14 grudnia 2004 roku w Pałacu Prezydenckim Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski wziął udział w uroczystości wręczenia Nagrody Prezydenta RP za Twórczość dla Dzieci i Młodzieży „Sztuka Młodym”.

Podczas uroczystości Prezydent RP wręczył dyplomy nominowanym do trzeciej edycji Nagrody.

Nominowani do Nagrody w 2004 roku to:

Centrum Wychowania Estetycznego im. Wiktorii Kubisz w Bielsku-Białej – „rodzinny” ośrodek edukacji kulturalnej, prowadzony przez kolejne pokolenia rodziny Kubiszów. Stwarza on młodym ludziom szanse rozwijania zainteresowań m.in. w ruchu recytatorskim i teatralnym, w pracowniach plastycznych, grupach muzycznych i tanecznych, zespołach technicznych i naukowych, sekcjach językowych, literackich i dziennikarskich. 50 lat działalności „Kubiszówki” to blisko 50 nagród ogólnopolskich, znane w kraju teatry i zespoły muzyczne (np. słynny Teatr Poezji Heliotrop), a przede wszystkim niezwykła atmosfera i ponad 40 tysięcy wychowanków.

Joanna Kulmowa – znana, lubiana, ciągle wydawana autorka bajek i wierszy dla dzieci i młodzieży. Prawie sześćdziesięcioletni dorobek obejmuje 23 tomiki wierszy, 5 tomów prozą oraz ponad 20 utworów scenicznych i radiowych. Jej twórczość, tłumaczona na wiele języków, zaliczana jest do najoryginalniejszych zjawisk literatury dziecięcej w Europie, porównywana m.in. do twórczości Astrid Lindgren. Jej powieść pt. „Wio, Leokadio!” została uznana przez UNESCO za jedną z najlepszych na świecie książek dla dzieci.

Alojzy Andrzej Łuczak – pisarz, ale przede wszystkim pomysłodawca, założyciel i prezes Pro Sinfoniki - młodzieżowego ruchu miłośników muzyki w Poznaniu. Ta unikatowa na skalę światową inicjatywa od 36 lat rokrocznie skupia tysiące młodych osób w klubach i kołach, działających przy przedszkolach, szkołach i uczelniach wyższych. Pro Sinfonika to liczne koncerty, spotkania, konkursy, plebiscyty, wydawnictwa, a także cykliczny Festiwal Klubów i Kół Młodych Melomanów, Grand Prix Pro Sinfoniki, Medale Muzycznej Zasługi oraz Uniwersytet Muzyczny, którego wykładowcami byli m. in.: Witold Lutosławski, Stefan Śledziński, Jan Weber i inni.

Marek Michalak – pomysłodawca i prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Dzieci Chorych „Serce” w Świdnicy, twórca programu terapeutyczno-prewencyjnego „Centrum Przyjaźni Dziecięcej”, w ramach którego 10 lat temu założył zespół „Serduszka”. Przewinęło się przez niego ok. 300 dzieci pochodzących z rodzin patologicznych. Członkowie zespołu uczestniczą w przeglądach krajowych i międzynarodowych, nagrywają płyty i teledyski, występują na wielkich scenach u boku gwiazd polskiej estrady, a także w salach szkolnych i szpitalnych. W 1994 r., na prośbę swoich podopiecznych, został Kawalerem Orderu Uśmiechu – najmłodszym w historii tego odznaczenia (miał wtedy 23 lata).

Anna Onichimowska – popularna, wielokrotnie nagradzana w kraju i za granicą autorka ponad 20 książek dla dzieci i młodzieży, ok. 30 słuchowisk radiowych, 5 sztuk teatralnych i telewizyjnych, licznych antologii. Kontynuuje i rozwija znaczący w literaturze polskiej nurt krótkich opowiadań dla najmłodszych. Jest prezesem Polskiej Sekcji IBBY (International Board on Books for Young People) i dyrektorem Fundacji „Świat Dziecka”, która m. in. organizuje coroczny konkurs pn. „Dziecięcy Bestseller Roku”.

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Słupsku – od 11 lat główny inicjator i organizator cyklicznej imprezy pod nazwą „Słupska Wiosna Literacka”. Jako wydarzenie o charakterze lokalnym szybko zyskało rozgłos w całym kraju. Słupskie święto literackie to autorskie spotkania w szkołach i przedszkolach, warsztaty dla nauczycieli, wystawy, koncerty i konkursy dla dzieci. Rokrocznie skupia ono tysiące wielbicieli. Z inicjatywy pracowników Biblioteki powstało także Stowarzyszenie Edukacyjne „Volumin”, które wydaje książki lokalnych autorów oraz organizuje spotkania literackie w wiejskich szkołach okolic Słupska.

Wojciech Retz – twórca Grupy Teatralno-Muzycznej „Na Górze”, którą tworzą młodzi ludzie z głębokim upośledzeniem umysłowym, podopieczni Domu Pomocy Społecznej w Rzadkowie. Grupa powstała, jak mawia jej założyciel, „z buntu przeciwko terapii”. Spektakle są wspólnymi spotkaniami – rozmowami o życiu jej członków, o ich myślach i doświadczeniach. Przez ponad 10 lat istnienia zespół wypracował wysoki poziom artystyczny, zyskał uznanie na ogólnopolskich przeglądach artystycznych osób niepełnosprawnych, kilka jego spektakli zostało zarejestrowanych przez Telewizję Polską.

Teatr Animacji w Poznaniu – jedna z najznakomitszych scen w Polsce, kontynuuje tradycje słynnego Teatru Lalki i Aktora „Marcinek”, wzbogacając jego dorobek o nowoczesne koncepcje lalkarstwa. Cieszy się ogromną popularnością zarówno ze względu na wybitny zespół, jak i doskonały dobór repertuaru, który nie stroni ani od klasyki, ani od utworów najnowszej dramaturgii. Wyrazem międzynarodowego uznania są zaproszenia na festiwale m.in. do Rosji, Hiszpanii, Japonii, Anglii czy Finlandii oraz długa lista nagród i wyróżnień. W zeszłym roku dyrektor Teatru, pan Antoni Kończal powołał do życia Ogólnopolski Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych dla Dzieci i Młodzieży KON-TEKSTY, jedyny tego rodzaju festiwal w Polsce.

Józef Wilkoń – wybitny artysta grafik, jeden z najaktywniejszych w Polsce ilustrator książek dla dzieci (ok. 100 tytułów w kraju i ponad 50 za granicą). Znany i ceniony na całym świecie, jego prace wystawiane są w muzeach książki dziecięcej w Europie i Azji. Jako autorytet i niezwykła osobowość od lat zapraszany do gremiów jurorskich najbardziej znanych międzynarodowych konkursów plastycznych. Popularyzator polskiej kultury za granicą, twórca Konkursu na Najpiękniejszą Książkę Roku.

Sabina Włodarska – znakomita dyrygentka chóralna, wybitna interpretatorka współczesnej muzyki polskiej. Współpracuje z czołowymi polskimi kompozytorami, występuje w prestiżowych salach koncertowych w Polsce i za granicą, nagrywa w Polskim Radiu i Telewizji. Od ponad 20 lat kieruje młodzieżowym zespołem „Alla Polacca” przy Teatrze Wielkim-Operze Narodowej – jedną z najlepszych tego typu formacji artystycznych w kraju. Jest twórcą i dyrektorem corocznego festiwalu dla dzieci i młodzieży „Europejskie Spotkania Chóralne”.

Laureatem Nagrody Prezydenta RP za Twórczość dla Dzieci i Młodzieży „Sztuka Młodym” w 2004 roku została Joanna Kulmowa, która otrzymała od Prezydenta Aleksdandra Kwaśniewskiego dyplom oraz rzeźbę autorstwa Zofii Wolskiej.

Zwracając się do zebranych Prezydent RP powiedział:

Pozwólcie, że z mojej strony zacznę od Greków, od filozofa i moralisti Plutarcha, który pisał, że „umysł nie jest naczyniem, które należy napełnić, lecz ogniem, który trzeba rozniecić”. Sądzę, że działalność bardzo wielu osób, które były nominowane do tej nagrody jest spełnieniem tego postulatu, żeby rozniecać zainteresowanie, talenty, wrażliwość i tak budować myślenie człowieka. Chcę wszystkich Państwa przywitać w Pałacu Prezydenckim. To jest trzecia edycja Nagrody, czyli ta historia nie jest jeszcze zbyt długa, ale myślę, że nazwiska laureatów wyznaczają już rangę Nagrody Prezydenta Rzeczypospolitej za twórczość dla dzieci i młodzieży. Przypominam, że od ubiegłego roku Nagroda ma nazwę „Sztuka Młodym”. To wyróżnienie zostało ustanowione po to by honorować wybitnych twórców, których dzieła powstałe z myślą o kilku- czy kilkunastolatkach, odznaczają się wyjątkowymi wartościami artystycznymi. Chciałem również docenić zasłużone w pracy z dziećmi instytucje kulturalne, jak słyszeliście informacje o tych bardzo wielu - działających często poza wielkimi centrami miejskimi – fundacjach, organizacjach, czy wręcz inicjatywach prywatnych, to robi to ogromne wrażenie. To jest dowód, iż Polska żyje i nie rezygnuje z zajmowania się takimi właśnie bardzo potrzebnymi sprawami wychowywania i artystycznego kształcenia młodzieży. Jestem przekonany, że to wszystko, co Państwo czynicie, a mówię to nie tylko wobec nominowanych w tym roku, ale również w latach poprzednich, i tych wszystkich, których nie zdążyliśmy jeszcze nominować, ale którzy na pewno zasługują na te nagrody, że to jest niezwykle ważna działalność, to jest dzieło nie do przecenienia, bowiem pomagacie młodzieży poznać to, co wartościowe, rozwijać ich intelektualnie, uwrażliwiać na sztukę, na życie społeczne, na drugiego człowieka. Nie potrafię znaleźć odpowiednich słów, żeby tą częstą, naturalną, wynikającą z potrzeby serca prace odpowiednio do waszych zasług nazwać, ale pozwólcie, że użyję słowa, które różnie się kojarzy i które czasami jest nadużywane, albo źle używane, ale trudno znaleźć lepsze przykłady patriotyzmu aniżeli to, co wy czynicie i trudno znaleźć lepsze przykłady humanizmu aniżeli to, co wy czynicie – z młodzieżą niepełnosprawną, z małych ośrodków i ze wsi i tych wszystkich, którzy dzięki Wam mogą zobaczyć, że świat jest piękniejszy aniżeli wszystko to, co ich codziennie otacza. Dziękuję za to i myślę, że o laureatce będę mówił nieco dłużej, ale tym wszystkim, którzy byli nominowani i których obejrzeliśmy na zdjęciach należą się również słowa uznania i podziękowania i teraz wierzę, że Państwo dołączycie się do moich podziękowań gorącymi oklaskami. Dziękuję za Waszą szlachetną służbę młodym ludziom, za to, że oddaliście swe serca dla nich. W tym roku zgłoszono 45 kandydatur, zarówno indywidualnych, jak i zespołowych. Mamy w Polsce świetnych pisarzy, kompozytorów, ilustratorów, animatorów działań plastycznych, scenicznych i muzycznych, bibliotekarzy. Wszyscy oni są gotowi oddawać swe serca w służbę najmłodszym.Są to i twórcy i organizatorzy życia kulturalnego, są to ludzie z różnych ośrodków– od wsi poprzez miasteczka i miasta. Są to ludzie, którzy starają się, aby młode pokolenia, dzieci były mądrzejsze, wrażliwsze, żeby widziały piękno, doceniały piękno, żeby byli bardziej wartościowymi ludźmi. Dziękuję za Waszą obecność dzisiaj ponieważ jesteście wyjątkowymi postaciami i mam nadzieję, że media zajęte zazwyczaj bardziej skandalami, czy innymi sensacyjnymi kwestiami znajdą choć odrobinę miejsca i czasu żeby pokazać Was dlatego, że to też Polska i to może bardziej Polska, niż ta, którą często widzimy na pierwszych stronach gazet.
Panie i Panowie, jak już zostało ogłoszone tegoroczna Nagroda „Sztuka Młodym” przypadła pani Joannie Kulmowej. Osobie nadzwyczajnej, słyszeliśmy to w laudacji, niestrudzonej orędowniczce optymizmu i szukania mądrej radości. Już po raz drugi w krótkiej historii tego wyróżnienia nagrodę otrzymała mistrzyni słowa: poprzednimi laureatami byli, pan Adam Kilian i pani Wanda Chotomska. Ten zestaw laureatów nie oznacza, że Nagroda Prezydenta jest związana tylko z jedną artystyczną opcją. Wybór bierze się wyłącznie z ogromnego uznania dla talentu – a właściwie talentów – i zasług dzisiejszej laureatki. Osoby, której rozliczne zainteresowania, a tym bardziej dokonania, starczyłyby na kilka bardzo zajmujących życiorysów. Postaci, która już dziś jest obierana za temat obrad naukowych konferencji!
Pani Joanna Kulmowa jest z zawodu aktorką i reżyserem. W tej ostatniej roli debiutowała w Teatrze Ziemi Łódzkiej w drugiej połowie lat pięćdziesiątych. Pracowała w teatrach scenicznych i lalkowych, w Koszalinie i Poznaniu, Gdańsku i Szczecinie. Współpracowała także z telewizją. Należała do grona współzałożycieli Kolegium Artystycznego Sceny Kameralnej Filharmonii Narodowej, przekształconego później w Warszawską Operę Kameralną. Przez 35 lat mieszkała w Strumianach, w Puszczy Goleniowskiej, gdzie wespół z mężem, Janem Kulmą, reżyserem i filozofem, zorganizowała i prowadziła dziecięcy zespół wokalno-teatralny przy parafii pw.św.Michała Archanioła w Poczerninie. Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich – była nawet prezesem Oddziału Warszawskiego – należy również do PEN-Clubu.
Wspominam o każdym z tych etapów i działań nie bez przyczyny. Sądzę bowiem, że dopiero na ich tle – widząc osobę tak pełną energii i niespożytych sił – możemy dostrzec prawdziwy obraz tej wspaniałej poetki, która oprócz wierszy pisze też prozę i dramaty.
Jeśli wierzyć historykom prasy – a w tym wypadku akurat trudno uwierzyć – pani Joanna Kulmowa debiutowała jako autorka na łamach „Nowej Kultury” pół wieku temu! Jej debiut książkowy – wiersze „Co piszczy w trawie?” – przypadł na rok 1961. Dziś ma w swoim dorobku ponad 50 tomów i tomików. Liczne utwory laureatki wydano za granicą. Do najpopularniejszych powieści pani Joanny Kulmowej pisanych dla najmłodszych należą „Różne rzeczy Hilarego”, „Stacja Nigdy w Życiu”, „Wio, Leokadio!” - ta pozycja znalazła się w Kanonie Książek dla Dzieci i Młodzieży. Ogromną poczytnością cieszą się także zbiory jej wierszy. W polskich i zagranicznych teatrach wystawiane są sztuki Pani Joanny Kulmowej. Ten obraz nie byłby pełen, gdyby nie wspomnieć, że jest też autorką licznych słuchowisk radiowych i widowisk telewizyjnych, piosenek do sztuk i filmów, że ma na swoim koncie libretta operowe. Pisze także dla dorosłych, nie tylko dla dzieci.
