Szanowni Państwo Ambasadorowie,
Szanowni Państwo Ministrowie,
Panie Prezydencie,
Czcigodny Ekscelencjo Rabinie,
Panie Przewodniczący,
Wszyscy dostojni zebranie Goście,
Szanowni Państwo!
Bardzo się cieszę, że podczas mojej wizyty w Państwie Izrael mogę uczestniczyć w tej uroczystości w Centrum Dziedzictwa im. Menachema Begina. Otwierana dzisiaj wystawa przypomina bowiem o wspólnych doświadczeniach historycznych, które łączą narody polski i żydowski, oraz o wartościach, które stanowią fundament naszej przyjaźni, takich jak wolność, bezpieczeństwo, tolerancja, wzajemny szacunek, solidarność i przyjaźń.
Może Cię zainteresować I dzień wizyty Pary Prezydenckiej w Izraelu II dzień wizyty w Izraelu i Palestynie Cieszę tym bardziej, że mogę się z Państwem spotkać właśnie w miejscu, noszącym imię Menachema Begina – urodzonego w Brześciu nad Bugiem jako Mieczysław Biegun – który w randze podoficera Wojska Polskiego przybył tutaj, na ziemię Izraela w 1943 roku w szeregach armii polskiej gen. Władysława Andersa. I tutaj właśnie, na tej ziemi, na własną prośbę został zwolniony ze służby, po to, by dołączyć do walki o państwo żydowskie. O Izrael, w którego Knesecie zasiadał potem przez 10 kadencji, od 1949 r i którym rządził przez 6 lat jako premier.
Podobną decyzję jak Menachem Begin podjęło wtedy ok. 2500 żołnierzy polskich pochodzenia żydowskiego. Polscy dowódcy wojskowi i przywódcy polityczni z Rządu RP na uchodźstwie doskonale rozumieli racje Żydów i nie stawiali przeszkód takiemu wyborowi. Polacy żegnali swoich żydowskich współtowarzyszy niedoli na zesłaniu w sowieckich łagrach i towarzyszy broni z armii gen. Andersa, życząc im powodzenia w walce o odzyskanie własnego państwa. Życzyli im powodzenia, bo wiedzieli, że ta sama droga - droga walki zbrojnej - prowadzi do wolnej Polski i do powstania Izraela.
W ten sposób w życiu Menachema Begina i całego pokolenia Żydów-syjonistów – wykształconych w międzywojennej szkole, gdzie razem z młodymi Polakami z pokolenia „Kolumbów” poznawali wielką poezję romantyczną, patriotyczną, a zarazem Żydów gorąco pragnących własnego państwa – urzeczywistniła się tradycyjna polska dewiza: „Za wolność naszą i waszą”. Za wolność, której Żydzi razem z Polakami wielokrotnie wcześniej bronili i o którą walczyli wspólnie jako obywatele Rzeczypospolitej.
Polacy i Żydzi przez tysiąc lat mieszkali razem w jednym kraju, na jednej ziemi. Polska była dla Żydów gościnną ziemią Polin, gdzie znajdowali schronienie, uciekając przed prześladowaniami z innych krajów Europy. Dzięki opiece władz królewskich i gwarancjom prawnym Żydzi w Polsce byli bezpieczni, cieszyli się tolerancją i swobodą wyznawania swojej wiary, intensywnie rozwijali własną kulturę i życie duchowe. Stąd w XVI wieku rabin krakowskiej gminy Mojżesz Isserles nazwał Polskę „rajem dla Żydów” - paradis Judaeorum.
Niestety Rzeczpospolita Przyjaciół, którą przez wieki współtworzyliśmy – razem pracując dla wspólnego dobra, budując pomyślność swoich rodzin, miast i wsi, całego kraju – upadła wskutek agresji hitlerowskiej III Rzeszy w 1939 roku i Holocaustu, który na naszą ziemię przynieśli nazistowscy Niemcy. Okupanci wymordowali 6 mln obywateli Rzeczypospolitej, w tym 3 mln polskich Żydów. Ta planowa zagłada była niewyobrażalną zbrodnią.
