Organizatorzy i Uczestnicy konferencji
Życie i myśl Feliksa Konecznego – edycja 2025
w Krakowie
Szanowni Państwo,
z radością przyjąłem wiadomość o zorganizowanej przez Fundację Kwartalnika „Wyklęci” kolejnej edycji konferencji poświęconej Feliksowi Konecznemu. Dziękuję, że znów podejmują Państwo namysł nad spuścizną jednego z oryginalniejszych polskich myślicieli XIX i XX wieku, profesora historii, człowieka renesansu, który – oprócz własnej teorii cywilizacji – pozostawił po sobie także interesujące prace historyczne, błyskotliwą publicystykę utrzymaną w nurcie myśli konserwatywno–narodowej oraz wnikliwe recenzje teatralne, będące cennym materiałem źródłowym dla badaczy tej ulotnej dziedziny sztuki.
Sapere aude – mawiali starożytni, czyli: odważ się wiedzieć, potrafić lub, według innego tłumaczenia, miej odwagę być mądrym. Profesor Feliks Koneczny był uczonym, który starał się realizować oba te wskazania. Specjalizując się w średniowiecznej i wczesnonowożytnej historii Europy Środkowej i Wschodniej, gromadził też wiedzę historyczną dotyczącą innych zakątków świata oraz dziedzin, które współcześnie stanowią przedmiot badań etnologii, antropologii kulturowej i społecznej, politologii, socjologii, filozofii, religioznawstwa. Nie ograniczał się jednak do czczego imponowania erudycją. Jako dziedzic tradycji filozoficznych starożytnej Grecji i chrześcijańskiego Zachodu uznawał, że dzieje ludzkości nie mogą być jedynie chaotycznym zbiorem oderwanych od siebie faktów, zasobem informacji pozbawionym sensu, celu, reguł i prawidłowości. Szukając klucza do zrozumienia procesów dziejowych – niezwykle istotnego również z punktu widzenia polityki, bo umożliwiającego choćby przybliżone prognozowanie rozwoju wydarzeń – a opierając się głównie na własnych przemyśleniach, stworzył oryginalną typologię cywilizacji, teorię ich funkcjonowania i wzajemnych relacji. Szczególnie dzisiaj, w czasach niezwykle wąskich specjalizacji w nauce oraz programowego wystrzegania się refleksji historiozoficznej i metafizycznej, jego koncepcje zasługują na pogłębione badania, popularyzację i rzeczową dyskusję.
Zdaniem Konecznego historycznie, naturalnie ukształtowane „metody życia zbiorowego” – bo tak definiował cywilizacje – wywierają przemożny wpływ na życie jednostek i całych narodów. Wątpiącym w prawdziwość i praktyczną doniosłość tego twierdzenia można zalecić zapoznanie się z dziejami rodziny profesora. Wywodzący się po mieczu z Moraw, wychowany w przyłączonym do Austro–Węgier Krakowie i żonaty z Czeszką Marcelą Kerč, Feliks Koneczny doświadczył wspólnoty pewnych rysów cywilizacyjnych, które pozytywnie odróżniały warunki życia Polaków
w zaborze austriackim od losu rodaków zamieszkujących zabory rosyjski i pruski. Innym, a przy tym tragicznym potwierdzeniem teorii Konecznego wydaje się los, jaki spotkał jego dwóch synów: starszego Czesława, zamordowanego przez Niemców wraz z żoną podczas zbrodniczej pacyfikacji powstania warszawskiego, oraz młodszego Stanisława, niepodległościowego konspiratora, na którym hitlerowscy okupanci – reprezentujący rzekomo wyżej rozwinięty ład cywilizacyjny – wykonali w 1944 roku egzekucję przez ścięcie toporem.
Przede wszystkim jednak warto zgłębić same historiozoficzne prace krakowskiego myśliciela, które stawia się nierzadko obok dzieł Oswalda Spenglera, Arnolda Toynbeego i Samuela Huntingtona. To w pierwszym rzędzie Polskie Logos a Ethos. Roztrząsanie o znaczeniu i celu Polski, O wielości cywilizacyj, Rozwój moralności, Święci w dziejach narodu polskiego oraz O ład w historii. Można się spierać o to, do jakiego stopnia druga połowa XX wieku potwierdziła, a do jakiego sfalsyfikowała twierdzenia Konecznego. Z jednej strony, wbrew jego tezom, państwo Izrael jednak powstało i jest bronione przez autentycznych żydowskich patriotów, a implementacja elementów cywilizacji łacińskiej do cywilizacji chińskiej (jak ją nazywał) w Japonii i Korei Południowej zdaje się przynosić nadspodziewanie dobre rezultaty. Z drugiej strony, uwagi profesora na temat cywilizacji turańskiej i bizantyńskiej wypada uznać za wciąż aktualne i użyteczne do analizy tak żywotnie istotnych zagadnień jak rdzeń tożsamości, bieżąca polityka i dalekosiężne plany Rosji, Niemiec oraz pozostającej pod przemożnym wpływem Berlina Unii Europejskiej.
Przede wszystkim jednak ufam, że życie i myśl Feliksa Konecznego zainspirują młode pokolenia polskich uczonych – nie tylko historyków i historiozofów – do przekraczania zastanych schematów myślenia, do nowych odważnych prób syntetyzowania wizji, obejmujących całe obszary wiedzy i doświadczenia ludzkiego, oraz do szerokiego, interdyscyplinarnego patrzenia na rzeczywistość. Unikając postaw skrajnych – zarówno rozpowszechnionej dziś wyuczonej bezradności wobec rwącej rzeki nowych odkryć i danych empirycznych, jak i ślepego na istotne szczegóły dogmatyzmu – można osiągnąć naprawdę wiele. Obserwuję dokonania utalentowanych młodych ludzi w naszym kraju i żywię nadzieję, że wielu z nich dołączy do światowego panteonu największych sław nauki.
Raz jeszcze dziękuję organizatorom konferencji za tę ważną i potrzebną inicjatywę. Życzę Państwu udanych obrad i sukcesów w popularyzacji twórczości Feliksa Konecznego.
Z poważaniem
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Karol Nawrocki
___________________________________________________
Najnowsze
