Szanowni Państwo,

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka z dnia 29 września 2025 roku zmieniające Regulamin urzędowania sądów powszechnych jest ostentacyjnym aktem bezprawia. Poprzez ukształtowanie zasad obsady składów orzekających i redystrybucji spraw ingeruje ono w materię ustawowo i ustrojowo chronioną, naruszając granice delegacji z art. 41 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz szereg norm konstytucyjnych, z których wymienić trzeba: art. 92 ust. 1 (wydanie rozporządzenia poza granicami upoważnienia), art. 7 (zasada legalizmu), art. 10 (zasada podział władz), art. 45 (prawo do sądu), art. 178 (niezawisłość sędziowska), art. 4 (zasada suwerenności Narodu realizowana m.in. przez przedstawicieli), art. 126 ust. 1 i 2 (Prezydent jako najwyższy przedstawiciel Rzeczypospolitej i strażnik Konstytucji) oraz – w sposób pośredni, lecz istotny – także art. 122 (konstytucyjna kompetencja Prezydenta do podpisania i ogłoszenia ustawy).

Skoro rozporządzenie próbuje modyfikować normę ustawową wyrażoną w ustawie, to de facto chce podważyć skutek aktu ustawowego, który został uchwalony przez przedstawicieli Narodu i podpisany przez Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 122), godząc tym samym zarówno w demokratyczny mandat ustawodawcy (art. 4), jak i pozycję ustrojową Prezydenta jako najwyższego przedstawiciela Rzeczypospolitej (art. 126).

To nie jest działanie Ministra Sprawiedliwości – to działanie „ministra bezprawia”, ponieważ aktem podustawowym próbuje uchylić wolę ustawodawcy i konsekwencje konstytucyjnego aktu podpisania ustawy przez Prezydenta.

Ustawodawca wprost rozstrzygnął, w jaki sposób należy wyznaczać sędziego do sprawy. Zgodnie z art. 47a § 1 przywołanej wyżej ustawy sprawy przydziela się sędziom i asesorom losowo, w ramach kategorii spraw, z użyciem systemu teleinformatycznego i przy zachowaniu zasady równego obciążenia. Jest to norma gwarancyjna – filar bezstronności i transparentności, której nie wolno modyfikować aktem niższym niż ustawa. Z kolei art. 47b tej ustawy ustanawia zamknięty katalog przesłanek zmiany składu: tylko niemożność rozpoznania sprawy w dotychczasowym składzie lub długotrwała przeszkoda. Te dwie osie – losowość i niezmienność składu – tworzą ustawowy fundament obsady sądu. Regulamin może jedynie technicznie i organizacyjnie obsłużyć te gwarancje, nigdy je zmienić.

Tymczasem nowelizacja Regulaminu wprowadza rozwiązania, które świadomie tę konstrukcję miałyby obalić. Przewiduje możliwość ręcznego wskazywania przez przewodniczących wydziałów członków składów orzekających w sprawach rozpoznawanych w składach wieloosobowych (ograniczając losowość de facto tylko i wyłącznie do osoby referenta), dopuszcza w określonych sytuacjach „dolosowywanie” lub przekazywanie spraw już przydzielonych innemu orzecznikowi bez zaistnienia przesłanek ustawowych z art. 47b, a także mechanizmy wstrzymywania przydziału i modyfikowania kolejności wpływu.

Te instrumenty – choć manipulacyjnie – przedstawiane jako porządkowe – kreują w istocie pozaustawowe wyjątki od losowości i niezmienności składu, a więc brutalnie ingerują w materię zastrzeżoną wyłącznie do ustawy. Minister nie może na mocy art. 41 § 1 ustawy tworzyć takich wyjątków: jego rola ogranicza się do uregulowania „jak” nie zaś „czy” i „kiedy”.

Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć.
Pobierz zdjęcie

Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć.
Pobierz zdjęcie

Celnie Krajowa Rada Sądownictwa wskazała, że sprowadzenie losowości do samego referenta i pozostawienie przewodniczącemu swobody doboru pozostałych członków składu, oznacza w istocie odejście od ustawowej zasady losowości i ingerencję w materię ustrojową, a nie wyłącznie organizacyjną. Stowarzyszenia sędziowskie takie jak „Sędziowie RP”, „Prawnicy dla Polski”, „Ad Vocem” akcentują, że takie mechanizmy otwierają drogę do arbitralnego kształtowania składów sędziowskich w sprawach wrażliwych, co narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą (art. 45 Konstytucji, art. 6 EKPC) i godzi w niezawisłość (art. 178). Opinia Stowarzyszenia VOTUM (23 sierpnia 2025 r.) wykazuje sprzeczność proponowanych mechanizmów z art. 47a § 1 wskazanej ustawy (losowość obejmuje cały skład, nie tylko referenta) oraz z art. 47b tej ustawy (zamknięty katalog podstaw zmiany składu), a zarazem wskazuje na nieweryfikowalność kryteriów ręcznego doboru członków składu i ryzyko manipulacji – także przy „zażaleniach poziomych” i w sytuacji, gdy skład rozpoznaje środek od decyzji przewodniczącego.

Co istotne, nawet Rządowe Centrum Legislacji, organ podległy Prezesowi Rady Ministrów w swojej opinii wskazało niedopuszczalność – podkreślam niedopuszczalność – odchodzenia w rozporządzeniu od ustawowej zasady losowego przydziału spraw oraz tworzenia szerokich wyjątków tę zasadę łamiących.

