Pierwsza Dama RP, Agata Kornhauser–Duda

Szanowni Państwo!

Narodowe Czytanie Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej tutaj, w ogrodzie Saskim, zakończyło się. Ale nie zakończyło się w innych częściach Polski, jak również za granicą. Będzie trwało jeszcze przez najbliższe tygodnie. Mamy nadzieję, że dzięki wspaniałej interpretacji naszych znakomitych aktorów nie tylko chętnie powróciliście Państwo do powieści Elizy Orzeszkowej, ale odkryliście ją na nowo.

Ogromne podziękowania kierujemy do reżysera dzisiejszego wydarzenia, składamy podziękowania na ręce Pana Janusza Kukuły. W moim osobistym przekonaniu była to jedna z najlepszych adaptacji powieści, które były czytane w ramach Narodowego Czytania. Tak że jeszcze raz bardzo dziękujemy. Była żywa, była dynamiczna, przyciągała uwagę słuchaczy. Zresztą aktorzy na pewno widzieli i słyszeli reakcje publiczności. I to jest ogromna zasługa Państwa. Tak że wielkie podziękowania dla wszystkich aktorek i aktorów występujących dzisiaj i czytających.

Myślę, że wszyscy, którzy oglądali Nad Niemnem – i jako film, i jako serial – bardzo ucieszyli się, że dzisiaj wśród aktorów czytających tę powieść znaleźli się Pani Iwona Pawlak oraz Pan Adam Marjański. Jak wszyscy pamiętamy, Pani Iwona wcieliła się wówczas w rolę Justyny, Pan Adam w rolę Jana. Dzisiaj tutaj, w ogrodzie Saskim, występowali w innych rolach, ale równie wspaniale. Bardzo dziękujemy.

Bardzo dziękujemy kompozytorowi. Bardzo dziękujemy artystom muzykom. Dziękujemy również współorganizatorom akcji Narodowego Czytania – Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a także Narodowemu Centrum Kultury. Bardzo dziękujemy naszym partnerom – Polskiemu Radiu oraz Telewizji Polskiej. W tym roku, który jest rokiem szczególnej pamięci o powstaniu styczniowym, dziękujemy Instytutowi Pamięci Narodowej za wsparcie tegorocznego Narodowego Czytania.

Równie gorące podziękowania kierujemy do wszystkich tych, których nie było widać i słychać, a którzy pełnią równie ważną funkcję. To są wszystkie osoby, które zabezpieczają to wydarzenie. Bardzo dziękujemy ratownikom medycznym oraz harcerzom. Brawa dla Was. Bardzo dziękujemy również tłumaczom języka migowego. Ja zawsze jestem pod ogromnym wrażeniem, w jak wspaniały sposób interpretują również utwory, które czytane są podczas Narodowego Czytania.

Pan Marcin Kusy na początku naszego dzisiejszego spotkania wspomniał, że w Narodowym Czytaniu nie chodzi o bicie rekordów. To prawda. Ponieważ głównym celem tej akcji zapoczątkowanej przez Pana Prezydenta Bronisława Komorowskiego i jego Małżonkę było i nadal jest promowanie najpiękniejszych dzieł polskiej literatury, a także promowanie czytelnictwa w ogóle. My również cieszymy się, że to jest także wspaniały sposób wspólnego spędzenia czasu przy dobrej literaturze. Niemniej jednak bardzo cieszymy się, że z roku na rok ta akcja zyskuje na popularności.

W tym roku Narodowe Czytanie odbyło się w ponad 6 tys. miejsc w Polsce i na świecie. I tu muszę powiedzieć, że bardzo dziękujemy wszystkim naszym rodakom z zagranicy za polonijne Narodowe Czytanie. Dziękujemy placówkom dyplomatycznym, ale także ośrodkom polonijnym, które zorganizowały te wydarzenia, a szczególnie tym najbardziej oddalonym. Narodowe Czytanie odbyło się w 300 miejscach, w ponad 40 krajach. I tutaj m.in. w obu Amerykach – oczywiście w Stanach Zjednoczonych, ale także w Wenezueli. W Afryce – tu mieliśmy zgłoszenia z Egiptu i z Maroka. W Australii, w Nowej Zelandii. Czytali również nasi rodacy w Kazachstanie i Uzbekistanie.

Tradycyjnie najwięcej zgłoszeń mieliśmy z Ukrainy i ta liczba wzrosła w stosunku do zeszłego roku, bo Narodowe Czytanie odbyło się prawie w stu miejscach na Ukrainie. Czytano również na Litwie – tutaj podziękowania dla Pana Ambasadora Konstantego Radziwiłła, który czytał nad litewskim Niemnem; tak że bardzo dziękujemy za zaangażowanie. I ogromnie dziękujemy naszym rodakom na Białorusi, którzy czytali m.in. w Grodnie, i dziękujemy za przesłanie do Kancelarii Prezydenta niezwykle wzruszającego filmu dokumentującego to wielopokoleniowe czytanie Nad Niemnem.

Jak co roku – muszę powiedzieć – zaskakują nas Państwo swoją pomysłowością. Jest bardzo wiele organizowanych imprez towarzyszących Narodowemu Czytaniu. No i w tym roku były robione inscenizacje, można było wziąć udział m.in. w ślubie Elżuni Bohatyrowiczówny. Były również organizowane warsztaty wikliniarskie, warsztaty pisarskie, warsztaty zielarskie. Czytano w szkołach, ale czytano również – proszę Państwa – w przedszkolach. I czytano także nad brzegami rzek, czytano na statkach, na łodziach, na promach. Oczywiście Narodowe Czytanie odbywało się także w internecie, w mediach społecznościowych. Ale niektórzy używali do Narodowego Czytania także najnowszej technologii i Narodowe Czytanie odbywało się przy użyciu dronów. Za wszystkie te pomysły bardzo serdecznie dziękujemy.

Dziękuję również serdecznie Panu Tomaszowi Makowskiemu, Dyrektorowi Biblioteki Narodowej, za zorganizowanie wystawy „Rośliny i ludzie. Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej”. Jest to wystawa, która jest w przestrzeni czytelni Biblioteki Narodowej. I to jest bardzo ciekawa wystawa, ponieważ ona ukazuje pewien wycinek twórczości Orzeszkowej, który myślę, że przez nas nie jest do końca doceniany. A mianowicie chodzi o taką niezwykłą relację Orzeszkowej z nadniemeńską przyrodą. Ona odbierała przyrodę nie tylko z entuzjazmem, bardzo sentymentalnie, ale odnosiła się do przyrody w sposób bardzo naukowy. Ona gromadziła rośliny, klasyfikowała je i dokumentowała.

I to wszystko można też zobaczyć na tej wystawie, ponieważ Eliza Orzeszkowa pisała również eseje reportaże – takie etnobotaniczne – które zresztą zyskały rzeczywiście uznanie w świecie naukowym. Można na tej wystawie obejrzeć trzy tomy rękopisu „Nad Niemnem”, także pierwsze wydanie tej powieści, jak również zrobiony własnoręcznie przez Elizę Orzeszkową zielnik. Tak że serdecznie Państwa na tę wystawę również zapraszam.

I wreszcie trzeba powiedzieć, że Nad Niemnem w tym roku czytane było nie tylko w języku polskim, ale także w innych językach. I tutaj taka ciekawostka: m.in. w Japonii czytano po japońsku i czynili to rodowici Japończycy.

Wszystkim organizatorom, wszystkim uczestnikom, słuchaczom bardzo, bardzo serdecznie dziękujemy i – oczywiście – zapraszamy na Narodowe Czytanie na przyszły rok, 2024. A lekturą Narodowego Czytania w roku 2024 będzie…

Prezydent RP, Andrzej Duda

Proszę Państwa, lekturą będzie dramat, jeden z najbardziej znanych w historii naszej literatury, także bardzo mocno związany z tym samym, bardzo trudnym dla Polaków czasem, w którym Eliza Orzeszkowa tworzyła swoją powieść, choć tak naprawdę toczący się w nieco tylko wcześniejszym czasie i związany z innym dramatycznym dla Polaków wydarzeniem.

Być może już niektórzy się domyślają, że chodzi o Kordiana Juliusza Słowackiego. A więc będziemy też przeżywali te emocje, które towarzyszyły, targały polską duszą, targały Polakami, tę także debatę międzypokoleniową, która toczyła się wtedy, po powstaniu listopadowym. Będziemy przeżywali emocje, które także i ze swojego serca przelał na papier nasz wielki wieszcz narodowy. I myślę, że będzie to dla nas też interesujące. Bo jak Państwo wszyscy, przypominając sobie dzisiaj „Nad Niemnem”, mogliście się przekonać – czas może upłynął, ale postawy są podobne: my, Polacy, nie zmieniamy się, powieść jest absolutnie ponadczasowa, i to jest niezwykle interesujące. Myślę, że podobne odczucia będziemy mieli w przyszłym roku i bardzo serdecznie wszystkich Państwa zapraszamy.

To jest niezwykle ciekawe, aby przeżyć tutaj – dzięki wspaniałym kreacjom naszych aktorów – to, co przeżywali nasi wielcy twórcy, właśnie pokazując, uzewnętrzniając poprzez powieści czy poprzez poezję swoje emocje, które targały nimi w tamtym czasie. To jest też – mam nadzieję – i bardzo ciekawa lekcja dla młodzieży, której czasem trudno tamte dzieła, zwłaszcza właśnie pisane tym niekiedy dla nich nieco archaicznym polskim językiem, dzisiaj tak po prostu przeczytać.

Ale w tej prezentacji, którą możemy usłyszeć ze strony naszych artystów, jest to jednak niezwykle ciekawe i budzi ogromne emocje. I myślę, że niejedna osoba nie tylko tutaj, na widowni, z nami, ale także i przed telewizorami, i przed monitorami komputerów i innych urządzeń, które umożliwiają odbiór naszej transmisji przez internet, niejednokrotnie miała ze wzruszenia tego globusa w gardle, słuchając dziejów bohaterów wspaniałej powieści „Nad Niemnem”.

Proszę Państwa, w przyszłym roku „Kordian”, na którego z całego serca zapraszamy. A wszystkich jeszcze raz zachęcamy do tego, by kontynuować Narodowe Czytanie „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej. Żona mówiła o ponad 6 tys. punktów, ale trzeba mieć świadomość – proszę Państwa – również tego, że mamy bardzo wiele punktów, które nie zostały zgłoszone, a w praktyce Narodowe Czytanie się w nich odbywa. Więc na pewno jest to dużo, dużo więcej niż 6 tys., za co wszystkim ogromnie dziękujemy.

Pierwsza Dama RP, Agata Kornhauser–Duda

I na koniec chciałabym również bardzo serdecznie podziękować naszym współpracownikom z Kancelarii Prezydenta. Wiem, że wykonali Państwo ogrom pracy. Bardzo dziękuję również Panu Ministrowi Wojciechowi Kolarskiemu.