jest ta idea pakietów usług dostępnych w tzw. jednym okienku. Będzie to wsparcie spersonalizowane, czyli usługi będą szyte na miarę. Dlatego bardzo mi zależy, by w odpowiednich strategicznych dokumentach programujących uwzględniano potencjał CUS–ów i przewidziano działania wspierające powstawanie kolejnych CUS–ów przy wykorzystaniu zarówno funduszy europejskich, jak i środków budżetowych.

Trzecia faza tej kroczącej strategii zmiany systemowej zakłada doprowadzenie do pełnego upowszechnienia centrów usług społecznych w skali ogólnopolskiej jako rozwiązania, które ma charakter systemowy. Zależy mi, by w okresie, gdy pełnię funkcję Prezydenta Rzeczypospolitej, udało się zrealizować fazę drugą i przejść do fazy trzeciej.

Bardzo liczę tu na dobrą współpracę z rządem – właśnie z Paniami Minister – bo nie mam wątpliwości, że bez tego wdrożenie centrów usług społecznych będzie co najmniej bardzo trudne, jeżeli – w wielu przypadkach – nie niemożliwe. A jest to na pewno, po pierwsze, rozwiązanie nowoczesne; po drugie, rozwiązanie, które – jak już wielokrotnie mówiliśmy – może znacząco poprawić dostępność do usług społecznych i w ogóle ich funkcjonowanie.

Jeżeli chodzi o projekt ustawy o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami, problem polega na tym, że zapewnienie szerszej dostępności usług asystencji osobistej jest jednym z najważniejszych postulatów formułowanych przez środowiska osób z niepełnosprawnościami. Te usługi powinny być powszechnie dostępne, a zarazem organizowane i profilowane z uwzględnieniem różnych potrzeb i ograniczeń w zależności od tego, jaki jest charakter niepełnosprawności, które ma dana osoba. Wymaga to więc przemyślanego rozwiązania systemowego.

Projekt ustawy o asystencji osobistej chciałbym przedłożyć Sejmowi jako prezydencką inicjatywę ustawodawczą do końca 2021 roku. Dlatego dziś o niej mówię i proszę, by także ta prezydencka inicjatywa została uwzględniona przy strategicznym programowaniu rozwoju usług społecznych. Mam nadzieję na dobrą współpracę z Panią Minister Marleną Maląg, kierownictwem Ministerstwa, a także Pełnomocnikiem Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Oczywiście także poprzez naszą pełnomocniczkę ds. osób niepełnosprawnych.

Wydaje mi się, że zrealizowanie tego postulatu – zapewnienia asystencji osobistej – będzie rzeczywiście przełomowym momentem dla osób z niepełnosprawnościami, jeżeli chodzi o ich codzienne funkcjonowanie. A także w jakimś sensie zmieni również oblicze naszego kraju, właśnie jeżeli chodzi o podejście i sposób, w jaki osoby z niepełnosprawnościami w naszym kraju funkcjonują.

Zawsze powtarzam, że to, na ile te osoby mają wewnętrzne poczucie bycia pełnoprawnymi członkami społeczeństwa – bo jest to kwestia ich wewnętrznego, osobistego poczucia bycia pełnoprawnymi, prawdziwymi członkami społeczeństwa – na tyle jest to wskaźnik rzeczywiście tego, że państwo jest w pełni cywilizowane, nowoczesne i na bardzo wysokim poziomie.

Mam nadzieję, że także dzięki tym rozwiązaniom Polska będzie stawała się właśnie takim państwem w coraz większym stopniu. Już na przestrzeni ostatnich lat jest tu bardzo wiele zmian – i w prawie, i w architekturze, i w naszym codziennym życiu. Chciałbym, aby jeszcze ten element został przez polskie państwo dołączony jako kolejny, bardzo istotny filar po prostu wyrównywania zwykłych codziennych szans.

No i trzecia ustawa, czyli projekt ustawy o działalności pomocowej. Zamiar przygotowania tego projektu przedstawiłem publicznie w lutym 2020 roku na Kongresie Profesji i Zawodów Pomocowych, który tuż przed pandemią koronawirusa współorganizowała nasza Kancelaria. Powtórzyłem to w lutym 2021 roku na pierwszym spotkaniu w ramach Forum Deinstytucjonalizacji, gdzie mówiliśmy o uspołecznieniu, upodmiotowieniu i personalizacji.

Nie mam wątpliwości, że rozwój usług społecznych wymaga nie tylko odpowiedniej formuły organizacyjno–koordynacyjnej, co mają zapewnić centra usług społecznych, lecz także integracji i wzmocnienia specjalistów świadczących te usługi. Rozwój wsparcia środowiskowego wymaga ponadto odpowiednich zmian w metodyce profesjonalnego pomagania. Ta ustawa, którą chcemy przygotowywać w Kancelarii Prezydenta i nad którą w tej chwili już pracujemy jako moją inicjatywą ustawodawczą, ma właśnie temu służyć.

Dlatego prosiłbym, aby również i to uwzględnić w strategicznym programowaniu w obszarze polityki społecznej. Dlatego że – w moim przekonaniu – potrzebne jest generalne dowartościowanie działań na rzecz wzmocnienia i rozwoju kadr specjalistów reprezentujących różne profesje i zawody pomocowe.

Bardzo mnie interesuje zdanie Pani Minister, Pań Minister i w ogóle Państwa na ten temat, chciałbym, abyśmy te zagadnienia przeprowadzili. Nie jest to może łatwe, ale biorąc pod uwagę wszystko, co zrealizowaliśmy do tej pory – po pierwsze – uważam, że jest realne, a po drugie – nie mam żadnych wątpliwości, że jest potrzebne. Dlatego byłbym ogromnie wdzięczny Pani Minister i Paniom Minister za dobrą współpracę z nami w tym zakresie, bo wierzę, że jesteśmy w stanie razem to zrealizować.

A ponieważ nie mam wątpliwości, że jest to także celem Pań działania – że w gruncie rzeczy w pracy ministerstw chodzi o to, by właśnie takie cele były osiągane i by można było powiedzieć: „Tak, zrealizowaliśmy to, co rzeczywiście służy ludziom” – w związku z powyższym uważam, że w jakimś sensie, pracując nad tym w Kancelarii Prezydenta, również odciążamy ministerstwa, by brać na siebie główny obowiązek przygotowania tych rozwiązań.

A właśnie bycie tu [Pań] w roli konsultanta, w roli współpracownika oraz współdziałanie z nami – mi pozwoli mieć prezydenckie projekty, a Paniom Minister pozwoli mieć sprawy załatwione. Tak więc liczę na to, że będziemy mieli tu wspólny zysk, a na samym końcu satysfakcję, że wprowadziliśmy coś dobrego.

Bardzo dziękuję.