Pani Profesor Maryna Paliienko

                                                                                   Laureatka Nagrody

im. Iwana Wyhowskiego

                                                                                   oraz Organizatorzy i Uczestnicy

                                                                                   uroczystości wręczenia Nagrody

Dostojna Laureatko!

Szanowni Wyróżnieni!

Szanowni Państwo!

Nagroda im. Iwana Wyhowskiego, obchodząca jubileusz 10–lecia ustanowienia, to symbol przyjaźni i solidarności, z jakimi niepodległa Polska zwraca się ku niepodległej Ukrainie. Jest szczególnie wymowne, że to prestiżowe wyróżnienie, odwołujące się do najchlubniejszych wątków wspólnej historii, przyznawane obywatelom Ukrainy za zasługi dla rozwoju nauki, kultury i społeczeństwa obywatelskiego, umacnianie ukraińskiej demokracji i proeuropejskich dążeń – stworzyło polskie środowisko akademickie. Nagrodę tę można więc nazwać „laurem światła”, symbolizuje bowiem łączność między naszymi narodami w przestrzeni intelektu, wiedzy i wartości duchowych. Chcę dzisiaj złożyć gratulacje i podziękować inicjatorom i Kapitule Nagrody oraz wszystkim, którzy przyczyniają się do jej sukcesów. Wnoszą Państwo piękny wkład w dialog polsko–ukraiński oraz budowanie bliskich, partnerskich relacji Polski ze strategicznie ważnym sąsiadem na wschodzie.

Wyróżnieniu temu patronuje Iwan Wyhowski, hetman kozacki i wojewoda kijowski. To postać z odległych wieków naszej historii, ale jego dążenia do polsko–ukraińskiego sojuszu i współdziałania mogą być inspiracją także we współczesnych okolicznościach. Był współtwórcą unii hadziackiej z 1658 roku, tworzącej wspólny organizm państwowy trzech narodów, w którym Polacy, Litwini i Rusini mieli razem, na równych, podmiotowych prawach budować swoją pomyślność. Dowodził też w bitwie pod Konotopem, w której połączone wojska polsko–rusko–tatarskie odniosły świetne zwycięstwo nad armią rosyjską. Dziś możemy czerpać lekcję zarówno z wielkich sukcesów, jak i porażek Iwana Wyhowskiego, bo fiasko jego projektów otworzyło drogę imperialistycznym planom Moskwy, zmierzającym do likwidacji Siczy Zaporoskiej i rozbiorów Rzeczypospolitej.

Wyciągając wnioski z tych doświadczeń, pamiętamy, że nasza niepodległość i bezpieczeństwo są współzależne. Razem jesteśmy silniejsi. Przesłanie płynące z historii jest aktualne zwłaszcza teraz, kiedy Ukraina broni się przed brutalną agresją Rosji. Widzimy, że cele imperialnej polityki rosyjskiej mimo upływu wieków pozostają niezmienne. Polska należy do państw, które dostarczają Ukrainie największej pomocy w postaci potrzebnej broni i sprzętu wojskowego. Gościnnie otworzyliśmy nasze domy przed ukraińskimi uchodźcami wojennymi. W imię polskiej racji stanu, wspólnoty historycznego losu i solidarności z walczącymi o wolność będziemy to wsparcie kontynuować.

Serdecznie gratuluję Pani Profesor Marynie Paliienko, która odbiera tegoroczną Nagrodę im. Iwana Wyhowskiego. Chcę wyrazić uznanie dla osiągnięć naukowych laureatki. Pani Profesor specjalizuje się w badaniach nad zasobami archiwalnymi gromadzonymi przez ośrodki ukraińskie i polskie na różnych etapach historii obu narodów. To niezwykle potrzebna, ale i niełatwa misja. Podobnie jak skomplikowane były nasze dzieje, często rozrywane na fragmentaryczne, równolegle rozgrywające się wątki – na ojczystej ziemi i na emigracji, tak też zawiłe były losy kształtowania, instytucjonalizacji i pielęgnowania zbiorów archiwalnych. Potrzeba wielkiej wiedzy i doświadczenia, aby sprawnie poruszać się w tej złożonej materii. Tymczasem często to właśnie w archiwach znajduje się klucz do pełnego poznania i zrozumienia historii, do objęcia refleksją wszystkich jej kontekstów
i niuansów. Tam również można odnaleźć tropy, dzięki którym zbliżamy się do ostatecznego wyjaśnienia „białych plam” w dziejach XX stulecia – choć mamy świadomość, że odkrycie całej prawdy będzie niemożliwe bez otwarcia archiwów sowieckich i rosyjskich, na co niestety nie ma szans w bliskiej przyszłości.

Serdecznie dziękuję Pani Profesor za dokonania, ważne także dla nas, Polaków; za współpracę z polskimi historykami i archiwistami oraz za dzielenie się wynikami badań. Cieszę się, że jako laureatka Nagrody im. Iwana Wyhowskiego będzie Pani Profesor przez rok gościć w sześciu polskich uniwersytetach, prowadzić tam wykłady i prace badawcze poświęcone historii lub współczesności Ukrainy i naszego regionu oraz stosunkom polsko–ukraińskim. Jestem przekonany, że pobyt ten pogłębi Pani więzi z polskim środowiskiem akademickim i zaowocuje nowymi pracami.

Gratulacje składam również wyróżnionym w tegorocznej edycji Nagrody, którzy odbywać będą staże na polskich uczelniach. Pogłębianie kontaktów i przyjaźni między elitami intelektualnymi obu naszych krajów uważam za bardzo istotny wymiar relacji polsko–ukraińskich. Stawiając czoła dramatycznym wyzwaniom współczesności, winniśmy zarazem myśleć o budowaniu przyszłości, w której współpracujące ze sobą Polska i Ukraina mogą odgrywać bardzo istotną rolę w zjednoczonej Europie. Serdecznie dziękuję Państwu za zaangażowanie w realizacji tej wielkiej wizji.

Z wyrazami szacunku,

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Andrzej Duda