Uczestnicy i Organizatorzy
uroczystych obchodów
95. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego
w Gnieźnie

Ekscelencje, Panowie Prezydenci, Panie Wójcie,
Członkowie Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego,
Żołnierze Rzeczypospolitej,
Szanowna Rodzino kpt. Pawła Cymsa,
Mieszkańcy Gniezna i całej Wielkopolski!

Wspólnota doświadczeń walk i powstańczych zrywów zajmuje ważne miejsce w pamięci historycznej naszego narodu. Podkreślają ją szczególne daty, wśród nich przypadająca na ten rok 95. rocznica zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego.

Zorganizowany, wojskowy, a jednocześnie ochotniczy i obywatelski charakter powstania był możliwy dzięki niezłomnemu patriotyzmowi Wielkopolan, ukształtowanemu narodowym wysiłkiem kilku pokoleń w XIX i początkach XX wieku. Twórcy etosu pracy organicznej – postaci tej miary co Hipolit Cegielski, Dezydery Chłapowski czy Karol Marcinkowski – stworzyli podwaliny nowoczesnej Wielkopolski. Do niepodległej Rzeczypospolitej wniosła ona patriotyzm męstwa, ale i zaradności. Patriotyzm ludzi, którzy nie wahali się w chwili potrzeby chwycić za broń, ale potrafili również codzienną pracą budować gospodarczą i cywilizacyjną siłę Ojczyzny.

Taka jest też historia życia kapitana Pawła Cymsa, dowódcy i bojownika Powstania Wielkopolskiego. Gniezno, a wcześniej Bystra i Inowrocław, uczestniczą w wyjątkowej, patriotycznej uroczystości „Powrotu Dowódcy” – złożenia szczątków kapitana Pawła Cymsa na gnieźnieńskim cmentarzu św. Piotra i Pawła.

Był jednym z najbardziej zasłużonych dowódców Powstania Wielkopolskiego, uczestnikiem III powstania śląskiego, żołnierzem kampanii wrześniowej, a później – Armii Krajowej. Jego długa droga do wolnej, niepodległej i bezpiecznej Ojczyzny znajduje wymowny finał. Dziś symbolicznie dołącza On do swoich żołnierzy. Z nimi wspólnie wywalczył dla kraju dzielnicę, bez której Polska byłaby boleśnie okaleczona. Kolebki naszej państwowości – Gniezna i Wielkopolski – nie mogło przecież zabraknąć w odrodzonej po 123 latach zaborów Rzeczypospolitej. Do tego właśnie nawiązał w swoim poznańskim wystąpieniu Ignacy Jan Paderewski, gdy w grudniową noc 1918 roku z hotelowego okna mówił do rodaków, iż Ojczyzna Odbudować się musi na tych samych podstawach, na których tu pierwsza budowa poczęta została. Przemówienie to, niczym iskra zapalająca lont, dało początek powstaniu, które choć wypełnione ciężkimi zmaganiami z armią niemiecką, zwieńczone zostało włączeniem Wielkopolski do państwa polskiego.

Dziękuję organizatorom – gnieźnieńskiemu kołu Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego, władzom samorządowym oraz potomkom kapitana Cymsa – za tę piękną, poruszającą lekcję pamięci historycznej. Dowodzi ona, że my, współcześni Polacy, nie zapominamy o korzeniach naszej niepodległości. Kiedy w przyszłym roku obchodzić będziemy 25. rocznicę odzyskania wolności przez współczesną Rzeczpospolitą, powinniśmy spojrzeć w zwierciadło naszej historii, poszukując w nim wzorców patriotyzmu. Jednym z nich będzie na pewno patriotyzm wielkopolski, łączący poświęcenie dla Ojczyzny z troską o jej modernizację i cywilizacyjny awans. Chciałbym, by to przesłanie pozostawało dla nas, współczesnych Polaków ważnym źródłem inspiracji. Byśmy urzeczywistniali je dzisiaj, w wolnej Polsce. Polsce, której kapitan Cyms służył całym życiem.

Cześć Jego pamięci, cześć wszystkim bohaterom Powstania Wielkopolskiego!

Bronisław Komorowski

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej