W związku z uchwaleniem przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 18 września 2026 r. ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca 2026 r. do marca 2027 r. ze zbycia paliw ciekłych oraz przekazaniem jej do rozpatrzenia przez Senat, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zwraca uwagę na konieczność ponownej oceny rozwiązań przyjętych w ustawie w świetle zarzutów konstytucyjnych przedstawionych we wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lipca 2026 r. dotyczącym poprzedniej wersji tej regulacji.

Analiza ustawy prowadzi do wniosku, że część zasadniczych zastrzeżeń konstytucyjnych pozostaje aktualna. W szczególności ustawa nadal przewiduje objęcie podatkiem przychodów osiągniętych od dnia 1 marca 2026 r., podczas gdy wejście w życie ustawy ma nastąpić dopiero 1 listopada 2026 r. Oznacza to dalsze utrzymywanie rozwiązania o charakterze retroaktywnym, polegającego na nakładaniu nowej daniny publicznej na zdarzenia gospodarcze, które miały miejsce wiele miesięcy przed wejściem ustawy w życie. Rozwiązanie to pozostaje trudne do pogodzenia z konstytucyjną zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Jednocześnie należy zauważyć, że ustawodawca uzasadnia potrzebę wprowadzenia podatku koniecznością sfinansowania działań osłonowych mających prowadzić do obniżenia cen paliw. Obecna ustawa nie zawiera jednak żadnych mechanizmów prawnych gwarantujących przeznaczenie wpływów z podatku na ten cel. Ustawa nie zawiera przepisu wiążącego wpływy z podatku z obniżkami cen paliw. Podatek stanowi dochód budżetu państwa (art. 3), a jedyny przepis dotyczący obniżek (art. 11) jest fakultatywnym upoważnieniem dla ministra finansów, niezależnym od wysokości wpływów. Jedynie uzasadnienie ustawy pokazuje takie powiązanie.

W ocenie Kancelarii Prezydenta RP, jeżeli celem ustawodawcy pozostaje rzeczywiste ograniczenie kosztów paliw ponoszonych przez obywateli, przedsiębiorców oraz sektor rolny, cel ten powinien znaleźć jednoznaczne odzwierciedlenie w treści ustawy.

W związku z powyższym zasadne byłoby rozważenie wprowadzenia następujących poprawek:

1. Systemu opodatkowania obejmującego opodatkowanie na zasadach zgodnych z Konstytucją RP i zasadami prawa.
2. Utworzenie wyodrębnionego państwowego funduszu celowego, którego wyłącznym źródłem dochodów byłyby wpływy z podatku od nadzwyczajnych zysków.
3. Wydatki funduszu przekazywane byłyby wyłącznie na obniżkę cen paliw, w tym rekompensatę dla budżetu ubytku dochodów z VAT, akcyzy i podatku od sprzedaży detalicznej na paliwa, wynikającego z obniżek stosowanych od dnia wejścia ustawy w życie (CPN i ustawa paliwowa), rozliczaną miesięcznie po fakcie na podstawie wyliczeń ministra finansów podatku akcyzowego, podatku od sprzedaży detalicznej lub podatku od towarów i usług,
4. Pozostawienie niewykorzystanych środków funduszu do wykorzystania w kolejnych okresach wsparcia rynku paliw.
5. Nałożenie na ministra właściwego do spraw finansów publicznych obowiązku przedstawiania Sejmowi i Senatowi regularnych sprawozdań obejmujących wysokość wpływów i sposób wydatkowania środków.

Takie rozwiązania pozwoliłoby powiązać ciężar ekonomiczny nakładany na przedsiębiorców z jasno określonym celem publicznym oraz ograniczyć ryzyko, że podatek będzie instrumentem służącym wyłącznie zwiększeniu dochodów budżetowych, a nie obniżeniu cen paliw.

Niezależnie od prac nad ustawą podatkową należy wskazać, że do Sejmu został skierowany prezydencki projekt ustawy przewidujący alternatywne instrumenty stabilizowania rynku paliw. Projekt ten w rzeczywistości ogranicza ceny paliw i zakłada możliwość czasowego wprowadzenia maksymalnych marż rafineryjnych, importowych i sprzedażowych w sytuacji nadzwyczajnych zakłóceń rynku, po uprzednim uzyskaniu opinii Prezesa UOKiK i Prezesa URE, a także przewiduje mechanizmy umożliwiające czasowe obniżanie akcyzy, zwolnienie sprzedaży paliw z podatku od sprzedaży detalicznej oraz system raportowania marż i sankcji za obchodzenie przepisów.

Z tego względu Kancelaria Prezydenta RP apeluje o niezwłoczne skierowanie projektu prezydenckiego do pierwszego czytania oraz o takie skoordynowanie prac parlamentarnych, aby oba projekty mogły tworzyć spójny pakiet służący obniżeniu cen paliw oraz zwiększeniu bezpieczeństwa paliwowego państwa. Jednocześnie należy wskazać, że obniżka VAT może być wprowadzona rozporządzeniem niezwłocznie, bez oczekiwania na podpis obu ustaw.

Kancelaria Prezydenta RP deklaruje gotowość do udziału w dalszych pracach legislacyjnych (konsultacjach) służących osiągnięciu wspólnego celu, jakim jest skuteczna i zgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej reakcja państwa na wzrost cen paliw.

Paweł Szefernaker
Sekretarz Stanu, Szef Gabinetu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej