Uczestnicy i Organizatorzy
uroczystej gali wręczenia odznaczeń
„Virtus et Fraternitas”

Wielce Szanowni Reprezentanci Odznaczonych!

Szanowni Państwo!

Polska historia XX wieku naznaczona jest szczególnym piętnem tragedii i cierpień, zadanych naszemu narodowi przez dwa okrutne systemy, przez zbrodniarzy brunatnego i czerwonego totalitaryzmu. Dzieliliśmy to straszne doświadczenie również z innymi narodami tej części Europy, którą znakomity historyk Timothy Snyder jakże trafnie nazwał „skrwawionymi ziemiami”, wskazując, że to przede wszystkim właśnie tutaj koncentrowały się działania dwóch ludobójczych reżimów. Oprócz martyrologii z rąk prześladowców niemieckich i sowieckich, Polacy doznali także hekatomby zbrodni wołyńskiej. Pielęgnowanie pamięci o wszystkich tych wstrząsających doświadczeniach uważamy za naszą patriotyczną i moralną powinność.

Oddając cześć ofiarom zbrodni, zwracamy zarazem uwagę społeczności międzynarodowej na uniwersalny wymiar przesłania płynącego z polskiej historii. Tragiczna i bolesna przeszłość powinna być dla nas przestrogą oraz inspiracją do budowania takiej przyszłości, w której zło nie będzie mogło się rozprzestrzeniać ani dominować. Niestety, brutalna napaść Rosji na Ukrainę i tocząca się tam wojna między agresywnym imperializmem a zaatakowaną wolnością boleśnie dzisiaj obrazuje, jak wiele jeszcze musimy razem zrobić, aby mógł triumfować ład oparty na prawie międzynarodowym i fundamentalnych wartościach.   

Uniwersalne jest również przesłanie wręczanych dzisiaj Medali „Virtus et Fraternitas”. Przyznając te odznaczenia Rzeczpospolita Polska wyraża najgłębszy szacunek i wdzięczność obywatelom innych państw, którzy nieśli pomoc Polakom w latach totalitarnych prześladowań. Chcę z wielką mocą podkreślić, jak ogromnie ważny był każdy taki gest człowieczeństwa i solidarności. Wojna, okupacja, czystki etniczne, rozgrywające się wokół zbrodnie i okrutne represje – to czas, w którym niestety często twardnieją ludzkie serca. Dość powszechnie ludzie skupiają się wówczas na przetrwaniu i własnym bezpieczeństwie, obojętnieją na cierpienia innych i zamykają się w kręgu najbliższych. Z tym większą czcią pochylamy głowy przed tymi, który nie poddali się przygniatającej presji okoliczności i nieraz nawet wbrew niebezpieczeństwu wyciągnęli pomocną dłoń do cierpiących, do znajdujących się w potrzebie przedstawicieli innego narodu, bo widzieli w nich przede wszystkim bliźnich. Jak Ilona Andrássy de Csíkszentkirály et Krasznahorka, która wraz z innymi węgierskimi arystokratkami udzielała pomocy uciekinierom z okupowanej Polski w latach II wojny światowej. Jak Trokhym Danyliuk, który uratował przed banderowcami znajdującego się w śmiertelnym zagrożeniu Polaka. Jak Zinaida Samchuk i blisko z nią spokrewnieni członkowie Rodziny Skakalskich, którzy uchronili polską rodzinę przed stalinowską deportacją na Syberię i przed śmiercią z rąk ukraińskich nacjonalistów. Nigdy nie zapomnimy ich dobra i wielkości ducha.

Wyrażając najgłębszą wdzięczność naszym dobroczyńcom, ubolewam przy tym, że Medale „Virtus et Fraternitas” mogły im zostać przyznane dopiero pośmiertnie. Jednak wręczając je Państwu – najbliższym i przedstawicielom odznaczonych – tym dobitniej podkreślamy ciągłość naszej wdzięcznej pamięci. Proszę przyjąć ogromne podziękowanie i hołd, jaki żywi Polska dla odwagi, humanitaryzmu i ofiarności Sióstr i Braci w człowieczeństwie, którzy obdarzyli naszych Rodaków wsparciem.

Pragnę także podziękować Radzie Pamięci i całemu zespołowi Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz wszystkim, którzy przez swoją pracę badawczą i edukacyjną przyczyniają się do upowszechniania wiedzy o dwudziestowiecznej historii Polski i całego środkowoeuropejskiego regionu.

Serdecznie pozdrawiam wszystkich zgromadzonych na dzisiejszej uroczystości.

Andrzej Duda 

List odczytał reprezentujący Prezydenta podczas uroczystości minister Wojciech Kolarski.