Prof. dr hab. Elżbieta Zawacka, inicjatorka powstania Fundacji "Archiwum Pomorskie Armii Krajowej", urodziła się 19 marca 1909 r. w pruskim wówczas Toruniu. Po ukończeniu tamże niemieckiej szkoły podstawowej i zdaniu matury w Żeńskim Gimnazjum Humanistycznym ukończyła studia matematyczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przed II wojną światową uczyła w szkołach średnich i jednocześnie działała społecznie jako instruktorka Przysposobienia Wojskowego Kobiet.
W 1939 r. w Katowicach pełniła funkcję komendantki Rejonu Śląskiego PWK.
We wrześniu 1939 r. była żołnierzem Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, walczącym w obronie Lwowa. Od października 1939 r. do końca 1945 r. była żołnierzem "podziemnego wojska". Zaprzysiężona do SZP w Warszawie pod pseudonimem "Zelma" organizowała na Śląsku, z członkiń PWK, autonomiczną komórkę kobiecą i pełniła funkcję szefa łączności w Komendzie Podokręgu SZP-ZWZ.
Pod koniec 1940 r. została przeniesiona do Warszawy, jako kurierka KG ZWZ-AK pod pseud. "Zo" i stała się prawdziwą legendą kurierów w okupowanej Europie. Była organizatorką szlaków zachodnich KG. W latach 1939-1945 posługując się fałszywymi dokumentami przekraczała granice ponad sto razy przenosząc wiadomości i meldunki (w przerwach miedzy kolejnymi wyprawami uczyła na tajnych kompletach Liceum im. Żmichowskiej).
W lutym 1943 r. wyruszyła jako emisariuszka Komendanta Głównego AK przez Niemcy, Francję, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Miała dwie misje: lepsze koordynowanie wędrówek poczt krajowych, przerzucanych przez bazy łączności Sztabu NW, funkcjonujące w krajach neutralnych oraz referowanie żądań gen. Roweckiego, dotyczących uprawnień służby żołnierzy-kobiet AK. Z Londynu powróciła 10. września 1943 r. skokiem spadochronowym.
Zagrożona w marcu 1944 r. aresztowaniem przeszła, po kwarantannie, do służby w Szefostwie Wojskowej Służby Kobiet (WSK) KG AK. W ramach WSK uczestniczyła w Powstaniu. Po kapitulacji kierowała nadal, z Krakowa, szlakami zachodnimi prowadzącymi do bazy szwajcarskiej. Zdemobilizowana, po powrocie przez front z Wiednia, w lutym 1945 r. była czynna przez rok w II konspiracji, w dziale łączności i kolportażu Okręgu Zachodniego.
W 1948 r., po 2 latach pracy w odtworzonym Państwowym Urzędzie WFiPW przy Ministerstwie Obrony Narodowej, powróciła do pracy nauczycielskiej ucząc w Łodzi, Toruniu i Olsztynie.
Aresztowana przez UB 5 września 1951 r., przebywała z 10-letnim wyrokiem w więzieniach do 24 lutego 1955 r.
Powróciła, wciąż dyskryminowana, do pracy w szkole w Sierpcu i Toruniu. Po uzyskaniu doktoratu nauk humanistycznych w 1965 r., pracowała jako adiunkt a po habilitacji (1973 r.) jako docent andragogiki Uniwersytetu Gdańskiego, skąd przeniosła się do rodzinnego Torunia, gdzie do 1978 r. była pracownikiem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Profesorem nauk humanistycznych Elżbieta Zawacka została mianowana w 1995 r.
Na emeryturze kontynuowała podjęte w latach 60-tych gromadzenie materiałów historycznych do dziejów Armii Krajowej i II wojny światowej. Włączyła się do ruchu kombatanckiego "Solidarności", założyła Klub Historyczny, działający formalnie od 1987 r. przy Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim w Toruniu. Jest inicjatorką powołania w 1990 r. do życia Fundacji "Archiwum Pomorskie Armii Krajowej", a w 1996 r. Memoriału Generał Marii Wittek.
Mianowana w październiku 1944 r. kapitanem (rozkaz D-cy AK) i majorem (rozkazem Naczelnego Wodza) została awansowana w 1996 r. na podpułkownika, w 1999 r. na pułkownika. Dwukrotnie odznaczona Orderem Wojennym Virtuti Militari kl. V i 5-krotnie Krzyżem Walecznych. Ponadto w 1990 r. prof. Elżbietę Zawacką odznaczono Krzyżem Oficerskim , zaś w 1993 r. Orderem Odrodzenia Polski-Krzyż Komandorski z Gwiazdą.
W 1995 r. prezydent Lech Wałęsa odznaczył prof. Zawacką Orderem Orła Białego.

..................................................................................................................................................................

Podczas wtorkowej uroczystości Minister Lena Dąbkowska-Cichocka, Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, przekazała Nominowanej list gratulacyjny od Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego. Oto jego treść:

Szanowna Pani
Generał Elżbieta Zawacka

Proszę o przyjęcie gratulacji z okazji wręczenia nominacji generalskiej. Zwracam się do Pani Generał z wyrazami najwyższego szacunku. Pragnę złożyć Pani podziękowanie za postawę służby Ojczyźnie, jaka cechuje Pani życie od najwcześniejszych lat. Po studiach działała Pani jako instruktor Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK). Jeszcze przed 1939 r. pełniła Pani funkcję komendant Rejonu Śląskiego PWK. Podczas wojny pod pseudonimem Zelma i Zo działała Pani w Armii Krajowej jako emisariuszka Komendy Głównej, ryzykując życie, przemierzała szlaki przez Niemcy, Francję, Andorę, Hiszpanię, Gibraltar. Brała Pani udział w Powstaniu Warszawskim, a po kapitulacji koordynowała Pani z Krakowa działalność kurierską do Szwajcarii. Zdobyła Pani stopnie w Wojsku Polskim kapitana, majora. W 1946 r. podjęła Pani pracę w konspiracji, antykomunistycznej. W 1951 r. aresztowana przez UB i w procesie skazana na 10 lat więzienia. Na wolność wyszła Pani 24 lutego 1955 r. Podejmując pracę pedagogiczną w Sierpcu i Toruniu kontynuowała Pani własne studia uzyskując w 1965 r. doktorat nauk humanistycznych na Uniwersytecie Gdańskim pracując tam jako adiunkt. W Instytucie Pedagogiki i Psychologii UMK w Toruniu uzyskała Pani habilitację. W 1972 r. zakładając i prowadząc Zakład Andragogiki, zlikwidowany w 1978 r. przez UB, w ten sposób zmuszona została Pani do przejścia na emeryturę.
Od lat sześćdziesiątych gromadziła Pani dokumentację historyczną działalności AK podczas wojny. W 1987 r. założyła Pani Klub Historyczny w Toruniu, a w 1990 r. współtworzyła Fundację Archiwum Pomorskie Armii Krajowej.
W 1990 r. została Pani odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 1993 r. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, a w 1995 r. Orderem Orła Białego.
W dniu przekazania Pani nominacji generalskiej przekazuję Pani wyrazy wdzięczności za postawę pełną patriotyzmu i wielkiego oddania w trosce o pielęgnowanie wartości dla przyszłości Polski.

..................................................................................................................................................................

Zapraszamy do oglądania zdjęć z tego wydarzenia w naszej Galerii!

..................................................................................................................................................................

Biogram gen. Elżbiety Zawackiej podajemy za portalem Fundacji Archiwum i Muzeum Pomorskiego Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek w Toruniu