Po złożeniu oświadczeń, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Aleksander Kwaśniewski i Federacji Rosyjskiej, Władimir Putin odpowiadali na pytania dziennikarzy. Nie jest tajemnicą, że w latach dziewięćdziesiątych stosunki między Rosją a Polską były nieproste. Czy można powiedzieć, że ten trudny okres jest już pokonany i jesteśmy już na zasadniczo nowym etapie współpracy polsko – rosyjskiej? Prezydent RP: Uważam, że trudny etap lat dziewięćdziesiątych mamy za sobą. Nie chcę rozważać w tej chwili przyczyn. Trzeba pamiętać, że lata dziewięćdziesiąte, a przynajmniej początek lat dziewięćdziesiątych to był moment, w którym państwa zdobywały swoją wolność, suwerenność, rozpadał się Związek Radziecki, odchodził do historii Układ Warszawski, a więc to wszystko było wydarzeniami bardzo gorącymi, a jednocześnie wywołującymi rozliczne emocje. Przyczyn było również wiele innych. W moim przekonaniu mamy teraz nowy etap i od pierwszych rozmów z Panem Prezydentem Putinem w roku 2000 jestem przekonany, że mamy szanse aby te stosunki dwóch demokratycznych państw – Federacji Rosyjskiej i Polski – były oparte o te same wartości, o podobny sposób myślenia, o identyczne zasady postępowania w stosunkach sąsiedzkich. Po 11 września poczuliśmy, iż jeszcze bardziej powinniśmy ze sobą współpracować, zarówno dwustronnie jak i wielostronnie wobec wielu zagrożeń jakie istnieją na świecie. Ta oficjalna wizyta i atmosfera tej wizyty pozwala mi powiedzieć, że niewątpliwie mamy szanse na to, żeby druga dekada po wielkiej zmianie była dobrą dekadą dla stosunków polsko – rosyjskich, żeby nasza współpraca tak jak powiedział prezydent Putin była oparta o wzajemne zaufanie, a także o wykorzystanie z bagażu przeszłości wszystkich pozytywnych elementów. Jednocześnie musimy dodać nowe rodzaje współpracy ponieważ i nowe zadania są przed nami, ale mówiąc najkrócej uważam, że okres trudnych i chłodnych lat dziewięćdziesiątych mamy za sobą. Prezydent FR: Wydaje mi się, że niczego niezwykłego i nieoczekiwanego w tym charakterze stosunków, które były między Polską i Rosją w okresie ostatnich dziesięciu lat, nie powinniśmy widzieć. Był to dość naturalny okres budowania stosunków na nowej podstawie. Dlaczego naturalny? Ponieważ nie powinniśmy zamykać oczu na to i powinniśmy otwarcie powiedzieć, że były Związek Radziecki starał się dominować nie tylko w Europie Wschodniej, ale również próbował wpływać na świat. Nie było to na korzyść narodu rosyjskiego, nie wywoływało to również pozytywnej reakcji u naszych partnerów. Zwłaszcza nie podobało się Polakom, którzy nie mogli znieść jakiejkolwiek dyktatury. Były siły polityczne, które starały się w jakiś sposób spekulować narodem zapominając o najgłębszych narodowych interesach narodów Rosji i Polski. Wszystko powinno dojrzeć i uważam, że dojrzało również i odnowienie stosunków rosyjsko – polskich na podstawie tych właśnie najgłębszych interesów obu krajów. Wspólne interesy istnieją i Polska jest zainteresowana odnowieniem pełnowartościowych stosunków z Rosją i Rosja jest zainteresowana nie tylko gospodarczymi ale również politycznymi stosunkami. Przy tym rozmiar naszych państw w nowym świecie nie jest już tak bardzo ważny, Polska jest dla nas pełnowartościowym partnerem. Pytanie do Prezydenta Putina – większość naszych komentatorów jeszcze zanim ta wizyta się rozpoczęła mówiło o niej - przełomowa, historyczna, otwierająca nowy rozdział w stosunkach polsko – rosyjskich. Czy to rzeczywiście nowe otwarcie w naszych stosunkach, a jeśli tak to co ono oznacza nie tylko dla przywódców państw ale dla zwykłych obywateli Polski i Rosji? Pytanie do Prezydenta Kwaśniewskiego - Pan studząc przed wizytą oczekiwania mówił, że w ciągu dwóch dni nie uda się przecież rozwiązać wszystkich problemów, ale spodziewamy się, że nie będzie mowy o historii w czasie tego spotkania, a już pojawiły się dokumenty dotyczące gen. Sikorskiego. To spotkanie w cztery oczy trwało aż o 45 minut dłużej - to może dzieje się coś niespodziewanie znaczącego nawet dla polityków? Prezydent FR: To dotyczy etapu. Dlatego mówimy o tym, czego oczekujemy, na czym polega nowa jakość naszych stosunków, które mogą powstać w trakcie tej wizyty i po niej. Tutaj moim zdaniem powinniśmy mówić o kilku wymiarach naszego współdziałania. Po pierwsze w zakresie bezpieczeństwa i budowania nowych stosunków w Europie i świecie, dla nas współpraca z Polską jest bardzo ważna z kilku względów. W aspekcie stosunków z NATO i w aspekcie perspektyw przystąpienia Polski do UE i w aspekcie stosunków Rosji ze zjednoczoną Europą. Mamy cały plan działania ze zjednoczoną Europą, Polska może oczywiście w najlepszy sposób wykorzystywać swoje położenie geograficzne. Moim zdaniem to w bardzo konkretny sposób może się przełożyć na życie każdego, prostego obywatela. W aspekcie praktycznym omawialiśmy kwestie energetyczne. Prezydent RP: Z Panem Prezydentem przede wszystkim chcemy mówić o tym co dzieje się dzisiaj, co powinniśmy zrobić w najbliższych tygodniach, miesiącach i latach. Ale oczywiście od historii nie da się uciec i sam ten prezent – czyli kopie archiwalnych dokumentów gen. Sikorskiego to jest jakiś powrót historii. Umówiliśmy się, że będziemy pomagać, że będziemy ułatwiać kontakty polskich historyków, dostęp do archiwów, po to żeby o sprawach polsko – rosyjskich powstały książki prawdziwe, pozbawione błędów, czy wręcz zafałszowań. Pozbawione też jakiejkolwiek tendencyjności. Mówiliśmy również o innych sprawach, które związane są z przeszłością, sądzę, że w dalszych rozmowach będziemy więcej o tym mówić oficjalnie, ale niewątpliwie mamy świadomość, iż prezydenci Rosji i Polski, krajów tak bogatych w historię, bogatych w doświadczenie i z losami tak splątanymi nie mogą od tej tematyki zupełnie odejść, więc ona pojawiła się w naszych rozmowach. Pytanie do Prezydenta Kwaśniewskiego: Polska jest już w NATO i przygotowuje się do wstąpienia do UE, w jaki sposób w tym kontekście postrzegana jest Rosja? Prezydent RP: Mówiliśmy o tym z Prezydentem Putinem bardzo dużo, a przede wszystkim o Europie XXI wieku, która musi zapewnić sobie i innym bezpieczeństwo, możliwości rozwoju, a także szacunek dla wszystkich narodowych odmienności, a jednocześnie musi także sprostać nowym wyzwaniom, jakim jest chociażby wielokulturowość, emigracja jaka w Europie ma miejsce. Dokonaliśmy bardzo szerokiej oceny tego co się dzieje w Europie, nie tylko w Rosji ale także w krajach Europy Zachodniej i w Polsce. W moim przekonaniu Europa musi być rozumiana jako całość, wszystkie podziały Europy prowadziły do nieszczęść, tu nie mówię tylko o wieku dwudziestym, ale mówię o właściwie całym tysiącleciu. Wszędzie i zawsze kiedy dzielono Europę, czy to ze względów politycznych czy religijnych czy ekonomicznych dochodziło do wojen i konfliktów i z tego należy wyciągnąć naukę. Europa w swojej istocie ze względu na wspólne korzenie, wspólne wartości i wspólne dziedzictwo ponad tysiącletnie powinna stanowić system zintegrowany. Jest tu oczywiście istotne miejsce dla Rosji, to miejsce już widzimy gdy chodzi o sprawy bezpieczeństwa. Rosja włączyła się do bardzo bliskiej współpracy z NATO, Rosja jest dzisiaj jednym z najważniejszych uczestników koalicji antyterrorystycznej i dobrze wiemy, że bez współdziałania z Rosją, bez poparcia Rosji ta walka byłaby bardzo trudna, wręcz niemożliwa. Jesteśmy przekonani, że współpraca Rosja – NATO będzie rozszerzała się w ramach grup tematycznych, czy grup problemów które będą wspólnie z Rosją rozstrzygane. Ale to jest oczywiście sprawa weta w stosunku do innych kwestii. Natomiast jeśli chodzi o UE to i dzisiaj Rosja blisko współpracuje z UE, tak samo będzie gdy UE rozszerzy się w ciągu dwóch lat, natomiast zadanie dla nas, dla Polski jest o tyle trudne, że my wchodząc do UE w żaden sposób nie chcemy się odwrócić plecami do naszych wschodnich sąsiadów mówię tu nie tylko o Rosji ale mówię także o Białorusi, mówię o Ukrainie, my musimy znaleźć takie rozwiązania, które pozwolą w obecności w UE również na rozwijanie kontaktów zarówno gospodarczych, jak i społecznych z partnerami wschodnimi. To oznacza bardzo poważną dyskusję o kwestii granicy, o możliwości przechodzenia granicy, o sprawach wizowych, o wszystkich niezbędnych ułatwieniach, aby żaden obywatel rosyjski czy ukraiński czy białoruski w momencie kiedy Polska wejdzie do UE nie miał poczucia, że oto Polska odwraca się z niechęcią do niego, bo to nie będzie prawda. Gdyby tak było to byłaby to fałszywa i błędna polityka. Rozmawiamy na ten temat z UE i chcę powiedzieć, że UE rozumie naszą postawą i także jest zainteresowana tym żeby Polska wchodząc do UE wykorzystała swoje położenie w sercu Europy, swoje miejsce geograficzne, miejsce tranzytu towaru i ludzi i taką politykę będziemy prowadzić. Jestem przekonany, że Rosja jest dzisiaj niezbędnym czynnikiem w myśleniu pozytywnym, myśleniu o Europie XXI wieku, czy to mówimy o polityce czy mówimy o bezpieczeństwie czy gospodarce Pytanie do Pana Prezydenta Putina: dlaczego zrezygnował Pan z wystąpienia w polskim parlamencie, a właściwie nie zgodził się na nie i czy wg Pana jak powinna wyglądać kwestia odszkodowań obywateli polskich poszkodowanych i represjonowanych przez Związek Radziecki. I do Pana Prezydenta Kwaśniewskiego: Panie Prezydencie co jest w tych dokumentach, czy Pan zdążył już je przejrzeć i czy Pan poruszał te kwestie odszkodowań obywateli polskich poszkodowanych przez ZSRR? Prezydent FR: Po pierwsze nie rezygnowałem z wystąpienia w Parlamencie polskim. O ile jest mi wiadomo teraz po lunchu odbędzie się spotkanie z kierownictwem obu izb polskiego parlamentu, oprócz tego z kierownictwem klubów parlamentarnych. Szczerze mówiąc ta część, jak i inne wizyty są uzgadniane przez grupy robocze pod kierunkiem odpowiednich pracowników MSZ i Kancelarii Prezydentów obu państw. Chyba zostało uznane, że taki kształt spotkania pozwoli na lepsze obcowanie nie zaś odczytanie czegoś z papieru. Lepiej przeprowadzić spotkanie z kierownictwem partii, od których realnie zależy nastrój polityczny w społeczeństwie. Chyba to zostało uznane za najlepsze dla rzeczowego omówienia stanu stosunków rosyjsko-polskich. Nic nie mam przeciwko temu, tak więc w tej części pytanie jest po prostu niedokładne. Co zaś tyczy odszkodowań materialnych, odszkodowań dla obywateli, którzy stali się ofiarami represji politycznych, będę bardzo szczery. Nie chcemy i nie będziemy porównywać i stawiać na równi problemów związanych z hitlerowskimi Niemcami i związanych z represjami reżimu stalinowskiego. Ale oczywiście nie chcemy zamykać oczu na negatywne strony reżimu stalinowskiego. Jak wiadomo w Rosji działa ustawa o rehabilitacji osób, które zostały poszkodowane podczas represji politycznych. Uważam, że możliwości tej ustawy mogą być wykorzystywane również wobec obywateli polskich, którzy zostali poszkodowani w tamtych czasach. Zadaniem rządu rosyjskiego jest stworzenie warunków, aby w aspekcie praktycznym zapewnić dostęp obywateli polskich do realizacji ich praw w ramach tej ustawy w trybie indywidualnym. Z Panem Kwaśniewskim tę sprawę omawialiśmy, była stawiana przez Pana Prezydenta Kwaśniewskiego i rząd Federacji Rosyjskiej będzie myślał o odtworzeniu bazy represjonowanych. Prezydent RP: Stanowisko rosyjskie jest następujące, myślę, że powinniśmy je przyjąć jako początek prac. Jest ustawa o osobach represjonowanych przez stalinizm, która dotyczy wszystkich obywateli b. Związku Radzieckiego. Być może jest możliwość wykorzystania tej podstawy prawnej również dla obywateli polskich. Na pewno trzeba tutaj jeszcze dokonać analizy warunków prawnych, a także, jak sądzę, praktycznych. Mam nadzieję, że ministerstwa spraw zagranicznych podejmą temat i być może przy tak dobrej woli, którą przed chwilą wyraził Pan prezydent Putin, sądzę, że jest szansa, żeby jakieś rozwiązanie znaleźć. Tylko raz jeszcze apeluję do rodaków, ofiary są zawsze ofiarami, oczywiście to są rzeczy porównywalne, okupacja i okupacja to też są rzeczy porównywalne, ale naprawdę stosujmy inną miarę wobec Niemiec, wobec Rosji, a szczególnie współcześnie dlatego, że oczekiwania takie same będą zawsze powodowały niepotrzebną frustrację i nieporozumienia. Jeśli chodzi o dokumenty związane z Władysławem Sikorskim, jeszcze nie miałem czasu, tylko je przejrzałem. Natomiast co Prezydenta może zainteresować i państwa, Władysław Sikorski w tym Pałacu pracował, przynajmniej dwukrotnie jako premier rządu polskiego w 1923 r., bo tu była siedziba premierów rządu polskiego. Prezydent Putin nawet zwrócił uwagę na plafon, który znajduje się w mojej bibliotece, ten plafon został zamówiony przez premiera Nowaka w 1922 r., ale odebrany już przez premiera Sikorskiego. Tak że widzicie, tutaj historia splątana jest w najbardziej nieoczekiwany sposób. Pytanie do obu prezydentów: na początku mówiono o dobrej atmosferze, która była stworzona podczas tych rozmów. Interesujące jest to, jakie są stosunki osobiste obu prezydentów. Mówi się, że w Europie Środkowo-Wschodniej Pan jest partnerem nr 1. Czy Pan Kwaśniewski jest przygotowany na taki ciężar. I jaki jest stosunek do tego Pana Prezydenta Putina? Prezydent FR: Mój stosunek do tego jest pozytywny i cieszę się z tego. Już mówiłem na początku o roli Prezydenta Kwaśniewskiego w budowie stosunków między Rosją a Polską w ostatnim półtora roku. Muszę powiedzieć, że również dla mnie to było przykładem tego w jaki sposób konsekwentnie można pracować budując kontakty międzypaństwowe w oparciu o kontakty osobiste. Naprawdę mamy dobre stosunki z Prezydentem Kwaśniewskim. Oczywiście to pomaga w rozwiązywaniu tych zadań, które są przed nami. I nie wątpię, że tak samo będzie i dalej. Co imponuje, już wspomniał o tym Pan Prezydent Kwaśniewski, to możliwość otwartego omówienia każdego tematu. Nie ma tematów tabu. I to jest bardzo ważne. To stwarza bardzo dobrą atmosferę dla rozwiązania jakichkolwiek spraw. Chciałbym podkreślić, że podejście Prezydenta Kwaśniewskiego do każdego problemu jest konstruktywne i życzliwe, co zawsze prowadzi do tego, żeby w ten sam sposób odpowiedzieć. Prezydent RP: Dzięki Prezydentowi Putinowi nasłuchałem się tylu dobrych słów, których od polskich dziennikarzy na pewno bym prędko i w takiej intensywności nie usłyszał. W związku z tym jestem wdzięczny ogromnie i mógłbym powiedzieć to samo. Z Prezydentem Putinem nawiązaliśmy kontakt natychmiast. Nasze pierwsze spotkanie odbyło się w Kijowie, w czasie inauguracji Prezydenta Kuczmy, kiedy Pan prezydent był premierem i od tego właściwie momentu ten nasz dialog jest taki nadzwyczaj otwarty, serdeczny i właśnie bez jakichkolwiek tematów tabu. Nie ma tematów, które są nie do podjęcia i ja też ogromnie cenię i pragmatyzm Prezydenta Putina i jego otwartość i rzeczowość i serdeczność. To miłe, że w takiej to atmosferze się toczy i wierzę, że nasze kontakty nadal będą właśnie takie i będą dobrze służyć przede wszystkim naszym narodom i naszym państwom. Jak my się dobrze czujemy to jedna sprawa, ale czemu i komu to służy to jest najważniejsze, ale służy to dobrze i wierzę, że będzie służyło coraz lepiej naszym narodom i państwom. Chcę również pogratulować Rosji wspaniałego prezydenta. Co Polacy i Rosjanie mogą wspólnie zrobić w obwodzie kaliningradzkim, jakie Pan widzi tam możliwości. I drugie pytanie – na przyjazd rosyjskiego prezydenta czekaliśmy 8 lat, Pańska druga kadencja kończy się za 6 lat, czy jest szansa, że jeszcze Pana zobaczymy w Warszawie? Prezydent FR: Teraz nie mogę powiedzieć o drugiej kadencji prezydenckiej, trzeba jeszcze pierwszą kadencję skończyć w taki sposób aby naród Rosji był zadowolony z rezultatów mojej działalności podczas pierwszej kadencji. Co zaś tyczy możliwości ponownego odwiedzenia Polski to proszę o pozwolenie na odwiedzenie Polski i podczas tego jak jestem na stanowisku Prezydenta Federacji Rosyjskiej i po tym jak już zostawię to stanowisko i będę żył życiem normalnego, zwykłego obywatela. Mam nadzieję, że taki czas również będzie. Polska jest krajem naprawdę bardzo dobrym, atrakcyjnym i kultura polska zawsze wywoływała duże zainteresowanie w Rosji. Można powiedzieć, że to jest klasyczna historia europejska. Tak więc zainteresowanie Polską nie tylko moje, ale całego narodu rosyjskiego jest bardzo wysokie i dlatego skorzystam z za