27 stycznia 2005 roku w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski z Małżonką wziął udział w otwarciu międzynarodowego forum „Let My People Live!”, zorganizowanego z okazji 60. rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele delegacji zagranicznych uczestniczących w uroczystościach z okazji 60. rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau, m. in. prezydent Państwa Izrael Mosze Kacaw, prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin, prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, wiceprezydent USA Dick Cheney. Licznie reprezentowana była również młodzież i przedstawiciele organizatorów Forum – ministerstwa kultury RP, Europejskiego Kongresu Żydów, Instytutu Yad Vashem oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Zwracając się do zebranych Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski powiedział m.in.:

Z uczuciem wielkiego wzruszenia witam wszystkich Państwa – uczestników uroczystości, poświęconej pamięci 60. rocznicy oswobodzenia hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.
Ze specjalnym uszanowaniem witam byłych więźniów obozowych, ciesząc się najserdeczniej, że ich zdrowie i siły pozwoliły im wziąć udział w tym spotkaniu.
Witam przedstawicieli sił wyzwolicielskich, dawnych żołnierzy Armii Czerwonej, którzy przed sześćdziesięciu laty, z majorem Anatolijem Szapiro na czele, otworzyli bramy obozu. I którym będę miał dziś honor wręczyć w imieniu Rzeczypospolitej wysokie odznaczenia. Witam kombatantów II Wojny Światowej, przedstawicieli stowarzyszeń oświęcimskich i organizacji żydowskich, wśród nich – działaczy Światowego Kongresu Żydów i Europejskiego Kongresu Żydów, któremu dziękuję gorąco za zorganizowanie, wraz z polskim Ministerstwem Kultury, tego spotkania. Witam wreszcie wypełniającą niemal połowę tej sali, młodzież z wielu krajów. Wasz udział w tej uroczystości, związanej z wydarzeniami, które rozegrały się na długo przed Waszym urodzeniem, dowodzi nierozerwalnej łączności kolejnych pokoleń ludzkości z dziedzictwem przodków. Jest świadectwem szacunku i głębokiego poczucia współodpowiedzialności za to dziedzictwo.
Dzień 27 stycznia 1945 roku położył ostateczny kres istnieniu hitlerowskiego obozu Auschwitz-Birkenau, w którym dokonała się jedna z największych zbrodni ludzkości. Miejsce to zrodziła nienawiść, okrucieństwo i pogarda dla człowieka. To tu w Auschwitz-Birkenau, w imię obłąkanej ideologii, ludzie ludziom zgotowali najstraszliwszy los. To tu zamierzano ostatecznie unicestwić naród żydowski, Romów, mordowano Polaków i więźniów niemal z całej Europy. Powstrzymanie przestępczych działań nazistów było zwycięstwem międzynarodowych sił, zjednoczonych w zbiorowym sprzeciwie wobec hitlerowskiego zła, które pragnęło zapanować nad światem. Z tym większą dumą i radością witamy tu dziś, w naszym gronie, Pana Moshe Katsava, prezydenta Izraela, państwa zbudowanego przez ocalały z zagłady naród żydowski. Kłaniamy się - i wierzymy, że za chwilę przybędzie - panu Władimirowi Putinowi, prezydentowi Rosji, pamiętając o roli Armii Czerwonej, która przyniosła wolność obozowi Auschwitz-Birkenau, a także oswobodziła i ocaliła z wojennej pożogi wspaniały, królewski Kraków. Cieszymy się, że tę doniosłą rocznicę możemy obchodzić z Panem prezydentem Ukrainy, Wiktorem Juszczenką, synem więźnia tego obozu.