Za swój wspaniały dorobek laureatka była wielokrotnie honorowana. Na liście wyróżnień, które otrzymała, jest m.in.nagroda Prezesa Rady, Order Uśmiechu oraz Medal Polskiej Sekcji Stowarzyszenia Przyjaciół Książki dla Młodych za całokształt twórczości. Droga Pani Joanno, proszę traktować wręczoną dziś nagrodę jako wyraz podziękowań za Pani – godny najwyższego podziwu i uznania – imponujący dorobek. Życzę Pani kolejnych pomysłów, życzę wielu dalszych sukcesów, życzę tego uznania, które już jest Pani udziałem, ale które przecież każde nowe pokolenie, rodzące się pokolenie, rozpoczynające czytać i odczuwać będzie również przeżywało .
Pedagodzy i psychologowie zgadzają się co do tego, że książki w jedyny w swoim rodzaju sposób pozwalają dziecku przeżywać emocje, pomagają je nazwać, uczą jak sobie z nimi radzić. Książki pozwalają też lepiej zrozumieć otaczający świat, rozwijają moralną wrażliwość i empatię. Bardzo radykalny pogląd na rolę lektury wyraził najbardziej znany w Stanach Zjednoczonych propagator – coraz popularniejszego i u nas – głośnego czytania, Jim Trelease, który napisał wprost: „Naród, który mało czyta, mało wie. Naród, który mało wie, podejmuje złe decyzje – w domu, na rynku, w sądzie, przy urnach wyborczych.”.
Sądzę, że to jest postulat nadzwyczaj istotny – więcej czytać, więcej rozumieć, lepiej decydować. Dobrze korespondują z wszystkimi dziełami naszej dzisiejszej laureatki, które są zawarte w jej wspomnieniowej, poetyckiej książce „Topografia myślenia”. Pani Joanna Kulmowa również porusza tam kwestię wpływu dzieciństwa na myślenie, na kształtowanie wyobraźni i wrażliwości. Jest to ogromnie cenne, że swoją twórczością dla najmłodszych dokłada wielkich starań do tego, aby dzieciństwo każdego kolejnego pokolenia było jak najbardziej inspirujące. Jej nowatorska stylistycznie, kunsztowna poezja; liryzm łączony z dowcipem i groteską; podejmowanie z młodymi czytelnikami intelektualnej gry; zachęcanie do indywidualizmu; wpajanie wiary, że marzenia się spełniają – wszystko to rozwija emocje i najlepsze uczucia, a to w końcu powoduje, że ludzie stają się lepsi.
Chcę Pani za to serdecznie podziękować i chcę podziękować wszystkim, którzy podobnie jak Joanna Kulmowa, jak nominowani tegoroczni, poprzedni, jak ci, których jeszcze nie znamy z imienia, nazwiska, ale myślą w ten sposób – podziękować za to, że staracie się czynić nas lepszymi. Wierzę, że w swojej działalności nie będziecie ustawać, wierzę, że jakiekolwiek nagrody, czy nawet grad nagród, który by spadł na Was nie zniechęci Was do kolejnych dzieł, do kolejnych pomysłów, kolejnych książek, wierszy, wystaw, pracy z młodzieżą, ponieważ to jest niezwykle potrzebne. Za Wasz talent, zapał, wytrwałość serdecznie dziękuję, składam przy okazji najlepsze życzenia świąteczne, bo jak widać atmosfera jest już trochę bożonarodzeniowa. Niech spełnią się Wasze najlepsze życzenia i oczekiwania wobec Nowego Roku i obyśmy właśnie przez czas Bożego Narodzenia byli trochę w atmosferze, którą buduje i tworzy Pani Joanna Kulmowa, żeby było dobrze, ciepło, życzliwie, żeby było wrażliwie i mądrze, a niekoniecznie źle, przykro, smutno i złośliwie. Gdyby choć przez parę dni w roku udało nam się tę ideę, te myśli Pani Joanny Kulmowej wypełnić w takim codziennym życiu daję Wam gwarancję Drodzy Państwo, że bylibyśmy w zupełnie innej Polsce, a może nawet w innym i dużo lepszym świecie. Pani Joanno dziękujemy, że Pani nam to proponuje, a od nas zależy na ile spełnimy Pani projekty. Dziękuję bardzo.