Pan

Profesor Andrzej Rottermund

Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie

Pan

Profesor Volkhard Knigge

Dyrektor Fundacji Miejsc Pamięci

Buchenwald i Mittelbau Dora

Pan

Günter Saathoff

Przewodniczący Zarządu Fundacji

Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość

Szanowni Panowie!

Serdecznie pozdrawiam wszystkich zgromadzonych na uroczystości otwarcia wystawy Praca przymusowa. Niemcy, robotnicy przymusowi i wojna.  Ta ekspozycja stanowi hołd złożony ofiarom systemu totalitarnego III Rzeszy. Świadczy ona również o tym, że potrafimy toczyć dialog służący prawdzie o tragicznej historii, zadośćuczynieniu i pojednaniu.

System pracy przymusowej jest jednym z wciąż zbyt mało znanych aspektów niemieckiej okupacji w Europie. Jeńcy wojenni, zamknięci w gettach, więźniowie obozów koncentracyjnych i cywile z okupowanej Europy byli pozbawiani godności i zmuszani do niewolniczej pracy, stając się ofiarami jednego z najbardziej okrutnych reżimów w historii ludzkości. Taki los w czasie wojny spotkał prawie trzy miliony Polaków, głównie z obszarów tak zwanego Generalnego Gubernatorstwa.

Wielu z pracowników przymusowych zmarło jeszcze podczas wojny. Fizyczne i psychiczne cierpienie tych, którzy przetrwali, nie skończyło się wraz z zakończeniem działań zbrojnych. Dzieci przymusowych pracowników niosły dalej nieszczęście swoich rodziców, czekając długie lata na prawdę i sprawiedliwość. Dialog społeczeństw Polski i Niemiec, w który zaangażowanych było wielu bezpośrednio dotkniętych okrucieństwem zbrodniczej okupacji nazistowskiej, umożliwił zbliżenie, budowę zaufania, a wreszcie współpracę wolnej Polski i zjednoczonych Niemiec w Europie.

Dla obu stron było jasne, że partnerstwo i dobrosąsiedzkie relacje między Polską a Niemcami muszą być oparte na prawdzie o bolesnej przeszłości. Pamięć i zadośćuczynienie ofiarom pracy przymusowej przyszły późno – dopiero od nieco ponad dekady trwa systematyczne jej badanie na dużą skalę.

Również wtedy zapoczątkowano projekty, które uczyniły problem wojennej pracy przymusowej widocznym w przestrzeni publicznej, a także posłużyły, choćby w takim stopniu, jaki był możliwy, zrekompensowaniu poniesionych krzywd.

W tym dziele ma swoje zasługi wiele osób obecnych dziś na sali. Jednak w sposób szczególny chciałbym podziękować Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość oraz Fundacji Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora, bez których powstanie prezentowanej obecnie wystawy nie byłoby możliwe, a pamięć o wielu doświadczeniach pracowników przymusowych czasu wojny odeszłaby wraz z nimi. Podziękowania kieruję także do osób i instytucji zaangażowanych w przygotowanie polskiej wersji tej ekspozycji, zwłaszcza do reprezentantów Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie i Zamku Królewskiego w Warszawie.

Życzę Państwu, aby otwierana dziś wystawa była źródłem wspólnej refleksji, a także inspiracją do kolejnych inicjatyw służących porozumieniu polsko-niemieckiemu.

Prezydent

Rzeczypospolitej Polskiej

Bronisław Komorowski