W płaszczyźnie konstytucyjnej oznacza to naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej: rozporządzenie ma zastąpić ustawę i kreować normy prawne modyfikujące ustawowe gwarancje. Naruszona zostaje zasada legalizmu z art. 7 Konstytucji – władza wykonawcza – Minister Sprawiedliwości, nie działa w granicach prawa, lecz chce je zastępować. Ponadto ingerencja w sposób obsady składów orzekających godzi w art. 10 Konstytucji (podział władz) i art. 178 Konstytucji (niezawisłość sędziowska). Z perspektywy standardów europejskich podważona zostaje przesłanka „sądu ustanowionego ustawą” z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ponieważ reguły doboru składu stają się właściwie być niczym nieograniczone i nieweryfikowalne – a więc nie spełniają wymogu ustawowości i przejrzystości.

Skutek praktyczny jest poważny: orzekanie przez składy ukształtowane z pominięciem ustawowych zasad losowości i niezmienności może skutkować wadliwością obsady (art. 379 pkt 4 k.p.c.; art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.), co grozi nieważnością postępowań, masowym podważaniem orzeczeń i odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa – również na gruncie art. 6 wspomnianej Konwencji.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że rozporządzenie z 29 września 2025 roku stanowi przykład jawnego, świadomego, zaplanowanego i systemowego procesu dewastacji polskiego porządku prawnego. Minister Sprawiedliwości, zamiast wykonywać ustawę, w drodze aktu niższego rzędu, chce zastąpić jej normy gwarancyjne – co jest obejściem ustawodawcy.

Rozporządzenie powinno zostać niezwłocznie uchylone. Do czasu rozstrzygnięcia nie powinno być stosowane w zakresie, w jakim kreuje pozaustawowe wyjątki od losowości przydziału i niezmienności składu, a prezesi sądów oraz przewodniczący wydziałów powinni stosować bezpośrednio przepisy ustawy, zapewniające pełną losowość całych składów i dopuszczające zmianę składu wyłącznie w ustawowo wskazanych wypadkach.

W wymiarze szerszym jest to także problem polityczny. Użycie rozporządzenia do kształtowania składów orzekających podważa zaufanie obywateli do państwa i prawa; i stwarza instrument wpływu władzy wykonawczej na przebieg spraw wrażliwych publicznie.

W demokratycznym państwie prawa standardy obsady sądu, muszą być ustanowione ustawą, przejrzyste i odporne na manipulację – i jako takie nie mogą być rewidowane przez akt niższy rangą niż ustawa.

Rozporządzenie ma de facto zastąpić ustawę, ponieważ Minister Sprawiedliwości ma świadomość, że w sposób legalny nie jest w stanie wprowadzić proponowanych rozwiązań godzących w niezawisłość sędziowską i niezależność sądów oraz w prawo obywateli do sądu. Tym samym dochodzi do obejścia skutków aktu ustawowego i naruszenia art. 122 Konstytucji RP, który przewiduje, że ustawa – uchwalona przez przedstawicieli Narodu – staje się prawem po podpisie Prezydenta i ogłoszeniu.

Próba zastępowania ustaw rozporządzeniem uderza w porządek konstytucyjny i w legitymację demokratyczną także władzy ustawodawczej.

Projektowane reguły ustalania składu sądu mają stać się niczym nieograniczone i nieweryfikowalne po to, by umożliwić sterowanie doborem sędziów pod polityczne potrzeby i oczekiwania rządzących. To prosta droga do całkowitego zniszczenia zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości i do zniesienia gwarancji bezstronności.

Prezydent Rzeczypospolitej wzywa wszystkich sędziów – niezależnie od tego, w jakiej procedurze zostali powołani i z rąk którego Prezydenta Rzeczypospolitej odebrali akt powołania – aby, kierując się konstytucyjną zasadą z art. 178 ustawy zasadniczej, w sprawowaniu urzędu pozostali niezawiśli i podlegali tylko Konstytucji i ustawom.

W ten sposób potwierdzicie Państwo swoją niezależność wobec brutalnych prób nacisku, manipulacji i bezprawia, jakie próbuje się na Was wymusić. To jest prawdziwy test niezawisłości sędziowskiej, test odpowiedzialności za konstytucyjny porządek państwa, który każdemu gwarantuje prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezależny a także bezstronny sąd ustanowiony ustawą.

Jako strażnik Konstytucji Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia o pełnym wsparciu dla sędziów, którzy nie ulegną bezprawnym próbom pozbawienia ich niezawisłości. Jednocześnie Prezydent mówi jasno: ten, kto ulegnie bezprawiu i złamie złożoną przysięgę, sam podważy swój mandat do orzekania w imieniu Rzeczypospolitej – moralny i wynikający z zaufania publicznego – a podejmowane w takich warunkach rozstrzygnięcia będą kwestionowanie.

Na koniec Prezydent Rzeczypospolitej przypomina rotę ślubowania sędziowskiego — nie jako formułę, lecz jako wielkie zobowiązanie:

„Ślubuję uroczyście jako sędzia sądu powszechnego służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej, stać na straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa, bezstronnie według mego sumienia, dochować tajemnicy prawnie chronionej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości.”

Niech ta rota będzie – mówi Prezydent Rzeczypospolitej – będzie tarczą Państwa niezawisłości i kompasem w chwilach próby.

Dziękuję bardzo.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości @W_Zurek z 29 września 2025 r. zmieniające Regulamin urzędowania sądów powszechnych jest ostentacyjnym aktem bezprawia.

Rozporządzenie ma de facto zastąpić ustawę, ponieważ Minister Sprawiedliwości ma świadomość, że w sposób legalny nie…

— Karol Nawrocki (@NawrockiKn) October 3, 2025