27 listopada 2007 r. Pani Prezydentowa Maria Kaczyńska uczestniczyła w Forum Pierwszych Dam w ramach Światowego Szczytu Rodziny +3 organizowanego przez Światową Organizacje ds. Rodziny w Warszawie.

W Forum, obok Małżonki Prezydenta RP Pani Marii Kaczyńskiej, udział wzięły: Pani Jolanta Kwaśniewska - była Pierwsza Dama RP, Pani Štefka Kučan - była Pierwsza Dama Słowenii,  Pani Dagmara Havel - była Pierwsza Dama Republiki Czeskiej oraz Pani Marina Taniguchi, Małżonka byłego burmistrza Kurytyby.

Tematem Forum było m.in. zapobieganie śmiertelności matek, noworodków oraz dzieci. Omówiona została również sytuacja rodziny i dzieci w zglobalizowanym świecie z akcentem na podobieństwa i różnice między regionami.

Małżonka Prezydenta RP Pani Maria Kaczyńska zwróciła się do obecnych:

Witam serdecznie w Warszawie. Cieszę się ogromnie, że tym razem Polska została wybrana na miejsce Światowego Szczytu Rodziny+3. Jest to dla nas nie tylko wyróżnienie i zaszczyt, ale również zobowiązanie.

Szczególnie serdecznie witam Panie Prezydentowe: Panią Štefkę Kučanową ze Słowenii oraz Panią Jolantę Kwaśniewską – współorganizatorkę tegorocznego Szczytu.

Nasza dzisiejsza debata poświęcona jest omówieniu działań, jakie możemy podjąć, by przyczynić się do poprawy zdrowia rodziny, a przede wszystkim kobiet w ciąży, matek oraz noworodków i dzieci. Są to problemy o znaczeniu kapitalnym dla rodziny stanowiące o kondycji całego społeczeństwa.

Rodzicielstwo jest największym wyzwaniem w życiu człowieka. Zdrowie matek gwarancją, ze dzieci urodzą się zdrowe. Każda inwestycja rządu dotycząca zdrowia matek jest najlepszą inwestycją w lepszą przyszłość następnych pokoleń.

Według danych ONZ w skali globalnej rocznie umiera około 10 mln dzieci do lat pięciu w wyniku chorób, którym można byłoby zapobiec, z czego 4 mln nie dożywa pierwszego miesiąca życia. Rocznie na świecie umiera około pól miliona matek tylko w wyniku ciąży i połogu.

Aby zmienić tę sytuację potrzebne jest partnerstwo i współdziałanie rządów, organizacji i instytucji. I nas wszystkich – kobiet i mężczyzn.

Nasz kraj stara się wypełnić zobowiązania wynikające z Programu Działania przyjętego w Kairze w 1994 roku podczas Międzynarodowej Konferencji na rzecz Ludności i Rozwoju. Zobowiązywał on sygnatariuszy – 179 państw, w tym Polskę – między innymi do zmniejszenia, w ciągu 20 lat – umieralności matek, niemowląt i dzieci

W ubiegłym roku opracowany został po raz pierwszy w Polsce „Raport: Zdrowie kobiet w wieku prokreacyjnym 15-49 lat Polska 2006. Powstał on przy współpracy Ministerstwa Zdrowia oraz Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych i zawiera podsumowanie aktualnych wyników badań w zakresie zdrowia prokreacyjnego w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej. Adresowany jest nie tylko do Polaków, ale także do osób zainteresowanych naszym krajem, naszymi problemami i sposobami ich rozwiązywania.

W raporcie wszechstronnej analizie poddana została sytuacja demograficzna i zdrowotna kobiet i ich dzieci, zachowania seksualne, planowanie rodziny, niepłodność, przerywanie ciąży, zakażenia przenoszone drogą płciową, w tym HIV/AIDS, opieka nad kobietą podczas ciąży i porodu, zgony matek i umieralność okołoporodowa, zakażenia perinatalne, zachowania prokreacyjne nastolatek oraz rak szyjki macicy i inne nowotwory u kobiet.

Raport ukazuje priorytety, jakimi powinni się kierować politycy i osoby zajmujące się zdrowiem publicznym w Polsce oraz wskazuje strategiczne kierunki rozwiązań prozdrowotnych.

Polska pod względem liczby ludności znajduje się na 30 miejscu wśród krajów świata i na 6-tym wśród krajów Unii Europejskiej. Jest nas nieco ponad 38 milionów, z czego ponad połowę stanowią kobiety, a grupa kobiet w wieku rozrodczym wynosi ok. 10 milionów.

Podobnie jak większość krajów europejskich mamy wciąż zbyt niski przyrost naturalny. Jedną z przyczyn tej sytuacji jest niewątpliwie zmiana modelu rodziny: młodzi ludzie później wchodzą w związki małżeńskie i niezbyt często decydują się na posiadanie więcej niż dwójki dzieci.

Taki teraz jest dzisiejszy świat. W tym kierunku idzie rozwój cywilizacji. Wynika to między innymi z hierarchii celów życiowych. Najważniejsze staje się wykształcenie, stabilizacja zawodowa i osiągnięcie określonego statusu ekonomicznego, a dopiero w dalszej kolejności następuje decyzja o powiększeniu rodziny. Polacy nie są w takim wyborze drogi życiowej odosobnieni na tle innych krajów europejskich.

Jednak w 2006 roku w naszym kraju nastąpiła niewielka poprawa.

Rodzi się więcej dzieci. Przyszło ich na świat prawie 375 tysięcy, o 10 tysięcy więcej niż rok wcześniej. Tendencja ta utrzymuje się również w tym roku, zarówno w miastach, jak i na wsi.

Rośnie liczba kobiet, które decydują się na powiększenie rodziny. Jest to na pewno nie tylko efekt sprzyjającej atmosfery, jaką kobietom w ciąży i młodym matkom stara się zapewnić państwo. Poprawił się też stan świadomości i wiedzy w społeczeństwie: przełamane zostały liczne bariery i stereotypy, że rozmowy o rodzinie i potomstwie zarezerwowane są jedynie dla wąskiego grona najbliższych oraz ewentualnie dla lekarza i księdza.

Duże znaczenie mają tu kampanie edukacyjno-informacyjne, jak np. kampania medialna „Matka Polka pracująca”, którą objęłam honorowym patronatem. Staramy się przede wszystkim uczulić pracodawców na to, jak ważne jest ich pozytywne nastawienie do kobiet w ciąży i matek z małymi dziećmi. Jak ważne, również dla nich samych, jest stwarzanie warunków, by ciąża i narodziny dziecka nie oznaczały pożegnania młodej matki z karierą zawodową.

Ten problem był również omawiany w tym roku w Warszawie w gronie Pierwszych Dam z Ukrainy, Republiki Federalnej Niemiec, Gruzji i Czarnogóry, które przedstawiały sytuację matek pracujących w swoich krajach. Wszystkie jesteśmy zdecydowanymi rzeczniczkami kreowania przyjaznych warunków dla kobiet planujących macierzyństwo i matek wychowujących małe dzieci, i to nie tylko od strony medycznej. Mam tu na myśli stabilną sytuację w pracy, zrozumienie, poczucia bezpieczeństwa i właściwą opiekę socjalną, umożliwiającą w miarę harmonijne łączenie pracy, rozwoju zawodowego i opieki nad dzieckiem.

Prawo kobiet ciężarnych i dzieci do bezpłatnej opieki zdrowotnej zostało określone w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Warunki i zakres udzielania świadczeń opieki zdrowotnej reguluje ustawa. Zadania władz publicznych obejmują m.in. tworzenie warunków funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, promocję zdrowia i profilaktykę.
Państwo ustawowo określiło swoje świadczenia na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego ich wykrywania. Chodzi tu zwłaszcza o:

* propagowanie zachowań prozdrowotnych, w szczególności poprzez

zachęcanie do indywidualnej odpowiedzialności za własne zdrowie;

* wczesną, wielospecjalistyczną i kompleksową opiekę nad dzieckiem

niepełnosprawnym lub zagrożonym niepełnosprawnością;

* profilaktyczne badania lekarskie w celu wczesnego rozpoznania

chorób, w tym szczególnie chorób układu krążenia;

* promocję zdrowia i profilaktykę, w tym profilaktykę

stomatologiczną obejmującą dzieci i młodzież do ukończenia 19

roku życia;

* prowadzenie badań profilaktycznych obejmujących kobiety w ciąży,

w tym badań prenatalnych zalecanych w grupach ryzyka i u kobiet

powyżej 40 roku życia;

* profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą w

środowisku nauczania i wychowania;

· wykonywanie szczepień ochronnych.

To są zapisy ustawowe. Jak natomiast przedstawia się w praktyce ochrona zdrowia kobiet i matek, a także opieka nad noworodkami?

Od kilkunastu lat wyraźnie zmniejsza się poziom umieralności kobiet w wieku prokreacyjnym, chociaż daleko jeszcze do osiągnięcia radykalneji satysfakcjonującej nas poprawy, tak jak np. ma to miejsce w większości krajów Unii Europejskiej. Główną przyczyną umieralności kobiet w Polsce są nowotwory złośliwe, spośród których największe zagrożenie stanowi rak piersi, a następnie rak szyjki macicy, rak oskrzeli i płuc.

Musimy dołożyć jeszcze wiele starań aby szybciej docierać z wiedzą na temat profilaktyki zdrowotnej do kobiet z wykształceniem podstawowym. To wśród nich współczynnik zgonów jest sześciokrotnie wyższy niż wśród kobiet o wykształceniu powyżej średnim.

Pomyślnym zjawiskiem w naszym kraju jest wyraźny – bo postępujący od 14 lat – spadek zgonów matek. W dalszym ciągu jednak zbyt dużo kobiet umiera z powodu powikłań, którym wcześniej można było zapobiec. Nie zawsze właściwa jest opieka w czasie ciąży pacjentek i nie zawsze rozpoznanie warunków społecznych jest wystarczające. Rozpoznanie środowiska i odpowiednia pomoc mogłaby zapobiec wielu dramatom.

Cieszy nas natomiast ogromnie, że w skali ostatniego ćwierćwiecza opieka nad noworodkami poprawiła się w odczuwalny sposób. Nastąpił wyraźny spadek wskaźnika śmiertelności niemowląt, w tym także umieralności okołoporodowej. Podczas moich spotkań z przedstawicielami amerykańskiej fundacji Childrens Medical Care Foundation z satysfakcją słuchałam wyrazów uznania dla osiągnięć polskiej medycyny w tym zakresie. Na początku lat 90. wskaźnik ten wynosił 19,5 promila, obecnie nie przekracza on 8 promili. To zasługa wykwalifikowanych kadr, dostępu do najnowszej wiedzy medycznej, nowoczesnej aparatury diagnostycznej, badań prenatalnych identyfikujących czynniki ewentualnego ryzyka, opieki perinatalnej. Kluczowe znaczenie przypisujemy także właściwej organizacji poradnictwa rodzinnego, bezpłatnej i obowiązkowej opieki okołoporodowej. Nie bez znaczenia jest także rosnąca w społeczeństwie świadomość jak ważną rolę odgrywa zdrowy, proekologiczny styl życia.

Nie do przecenienia są również akcje podejmowane przez organizacje pozarządowe i media. Takie jak na przykład akcja „Rodzić po ludzku”, zachęcająca do stwarzania przez szpitale przyjaznych i godnych warunków do rodzenia, tak aby ten ważny moment w życiu nie był źródłem stresu i nieprzyjemnych wspomnień nie tylko dla rodzącej, ale także dla ojca dziecka i rodziny. Jej efektem jest ranking najlepszych szpitali zapewniających najlepsze do rodzenia warunki. Nowoczesny polski młody ojciec dziś już towarzyszy swojej żonie przy porodzie.

Kluczową sprawę w opiece nad matką i dzieckiem jest jak najszersza profilaktyka. Ministerstwo Zdrowia finansuje programy prozdrowotne mające istotne znaczenie dla poprawy zdrowia społeczeństwa. Jednym z podstawowych działań są badania przesiewowe noworodków, dzięki którym możliwe jest wczesne rozpoznanie i leczenie wrodzonych wad metabolicznych. Pozwala to na obniżenie umieralności noworodków, niemowląt i dzieci oraz zapobiega ciężkiemu i trwałemu kalectwu w późniejszym życiu.

Profilaktyka następstw i powikłań wad rozwojowych płodu i chorób płodu obejmuje wprowadzanie nowych metod leczenia dzieci jeszcze w łonie matki z wykorzystaniem najnowocześniejszej aparatury badawczej.

Realizowany jest również program obowiązkowych szczepień ochronnych, a osoby, u których wykryto obecność wirusa HIV objęte są leczeniem antyretrowirusowym.

Szanowni Państwo!

Nie można rozpatrywać zdrowia kobiet w ciąży, matek, noworodków i dzieci z pominięciem mężów i ojców. Nie tylko ich obowiązków, ale także przysługujących im praw związanych z chowaniem i wychowywaniem dzieci; myślę też o wszystkich mężczyznach, szczególnie o kolegach z pracy i przełożonych, którzy powinni być świadomi związku stanu zdrowia fizycznego i psychicznego kobiety ciężarnej ze stanem zdrowia psychofizycznego dziecka.

Otoczenie kobiety – matki, wszechstronną opieką winno być ważne nie tylko dla jej najbliższej rodziny, ale również dla środowiska zawodowego. O tym oczywistym fakcie nie powinny mówić głośno tylko kobiety, ale też i mężczyźni. I o taką świadomość w społeczeństwie powinniśmy zabiegać.

Szanowni Państwo!

Jako żony przywódców państw mamy świadomość, że i na nas spoczywa część odpowiedzialności za jakość życia zarówno we własnych krajach, jak i pozostałych regionach świata. Mamy do odegrania ważną rolę. Możemy mieć realny wpływ na zmianę sytuacji i starać się uwrażliwiać społeczeństwo i decydentów na kondycję matek, dzieci i całych rodzin.

Możemy też wpływać na wdrażanie i przestrzeganie standardów odpowiedniego poziomu opieki medycznej i socjalnej dla matek i dzieci oraz kobiet planujących ciążę. Powinnyśmy aktywnie wspierać wszelkie działania podejmowane zarówno przez agendy rządowe, jak i instytucje inicjujące kampanie społeczne na rzecz poprawy zdrowia skierowane do różnych grup wiekowych.

Wspólnie możemy działać na rzecz przestrzegania praw człowieka.