13 września 2000
13 września 2000 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski odznaczył w Pałacu Prezydenckim Michaela Lewana, w uznaniu wybitnych zasług w działalności na rzecz porozumienia polsko-żydowskiego - Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Michael Lewan od wielu lat zaangażowany jest w działania na rzecz zachowania amerykańskiego, żydowskiego oraz polskiego dziedzictwa kulturowego w USA i w Polsce. Był - ze strony amerykańskiej - inspiratorem podpisania w 1995 r. porozumienia pomiędzy United States Commission for the Preservation of America`s Heritage Abroad - USCPAHA a Radą Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa. Współtworzył Auschwitz Jewish Center Foundation. Wspierał odbudowę pomnika K. Pułaskiego w Savannah oraz pomnika - mauzoleum na cmentarzu żydowskim w Wyszkowie. Swoją działalnością przyczynił się do rozwoju stosunków polsko-żydowskich. Aktywnie uczestniczył w kampanii na rzecz rozszerzenia NATO. W uroczystości uczestniczyli m.in. posłowie RP, Stanisław Żurowski podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Andrzej Przewoźnik sekretarz generalny Rady Ochrony Pamięci, Walk i Męczeństwa, Igal Antebi Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Państwa Izrael w Polsce, Christopher Hill Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Stanów Zjednoczonych Ameryki, Fred Schwartz Prezes Fundacji Żydowskie Centrum Edukacyjne w Oświęcimiu, Shevach Weiss Przewodniczący Rady Instytutu Yad Vaschem, liczni przedstawiciele społeczności żydowskiej z kraju, ze Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz Państwa Izrael, a także ministrowie w Kancelarii Prezydenta RP. Zwracając się do zebranych prezydent Aleksander Kwaśniewski powiedział m.in.: Wysokie odznaczenie polskie, którym uhonorowałem pana Michaela Lewana, przewodniczącego Amerykańskiej Komisji do spraw Ochrony Dziedzictwa Ameryki Zagranicą, Rzeczpospolita Polska przyznaje cudzoziemcom za ich wybitne zasługi dla naszego kraju. Dialog polsko-żydowski, współpraca Polaków i Żydów gdziekolwiek w świecie się znajdują, ma dla Polski znaczenie ogromne. Wobec wojennej tragedii holocaustu, tradycja wielowiekowej wspólnoty naszych narodów przybiera dziś nową formę. Trwa przede wszystkim w troskliwie pielęgnowanej idei jak najlepszych stosunków z Polakami i ocalałymi z zagłady współmieszkańcami naszych ziem i ich potomkami. Ostatnie lata przyniosły szczególnie pomyśny rozwój i umocnienie polsko-żydowskiego porozumienia. Wieloletnie zangażowanie pana Lewana w działania na rzecz zachowania amerykańskiego, żydowskiego i polskiego dzidzictwa, zarówno w Stanach Zjednoczonych jak i w Polsce, wpisuje się w nowy nurt pomyślnych przemian, jakie dokonują się w procesie zbliżenia polskiego i żydowskiego narodu. Polacy, na których ziemi naród żydowski na długie wieki znalazł gościnę, w historii naszych wzajemnych stosunków odnajdują wiele przykładów pozytywnej współpracy i zgodnego współżycia. To do nich przede wszystkim odwołujemy się, chroniąc pamięć wspólnoty łączących nas dziejów. To te wątki przywołujemy, chroniąc pamięć wielkiej tragedii, jaką naród żydowski spotkał na naszych ziemiach. Chcemy zachować materialne dowody istnienia wielowiekowej wspólnoty naszych losów, chcemy szacunkiem i opieką otaczać miejsca martyrologii Żydów, by pamięć o ich tragedii była przestrogą. Zasługi pana M. Lewana obejmują bogaty rejestr dokonań w dziele amerykańsko - polsko-żydowskiego zbliżenia. Mieści się w nim przede wszystkim podstawowy fakt - podpisanie umowy między Komisją Ochrony Dziedzictwa Ameryki Zagranicą, której Pan przewodniczy w Stanach, a Radą Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa w Polsce. Mieszczą się w tym także starania o budowę pomnika - mauzoleum na cmentarzu żydowskim w Wyszkowie, jak i odbudowę pomnika K. Pułaskiego w Savannah. Pamięci obecności martyrologi obecności Żydów na ziemiach polskich służyć ma współtworzony przez bohatera dzisiejszej uroczystości ośrodek żydowski w Oświęcimiu, gdzie wczoraj otwarto synagogę. Potrzebie spełnienia najżywotniejszych