Dziś wspólnie – politycy, weterani, młodzież - chcemy zaświadczyć, że pamięć o przyczynach i okolicznościach powstania Auschwitz-Birkenau trwa, jest obecna w świadomości naszych narodów, że pozostaje dla nas bolesną lekcją. Jestem głęboko przekonany, że wyrażamy tu, w krakowskim Teatrze imienia wielkiego polskiego poety, Juliusza Słowackiego, pragnienie niemal całej ziemskiej społeczności, aby już nigdy na świecie nie triumfowało zło, aby nie mogło działać na taką skalę. Żeby nigdy i nigdzie nie powtórzyło się nawet najmniejsze Auschwitz.
Pragniemy dobra wszystkich ludzi, pragniemy pokoju, sprawiedliwości, bezpieczeństwa. I wiemy, że tylko w świecie, który pamięta, który wyciąga właściwe wnioski ze swej historii, takie okrutne wydarzenia nie powtarzają się i nie powtórzą się. Tylko świat złączony szacunkiem dla człowieka, troską o dobro każdej jednostki może zbudować przyszłość wolną od nienawiści, rasizmu i ksenofobii. Może zbudować przyszłość przyjazną, dającą wszystkim szanse na rozwój i współpracę.
Pamięć Holocaustu, pamięć zbrodni Auschwitz i Birkenau, nakazuje nam z uwagą obserwować współczesne wydarzenia. To dlatego odwołujemy się do młodzieży. Przekazując Wam prawdę o dramacie i hańbie Zagłady, tu, w Krakowie, przywołując żyjących świadków tamtych wydarzeń, przypominamy, że smutna lekcja nazistowskich zbrodni wciąż nie do końca przez ludzkość została pojęta. Na świecie jest zbyt wiele bólu i nienawiści, na świecie ciągle jest tak wiele przemocy i okrucieństwa. Obserwujemy pogardę dla człowieka. A więc musimy pamiętać tę lekcję z przeszłości i musimy ją codziennie przerabiać od nowa.
Nie są to tylko zawołania. Z tą myślą, z udziałem Polski, Izraela i innych krajów powstają liczne, skierowane do ludzi młodych poważne inicjatywy, jak Międzynarodowa grupa zadaniowa ds. edukacji o Holocauście (International Task Force on the Education on Holocaust) czy Europejski program edukacyjny o lekcjach Holocaustu dla nauczycieli (European Educational Program on Holocaust Lessons for Teachers). Takie działania, od dawna prowadzone przez Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu i Muzeum Yad Vashem w Jerozolimie, podejmie też i rozwinie mające powstać w Oświęcimiu Międzynarodowe Centrum Edukacji, a w Warszawie – Muzeum Historii Żydów Polskich.
Nie zapomnimy – i sprawimy, że także następne pokolenia nie zapomną. Niepojęte dzieło człowieka, hitlerowski obóz zagłady Auschwitz-Birkenau pozostanie na zawsze symbolem ludzkiego cierpienia, ale mamy nadzieję i wierzymy w to, że pozostanie także – symbolem siły ludzkiego ducha. Świadomi naszej odpowiedzialności za sprawiedliwe dziś i pomyślne jutro narodów świata – podejmujemy działania. I obiecujemy zrobić wszystko, by zgodnie z biblijnym błaganiem królowej Estery, które stało się hasłem tego spotkania – pozwolić ludziom żyć!
Zwracam się do młodzieży. Patrząc na Wasze twarze, wiedząc jak bardzo jesteście przejęci tą rocznicą, jak głęboko rozumiecie wymiar tragedii sprzed 60 lat, wierzę, że razem z Wami nam się to uda. Że zbudujemy lepszy świat, w którym Wy i Wasze dzieci, a już moje wnuki będziecie mogli czuć się bezpiecznie, skupić się na czynieniu dobra. Ten właśnie świat – świat pokoju, świat bezpieczny - będzie najpiękniejszym hołdem, najwspanialszym pomnikiem, jaki możemy ofiarować wszystkim tym, którzy cierpieli i zginęli w Auschwitz-Birkenau.

Podczas uroczystości Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski wręczył ordery za udział w wyzwoleniu niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz Birkenau.

Odznaczeni zostali:

- Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej – Pan Jakow Iwanowicz Winniczenko;

- Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej – Pan Nikolai Aleksandrowicz Czertkow, Pan Gienri Nikolajewicz Koptew-Gomolow.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał również Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Panu Anatolijowi Pawłowyczowi Szapiro oraz Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Panu Iwanowi Stieponowiczowi Martinuszkinowi, którzy nie mogli przybyć na dzisiejszą uroczystość.

Zwracając się do zebranych Prezydent Państwa Izrael Moshe Katsav powiedział m.in.:

Dziękuję Panu Prezydentowi Kwaśniewskiemu za inicjatywę zwołania tej konferencji upamiętniającej 60. rocznicę wyzwolenia Oświęcimia. Holokaust zmienił dzieje ludzkości, od tamtego czasu to jest już inny świat. Język ludzki jest zbyt biedny żeby opisać okropności, które czynili naziści. Holokaust nie jest tylko nieszczęściem narodu żydowskiego, jest także przegraną człowieczeństwa. Holokaust jest już przeszłością, ale było to wydarzenie, które bardzo wpłynęło na losy narodu żydowskiego. Naród żydowski już zawsze będzie opłakiwać swoje ofiary.
Wierzymy, że musimy przekazać świadomość holokaustu – my razem z Wami – powinniśmy wziąć na siebie tę misję żeby wnioski z holokaustu przechodziły z pokolenia na pokolenie i może w ten sposób ochronimy przyszłe pokolenia od tego, co tutaj, w tym okropnym miejscu się wydarzyło przed 60 laty. Powinniśmy zapewnić, że także i z tego przeklętego miejsca Auschwitz – Birkenau może wypłynąć jakaś lepsza przyszłość.
Oświęcim razem z Polska jest częścią UE i Auschwitz musi się znaleźć w zbiorowej pamięci nowej Europy, która pogodziła historycznych wrogów i która powinna stworzyć pokój. Zjednoczona Europa powinna chronić pamięć obozu Auschwitz-Birkenau dla swojej przyszłości. Jest ona to winna milionom europejskich Żydów i milionom ludzi, którzy walczyli przeciwko nazistom. Europa jest to dłużna samym sobie, swoim ideałom i wartościom według których wychowuje nowe pokolenie.
Będziemy mogli przekazać przesłanie holokaustu następnym pokoleniom jeżeli ten obóz pozostanie w zbiorowej ludzkiej pamięci. Jest to naszym moralnym obowiązkiem bo jeśli w każdym następnym pokoleniu nie będziemy chronili tej pamięci o holokauście to może się holokaust odnowić. Ludzka naiwność jest słabsza niż wszelka demagogia i wszelkie zło. Demokracje nie są wystarczająco zahartowane przeciwko złu i dyktaturze.
Wielkim bohaterstwem była walka Żydów w armiach aliantów i wśród partyzantów. Mieli oni wkład w zwycięstwo nad hitlerowskimi Niemcami - żydowscy dowódcy, żydowscy bojownicy, którzy otrzymali ordery i medale za bohaterstwo, Żydzi, którzy rozwijali nowoczesną broń. Naród żydowski stracił 6 milionów ludzi, 1,5 miliona Żydów zmobilizowało się do armii aliantów. Chcę tutaj przypomnieć Żydów, którzy walczyli w różnych armiach dla tego doniosłego celu. Chcę również tutaj przypomnieć pamięć ćwierć miliona bojowników żydowskich, którzy zginęli w bitwach II Wojny Światowej. Chcę także tutaj powiedzieć o bohaterstwie partyzantów i bojowników Getta Warszawskiego, którzy walczyli przeciwko nazistom i byli przykładem bohaterstwa i determinacji.
Przywołuję młodzież na całym świecie – Wy jesteście nadzieją ludzkości, utrzymujcie owocny dialog miedzy młodzieżą wszystkich narodów żebyśmy zapewnili lepszą przyszłość na podstawie moralnych ludzkich wartości, który my staramy Wam się przekazać. Protestujcie przeciwko każdemu zjawisku rasizmu i ksenofobii. My się boimy wypaczonego podejścia młodzieży, które może się rozwinąć wśród młodzieży europejskiej. Przywołujemy UE – nie dajcie nazizmowi by zalęgnął się w świadomości europejskiej młodzieży. Niemieccy żołnierze, którzy strzelali do dzieci, oficerowie SS, którzy pchali gołe kobiety do krematoriów. Państwo Izrael nie zapomina tysiąc lat istnienia Żydów w Europie, tysiąc lat cierpienia i bardzo owocnych, ale my także nie możemy zapomnieć gorzkiego końca europejskiego żydostwa pod wpływem antysemityzmu, który istniał w Europie. Gdyby Państwo Izrael istniało przedtem na pewno moglibyśmy wstrzymać tę okropną rzeź ofiar nazizmu. Plan eksterminacji Żydów zakwitał na tradycji antysemityzmu, która istniała w Europie. Naziści wiedzieli, że antysemityzm jest bardzo zakorzeniony wśród wielu Europejczyków. Także i dziś po 60 latach, po holokauście trudno nam zrozumieć, że w wieku XX świat milczał wobec likwidacji narodu żydowskiego. Alianci skoncentrowali ogromną siłę w wojnie przeciwko Niemcom i my dziękujemy im za to bardzo i będziemy im to zawsze pamiętali, ale alianci niczego nie zrobili, żeby powstrzymać, żeby zahamować zagładę. Wiele państw, także brzegi Palestyny były zamknięte dla Żydów, którzy uciekali od nazistów. Świat demokratyczny wiedział o okropnościach, alianci wiedzieli o likwidacji, o mordzie Żydów europejskich i niestety nie wystąpili z żadna inicjatywą, żeby powstrzymać to, można było uratować setki tysięcy Żydów od komór gazowych. Likwidacja Żydów kontynuowała się z całym rozpędem nawet, kiedy było wiadomo, że alianci już zwyciężają. Tysiące nalotów alianckich samolotów odbyło się koło Birkenau – Auschwitz i nikt z nich nie zbombardował tego obozu, obóz nie był na mapach tych nalotów. Bombardowanie kolei, które prowadziły transporty, w czasie tak wielu nalotów mogły powstrzymać kontynuację mordu narodu żydowskiego. Niemcy wiedzieli, że przegrywają już, ale kontynuowali z cała energią i spieszyli się, żeby wymordować Żydów w obozach śmierci. My i przywódcy wolnego świata mamy wspólne ideały, wspólne cele, wspólne wierzenia, wspólne wartości. Powinniśmy Szanowni Państwo, Głowy Państw, być zjednoczeni i zdeterminowani, powstrzymać i ochronić rodzaj ludzki od takich nieszczęść. Niech będzie święta pamięć ofiar holokaustu.

Zwracając się do zebranych Prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin powiedział m.in.:

Dziękuję bardzo za zaproszenie, za zaszczyt jaki mi wyświadczyliście zaprosiwszy mnie dzisiaj na te uroczystości. Dzisiaj jest dzień 60 rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Zebraliśmy się w starej stolicy Polski, Krakowie. Tutaj w czasie II wojny światowej dokonano strasznych zbrodni faszystowskich, które dzisiaj nazywają się holokaustem, ogromnym przestępstwem przeciwko ludzkości. Polska była wybrana przez nazistów na miejsce pełnej masowej zagłady ludzi, przede wszystkim ludzi narodowości żydowskiej. Ziemia polska przekształciła się w epicentrum holokaustu. Stał się on krwawym urzeczywistnieniem teorii nazizmu, który inne narody ogłosił podludźmi.
Dzisiaj po 60 latach odbieramy holokaust nie tylko jako tragedię narodową narodu żydowskiego, ale jako ogólnoludzką katastrofę. Pierwsi, którzy na własne oczy zobaczyli ofiary byli radzieccy żołnierze wyzwoliciele. To oni na zawsze wygasili piece Oświęcimia i Birkenau, Majdanka i Treblinki. Wyzwolili przed pełnym zniszczeniem Kraków. 600 tysięcy radzieckich żołnierzy oddało swoje życie tutaj i za taką cenę wyzwolili przed totalnym zniszczeniem nie tylko naród żydowski, lecz wiele innych. Kiedy świat dowiedział się o Oświęcimiu, zadrżał z przerażenia, bowiem w centrum Europy, która dała ludzkości największych humanistów działał bardzo silny przemysłowy kombinat niszczenia ludzi. Tę straszną drogę, jak świadczą dokumenty Trybunału Norymberdzkiego, przebyło prawie 2 i pół miliona ludzi, a ponad 20% z nich to byli Żydzi.
Tragedia Oświęcimia jest to wielkie ostrzeżenie dla ludzkości na wszystkie przyszłe wieki. Holokaust pokazał jak łatwo jest zerwać te bezpieczniki chroniące przed zezwierzęceniem. Nie jest to zbyt mocno powiedziane, bo sama ideologia i logika nazistowska wskazywała, że los Żydów powinny były podzielić inne narody i nie w ostatniej kolejności narody słowiańskie. Wszystko to trudno jest zrozumieć, że ludzie specjalnie, według planu są zdolni niszczyć innych, z powodów nienawiści rasowej. Wystarczyło ogłosić inny naród istotami niższego rzędu, aby zgotować im taki los i starać się wytrzebić. To są straszne lekcje przeszłości, dlatego jesteśmy obowiązani pamiętać i znać przyczyny holokaustu, pamiętać o tym dlaczego było to możliwe, zrobić wszystko, aby te potworności nigdy się nie powtórzyły. Jesteśmy zobowiązani jednym głosem ogłosić obecnemu i przyszłym pokoleniom, że nikt nie może i nie ma prawa być obojętnym w stosunku do antysemityzmu, nacjonalizmu, ksenofobii, rasowej i religijnej nietolerancji.
Zupełnie niedawno, w ostatnich dniach Kanclerz RFN powiedział, że mu wstyd za tę przeszłość i ja go rozumiem. Ale to jest przeszłość, a dzisiaj chciałbym powiedzieć, że wielu z nas powinno się wstydzić i za dzień dzisiejszy. Te spory, te bolączki nie minęły. Nawet w naszym kraju, w Rosji, która więcej niż inni zrobiła w walce z faszyzmem, w celu zwycięstwa nad faszyzmem, dla wyzwolenia narodu żydowskiego. Nawet w naszym kraju, dzisiaj niestety często widzimy przejawy tych chorób. I również jest mi za to wstyd. Ale chciałbym powiedzieć, że Rosja zawsze będzie nie tylko potępiać wszelkie przejawy podobnego rodzaju, ale będzie z nimi walczyć, z mocą wszelkich ustaw i opinii publicznej.
Chcę powiedzieć, że współczesna cywilizacja znajduje się w obliczu nie mniejszego zagrożenia, a mianowicie mam na myśli terrorystów w czarnych mundurach. To też jest lekceważenie ludzkiego życia i co najgorsze jest to dążenie do celów maniakalnych. Przy czym do osiągnięcia tych celów terroryści nie wahają się niszczyć wszystkich, kto nie idzie razem z nimi, kto nie przestrzega wyznaczonych przez nich kryteriów. A ustrzec naszą cywilizację można wtedy, kiedy porzucimy wszystkie drugorzędne różne poglądy i nie dopuścić do tego by nie powtórzyło się to co było podczas II wojny. Politycy i liderzy powinni działać dla tego ważnego celu, zachowania życia na ziemi jako największej wartości, zachowania godności ludzkiej, ludzkości jako zbioru ludzi ucywilizowanych, którzy cenią i szanują siebie i innych, którzy cenią pokój.