Może Cię zainteresować Wystąpienie w Instytucie Yad Vashem Tragedia ta zmieniła bieg historii i losy naszych narodów. Po II wojnie światowej naród żydowski zbudował własne państwo. Ci, którzy przetrwali, cudem ocaleli z Holocaustu zbudowali Izrael. Natomiast Polska wróciła na mapę Europy w nowych granicach, zniewolona przez reżim komunistyczny, i dopiero po pół wieku odzyskała suwerenność i rzeczywistą niepodległość. Ale Polaków i Żydów nadal łączy wielowiekowe dziedzictwo współistnienia w Rzeczypospolitej – na ziemi Polin, gdzie razem budowaliśmy pomyślność naszych narodów i w obronie której wiele razy stawaliśmy razem ramię w ramię, by zbrojnie przeciwstawić się najeźdźcom. Cieszę się, że ta wystawa przypomina o tym ważnym elemencie dziejowych doświadczeń Polaków i Żydów.
Szanowni Państwo!
Żyjąc przez wieki w państwie polskim, Żydzi razem z Polakami współtworzyli dobrobyt całego społeczeństwa i podejmowali odpowiedzialność za wspólną Ojczyznę. Żydzi polscy zapisali wiele chwalebnych kart w dziejach oręża Rzeczypospolitej, a tradycje naszych wspólnych walk o niepodległość Rzeczypospolitej sięgają wieku XVIII. Oto kilka przykładów.
Podczas insurekcji kościuszkowskiej w roku 1794, kiedy Polska przeciwstawiła się agresji carskiej Rosji, sformowano Pułk Lekkokonny Starozakonny, złożony z 500 kawalerzystów pod wodzą płk. Berka Joselewicza. Bronił on warszawskiej Pragi przed wojskami rosyjskimi i poniósł ciężkie straty w boju. Sam dowódca – podobnie jak wielu innych Żydów – walczył później w Legionach Polskich gen. Jana Henryka Dąbrowskiego we Włoszech i w armii Księstwa Warszawskiego, a poległ w 1809 roku w bitwie z Austriakami pod Kockiem. Poległ za Polskę.
Symboliczną postacią dla polsko-żydowskiego braterstwa w zmaganiach o wolność Ojczyzny jest także Michał Landy – 17-letni uczeń Warszawskiej Szkoły Rabinów, który zmarł od postrzału przez żołnierzy rosyjskich, tłumiących manifestację patriotyczną na placu warszawskim Zamkowym w 1861 roku. Tak jak wielu ówczesnych Żydów polskich, uważał się za Polaka wyznania mojżeszowego. W chwili, gdy odniósł on śmiertelną ranę, niósł na czele pochodu krucyfiks, przejęty z rąk ranionego wcześniej zakonnika katolickiego.
Polacy i Żydzi wspólnie walczyli o wolność Rzeczypospolitej w powstaniach narodowych: w powstaniu listopadowym 1830 roku, w powstaniu styczniowym 1863 roku, podczas I wojny światowej w Legionach Polskich Józefa Piłsudskiego. Niepodległa i demokratyczna Polska w roku 1918, kiedy odzyskała niepodległość, od razu uznała Żydów za pełnoprawnych obywateli Rzeczypospolitej. Tak jak Polacy i przedstawiciele innych narodowości, służyli oni w Wojsku Polskim, broniąc odrodzonej Ojczyzny przed Sowietami w wojnie 1920 roku i przed Niemcami w roku 1939. Nazwiska żołnierzy polskich narodowości żydowskiej figurują na listach poległych w bitwie z Wehrmachtem nad Bzurą oraz zamordowanych przez NKWD w Katyniu.