interesów Polaków służyła prowadzona ofiarnie przez pana Lewana w biurach amerykańskich senatorów i kongresmenów, skuteczna agitacja na rzecz rozszerzenia NATO. Pamiętam o niej z wdzięcznością. Polacy mają najlepszą wolę odbudowywania więzów przez wieki łączących polski i żydowski naród. Tej odbudowie służy zarówno pamięć o wspólnej przeszłości, troskliwie pielęgnowany, jak i myśl o wspólnej przyszłości. W dzisiejszej dobie przyszłość jest sumą losów wszystkich narodów, sprawą wspólną ludzi zamieszkujących cały ziemski glob. Wspólna przyszłość Polaków i Żydów na dobrych doświadczeniach przeszłości oparta i z przekonaniem, z dobrą wolą, według dzisiejszych potrzeb konstruowana, jest częścią naszej własnej pomyślności, a także przyszłości całego swiata. W imieniu wszystkich Polaków pragnących taką właśnie przyszłość zapewnić sobie i światu, proszę przyjąć podziękowania dla wszystkich ludzi dobrej woli na świecie. Dziekując za odznaczenie, Michael Lewan powiedział m.in. Szanowni Przyjaciele, bardzo trudno jest mi wyrazić moje uczucia. Dla Amerykanina, którego przodkowie pochodzili z najbardziej ubogich terenów ? Poznania i Wilna, dzisiejszy dzień jest wyjątkowy i pamiętny. Czy mogli kiedykolwiek śnić, że ich wnuk stanie w tym pięknym pałacu i otrzyma, z rąk Prezydenta niezależnej, wolnej i demokratycznej Polski, Krzyż Komandorski Orderu Zasługi? Myślę, że była to niezwykła wędrówka, setki lat dla mojej rodziny, dla nas wszystkich. Myślę, że to odznaczenie nie należy się tylko mnie, należy się wszystkim Amerykanom, którzy dzięki swojej odwadze również przyczynili się do powstania tej wspaniałej demokracji, którą mamy teraz w Polsce. Ale to właśnie dzięki ich wysiłkom, dzięki ich odwadze, możemy odbudować to, co było zniszczone., przywrócić do świetności to, co ucierpiało, to co zostało zabrane, a także odzyskać to, co sądziliśmy, że zostało zagubione. (...) Mam to szczęście, że mogę się udać na grób ojca, by poświecić chwilę zadumie, ale dla wielu osób na tej sali, dla wielu osób żydowskiego pochodzenia, jest to niemożliwe. Dlatego, że eksterminacja hitlerowska objęła nie tylko żywą tkankę, ale także szkoły, synagogi, biblioteki, szpitale i cmentarze. Ale niektóre przetrwały i właśnie dzięki partnerstwu i bliskiej współpracy społeczeństwa polskiego i amerykańskiego, możemy zachować i ocenić te skarby, tak żeby służyły wszystkim. Mają one wielkie znaczenie. Wczoraj mieliśmy szansę zebrać owoce naszej pracy podczas otwarcia synagogi w Oświęcimiu. To, że nie została ona zniszczona, to cud. Fakt, że mogliśmy ją odbudować, to niezwykłe i szczęśliwe wydarzenie. Jan Paweł II, który odprawił modlitwę w kaplicy w tym budynku, również przekazał nam lekcję, mówiąc że to są miejsca, które jednoczą Polaków i Żydów, łączą przeszłość i mają bardzo wielkie znaczenie zarówno historyczne jak i symboliczne. Niech te miejsca łączą Polaków i Żydów, do dnia sądu ostatecznego. Panie Prezydencie, dzięki Pana przywództwu a także dzięki Pana odwadze i wizji, mogliśmy zbudować obóz życia obok obozu zagłady. Jesteśmy Panu wdzięczni. Panie Prezydencie, jestem głęboko zaszczycony otrzymanym wyróżnieniem - Krzyżem Komandorskim. Tym samym składam również obietnicę, że będę współpracował ze społeczeństwem polskim, tak by budować przyszłość, która oddaje cześć przeszłości. Wspólnie musimy uczynić wszystko, żeby ocalić wartości , tradycje a zwyczaje, które stanowią o naszym przetrwaniu. Musimy zapewnić to nowemu pokoleniu, wkraczającemu w dorosłe życie. To jest nasze dziedzictwo, nasz ciężar. To jest nasze jutro.(...) List do uczestników uroczystości skierował Prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton. Stwierdził w nim, że jest zaszczycony i dumny z powodu uhonorowania przez Rzeczpospolitą Polską Michaela Lewana wysokim odznaczeniem państwowym. Prezydent Bill Clinton podziękował także panu Lewanowi, Komisji oraz polskim obywatelom za działania na rzecz zachowania dla przyszłych pokoleń Polaków i Amerykanów, trwałych symboli bogatej kulturowo, etnicznie i religijnie przeszłości, którą wspólnie dzielimy.