Uczestnicy i Organizatorzy uroczystości 
na Cmentarzu–Mauzoleum w Palmirach
w 86. rocznicę wybuchu II wojny światowej
ku czci poległych i zgładzonych

Ekscelencjo Księże Arcybiskupie,
Szanowni Państwo,

tradycyjnie w święto Podwyższenia Krzyża gromadzą się Państwo w miejscu, które jest jednym z najbardziej przejmujących symboli polskiej martyrologii podczas II wojny światowej. W kolejną rocznicę dramatycznego września 1939 roku, który zapoczątkował wojenną hekatombę naszego narodu, łączę się z Państwem w modlitwie, bolesnej refleksji oraz upamiętnieniu zgładzonych i poległych, spoczywających na tutejszej nekropolii. Składam hołd wszystkim ofiarom niemieckiego terroru i wszystkim bohaterom, którzy oddali życie w walce o niepodległą Polskę.

Palmiry są miejscem kaźni i świadectwem okrucieństw, jakie Niemcy zadali Polakom. Na wybranej ze względu na oddalenie od siedzib ludzkich polanie w głębi lasu rozstrzelano ponad tysiąc osób, głównie przedstawicieli inteligencji. Egzekucje rozpoczęły się już pierwszej okupacyjnej zimy. Grozę budzi przeprowadzona przez hitlerowców tzw. Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna, która była aktem ludobójstwa – planową eksterminacją warstw przywódczych Rzeczypospolitej. Na tym cmentarzu pochowano prochy przeszło 2100 ofiar masowych zbrodni dokonanych na palmirskiej polanie śmierci i w innych rejonach Puszczy Kampinoskiej. Zamordowano tu Marszałka Sejmu Macieja Rataja, działacza PPS Mieczysława Niedziałkowskiego, wiceprezydenta Warszawy Jana Pohorskiego, olimpijczyka Janusza Kusocińskiego i innych wybitnych przedstawicieli polskiego życia politycznego, społecznego, naukowego, kulturalnego. Zginęli, bo z oddaniem służyli Polsce. Zawsze będziemy pamiętać o ich zasługach i o ich męczeństwie.

Puszcza Kampinoska była również terenem ciężkich walk toczonych przez polskich żołnierzy w wojnie obronnej 1939 roku, a później niepodległościowej konspiracji i zmagań partyzanckich. Działające tutaj siły Armii Krajowej wzięły udział w powstaniu warszawskim, płacąc obfitą daninę krwi w walkach na Bielanach i Żoliborzu. Grupa „Kampinos” zapisała piękną kartę w historii Polski Walczącej. Latem 1944 roku w sercu Puszczy stworzyła Niepodległą Rzeczpospolitą Kampinoską, gdzie swobodnie toczyło się polskie życie i nie sięgała władza okupantów. Epopeję zgrupowania zakończył dramatyczny bój pod Jaktorowem, gdzie przedzierające się ku Górom Świętokrzyskim oddziały AK zostały rozbite. Była to jedna z największych bitew polskich partyzantów z Niemcami w całej wojnie. I chociaż zakończyła się tragicznie, to o legendarnej Grupie „Kampinos” do dzisiaj szumią drzewa w puszczańskich ostępach.

Wielką odwagą i ofiarnością wykazali się w tamtym trudnym czasie kampinoscy leśnicy. Byli doskonałymi przewodnikami i zwiadowcami, wspierali partyzantów dostawami żywności, pomagali w organizowaniu obrony. Wielu z nich przypłaciło to życiem. Leśnicy, na czele z Adamem Herbańskim, zasłużonym gajowym z Palmir, z pełną świadomością śmiertelnego ryzyka odegrali też niezwykle istotną rolę w odsłanianiu prawdy o popełnionych tutaj niemieckich zbrodniach.

Z poważaniem

Karol Nawrocki
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

____________________________________

List odczytał Doradca Prezydenta RP prof. Dariusz Dudek.