Kiedy 19 kwietnia 1943 roku wybuchło powstanie w getcie warszawskim, nad placem Muranowskim, tak jak wspominał to już dziś Pan Prezydent, gdzie swoją kwaterę i twierdzę miał Żydowski Związek Wojskowy, złożony z Żydów – przedwojennych żołnierzy Wojska Polskiego, zawisły dwa sztandary: błękitno-biały i biało-czerwony. Te dwie flagi – żydowską i polską – widać było z daleka. Budziły szczególną wściekłość hitlerowców, bo były symbolem naszego wspólnego oporu przeciwko mordercow, przeciwko najeźdźcom. Ocalali bojownicy z getta walczyli też później razem z Polakami w powstaniu warszawskim 1944 roku. Walczyli i znów ginęli - za wolność Polski, za swoją wolność jako obywat
Żydzi walczyli razem z Polakami o wolność, całość i bezpieczeństwo Rzeczypospolitej, bo bronili kraju, który dawał im szerokie możliwości i perspektywy. Na ziemi Polin przez stulecia kształtowała się żydowska tożsamość, rozwijała się kultura i życie duchowe.
To w Polsce działali słynni na całą Europę rabini, tacy jak Eliasz Zalman – Gaon z Wilna, które nazywano przecież Jerozolimą Północy. Tutaj powstał wielki, mistyczny ruch odnowy judaizmu – chasydyzm. Tu działali sławni cudami cadykowie, jak Elimelech z Leżajska, do którego grobu co roku pielgrzymują Żydzi z całego świata. W Rzeczypospolitej żydowskie życie religijne rozwijało się niesłychanie intensywnie. Miało nawet głośne odłamy heretyckie, którym początek dały wystąpienia Sabataja Cwi i Jakuba Franka.
Swobody, z jakich korzystali Żydzi polscy były bezprecedensowe. Samorząd lokalny, tworzony przez gminy wyznaniowe, istniał już od średniowiecza, ciesząc się opieką królów i autonomią wobec władz miejskich. W wiekach XVI-XVIII działał zaś jego organ centralny – Sejm Czterech Ziem dla Żydów z Królestwa Polskiego, obradujący w Jarosławiu i Lublinie, a także osobny Sejm Żydów Litwy obradujący w Wielkim Księstwie Litewskim. Tak szeroka autonomia – z własną administracją skarbowo-podatkową i sądownictwem – stanowiła ewenement na skalę całej Europy. Do dzisiaj instytucje te uważa się za zaczątek parlamentaryzmu narodu izraelskiego.
Żydzi na ziemi Polin aktywnie uczestniczyli w życiu ekonomicznym, prowadzili działalność handlową i finansową we współpracy z kontrahentami z innych krajów wschodu i zachodu. Kontakty gospodarcze żydowskich przedsiębiorców, kupców i bankierów sięgały daleko poza granice Rzeczypospolitej. Dowodem szerokich perspektyw i rozmachu w działalności Żydów polskich jest np. Gaspar z Poznania, który w XV wieku podróżował do Palestyny, Egiptu i Indii, gdzie poznał portugalskiego odkrywcę Vasco da Gamę i odtąd z nim współpracował. W czasach nowożytnych polska społeczność żydowska wydała bardzo wielu wybitnych ludzi nauki i kultury, którzy położyli ogromne zasługi dla całej ludzkości, dla rozwoju świata.
Szanowni Państwo!
My, Polacy i Żydzi, jesteśmy spadkobiercami naszej długiej i bogatej polsko-żydowskiej wspólnej historii. Mamy za sobą wyjątkowe wspólne doświadczenia – i piękne, i te dramatyczne, tragiczne. Jesteśmy razem dziedzicami Rzeczypospolitej Przyjaciół, która wydała tak wielu wybitnych przedstawicieli narodu żydowskiego, w tym również założycieli i przywódców Państwa Izrael, takich jak Dawid Ben Gurion i właśnie Menachem Begin.
Wreszcie, jesteśmy świadkami odpowiedzialnymi za pamięć i prawdę – zwłaszcza o tym, co zdarzyło się w Polsce okupowanej przez Niemców podczas II wojny światowej. Jestem przekonany, że wierni wspólnym wartościom będziemy razem – we wzajemnej współpracy na różnych polach – budować dobrą przyszłość dla obu naszych narodów i państw.
Dziękuję bardzo.
Najnowsze
Najpopularniejsze
