Zgodnie z zapowiedzią na dzisiejszej konferencji prasowej Biuro Informacji i Komunikacji Społecznej przekazuje treść wniosku, który 17 stycznia 2003 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Aleksander Kwaśniewski przesłał do Sejmu. „Na podstawie art. 122 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. odmawiam podpisania ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji i wnoszę o ponowne jej rozpatrzenie. Odmowę podpisania ustawy motywuję następującymi względami: W dniu 19 grudnia 2002 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej po rozpatrzeniu poprawek Senatu uchwalił ustawę o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji, którą Marszałek Sejmu – stosownie do art. 122 ust. 1 Konstytucji RP – przedstawił mi do podpisu. W moim przekonaniu ustawa w tym kształcie nie powinna wejść w życie, ponieważ nie jest zgodna z prawem Unii Europejskiej, eliminuje z rynku produkcji biokomponentów mechanizmy rynkowe, narusza zbiorowe interesy konsumentów uniemożliwiając swobodny wybór towaru oraz stwarza zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania rynku paliw w Rzeczypospolitej Polskiej z powodu zbyt szybkiego tempa i niedostatecznej oceny skutków wprowadzanych zmian. Konsekwencje wejścia w życie ustawy o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji, a zwłaszcza wynikający z ustawy obowiązek stosowania paliw z dodatkiem biokomponentów w proporcji jednostronnie wyznaczonej (nie mniej niż 4,5% bioetanolu w benzynowych paliwach silnikowych od lipca 2003 r.) dotyczyć będą milionów użytkowników samochodów w Polsce, stąd nie mogło dziwić ogromne zainteresowanie społeczne ustawą, liczne publikacje w prasie i dyskusje w mediach towarzyszące pracom legislacyjnym. Odmowa podpisania i skierowanie ustawy do Sejmu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jest reakcją na obawy części społeczeństwa i uznaniem, że skala niepokoju i treść wyrażanych opinii o ustawie, obligują uczestników procesu prawodawczego do szczególnej wnikliwości i przezorności. Komitet Integracji Europejskiej w trakcie prac legislacyjnych nad ustawą zgłaszał zastrzeżenia co do zgodności poszczególnych regulacji z prawem Unii Europejskiej. Uwagi Komitetu nie zostały uwzględnione. W konsekwencji ustawa - poprzez wprowadzenie nakazu produkcji biokomponentów wyłącznie z surowców rolniczych zebranych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – jest sprzeczna z zasadą niedyskryminacji wyrażoną w art. 12 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Narusza również przepis art. 5 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (98/70/WE) z dnia 13 października 1998 r. w sprawie jakości benzyny i paliw do silników Diesla zmieniającej dyrektywę Rady 93/12/EWG, zgodnie z którą nie można zabraniać, ograniczać lub utrudniać wprowadzania na rynek paliw zgodnych z wymogami prawa wspólnotowego. Jak wiadomo, w żadnym kraju europejskim nie istnieje nakaz stosowania wyłącznie biopaliw. Niezgodność ustawy z prawem unijnym nie stanowi jedynego powodu odmowy podpisania ustawy o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji. Zgodnie z uchwaloną ustawą za kilka miesięcy, tj. od dnia 1 lipca 2003 r. wykorzystanie bioetanolu, bez względu na formę wprowadzanego związku, ustalane w ułamku masowym wyrażonym w procencie, powinno wynosić nie mniej niż 4,5% wprowadzanych do obrotu benzynowych paliw silnikowych. Natomiast od dnia 1 stycznia 2006 r. ustalany w ułamku masowym wyrażonym w procencie łączny udział biokomponentów powinien wynosić nie mniej niż 5% ogólnej ilości wprowadzanych do obrotu ropopochodnych paliw ciekłych. Przedsiębiorcy posiadający koncesję na wytwarzanie lub obrót paliwami ciekłymi, jak również importerzy sprowadzający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ropopochodne paliwa ciekłe będą zobowiązani dodawać do paliw określone w ustawie biokomponenty. Wprowadzenie do obrotu paliw w proporcjach ogółem niezgodnych z wielkościami ustalonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów (udział biokomponentów ustalony w akcie wykonawczym może być jedynie taki sam albo większy od minimum określonego w ustawie – tj. od 4,5% w 2003 r.) zagrożone będzie karą pieniężną w wysokości 50% wartości wprowadzonych do obrotu ropopochodnych paliw ciekłych. Ustawa formalnie ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jednak już w dniu publikacji aktu w Dzienniku Ustaw rozpoczyna bieg miesięczny termin składania wniosków o przyznanie przez ministra właściwego do spraw rynków rolnych zezwolenia na wytwarzanie biokomponentów, w tym bioetanolu otrzymywanego w procesie odwadniania spirytusu surowego i esteru metylowego albo etylowego wyższych kwasów tłuszczowych, otrzymywanych w procesie przetwarzania rzepaku energetycznego albo produktów ubocznych i odpadów. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy wnioski o przyznanie zezwoleń i limitów produkcji na 2003 r. zainteresowani wytwarzaniem biokomponentów powinni złożyć – jak wynika z ustawy – w nieprzekraczalnym terminie do 1 miesiąca od dnia ogłoszenia ustawy. Wnioskodawca ubiegający się o zezwolenie powinien m.in. dysponować odpowiednimi urządzeniami technicznymi i obiektami budowlanymi umożliwiającymi prawidłowe wykonywanie działalności objętej wnioskiem. Spełnienie powyższego wymagania dla wielu podmiotów będzie wyjątkowo trudne, chociażby z tego powodu, że wymagania jakościowe dla biokomponentów zostaną określone przez ministra właściwego do spraw gospodarki w terminie do 31 marca 2003 r. Zatem w ostatnim dniu miesięcznego terminu potencjalnemu wytwórcy mogą nie być znane ani wymagania jakościowe dla biokomponentów, ani limit krajowy na 2003 r. dla producentów bioetanolu (Rada Ministrów ustali limit w terminie do 2 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy), ani cena minimalna surowców rolniczych potrzebnych do jego produkcji (minister właściwy do spraw rynków rolnych ustali cenę minimalną surowców do produkcji bioetanolu w terminie do 3 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy). Ustawodawca konstruując powyższy tryb wdrażania ustawy założył również niemożność uzyskania zezwolenia przez podmioty zamierzające podjąć produkcję po raz pierwszy. W przepisie art. 28 wprowadzającym nowe instytucje prawne nie przewidziano terminu, w jakim minister mógłby przyznać zezwolenie podmiotom zainteresowanym podjęciem produkcji po raz pierwszy. Ustalony został jedynie termin przyznania limitu produkcji w 2003 r. (w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy). Faktycznie limit zostanie przyznany podmiotom zwolnionym z obowiązku ubiegania się o zezwolenia na podstawie ustawy o biopaliwach, tj. podmiotom, które w dniu wejścia w życie ustawy posiadają zezwolenia na odwadnianie spirytusu wydane na podstawie ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej oraz ustawy z dnia 2 marca 2001 r. o wyrobie spirytusu, wyrobie i rozlewie wyrobów spirytusowych oraz wytwarzaniu wyrobów tytoniowych. Pozwolenia te z mocy prawa staną się z dniem wejścia w życie ustawy zezwoleniami na wytwarzanie biokomponentów. Kryteria warunkujące dostęp do rynku produkcji biokomponentów wraz z administracyjną metodą sterowania tym rynkiem (ustalanie limitu i cen minimalnych, automatyczne ponawianie przyznanego limitu produkcji – art. 11 ust. 2 i 3 ustawy ) faktycznie wykluczają pewne kategorie przedsiębiorców z kręgu uprawnionych do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej w tym zakresie. Z uprzywilejowanej sytuacji skorzystają dotychczasowi przedsiębiorcy posiadający zezwolenia na odwadnianie spirytusu wydane na podstawie przepisów dotychczasowych. Ze względu na przedmiot regulacji ustawa dotyczy bardzo szerokiego kręgu adresatów, którzy zmuszeni zostają do nabywania i produkcji wyłącznie biopaliw bez możliwości dokonania wyboru. To właśnie możliwość wyboru jest fundamentem ochrony praw konsumentów i przedsiębiorców oraz swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Prawodawca w miejsce zachęt ekonomicznych wobec przedsiębiorców i konsumentów wprowadza ograniczenie praw konsumentów i przedsiębiorców. Takie działanie ustawodawcy narusza konstytucyjne zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego prawa oraz swobody działalności gospodarczej. W aspekcie technologicznym jednoznaczna ocena konsekwencji i skutków wprowadzenia w życie ustawy o biopaliwach wymagać powinna wiedzy specjalnej, prezentowanej zwłaszcza przez ośrodki naukowe i badawczo-rozwojowe. Wobec pytań i wątpliwości dotyczących ustawy zwróciłem się do krajowych ośrodków akademickich i branżowych, zajmujących się zagadnieniami motoryzacji (w szerokim znaczeniu tego słowa) o wyrażenie opinii, czy krytyka regulacji zawartych w ustawie jest słuszna oraz czy uzasadnione są obawy dotyczące wpływu biopaliw na funkcjonowanie silników. Polska Norma dopuszcza już obecnie dodatek 5% etanolu do benzyny, zatem należało również zadać pytanie, czy przyjęta ustawa potwierdza istniejącą sytuację na rynku i jej wejście w życie nie spowoduje w przyszłości problemów technicznych i eksploatacyjnych, a może wręcz przeciwnie, przyniesie korzyści gospodarcze i społeczne zwiększając popyt na surowce rolnicze niezbędne do produkcji biokomponentów i wzmacniając polskie rolnictwo poprzez stworzenie nowych miejsc pracy i zapewnienie dochodowości produkcji. Autorzy zdecydowanej większości opinii nadesłanych do Kancelarii Prezydenta RP nie zaakceptowali regulacji zawartych w ustawie. Zdaniem ekspertów istnieje rzeczywista niepewność co do skutków wprowadzenia ustawy w życie. Nowe paliwa powinny być wprowadzane stopniowo i z wieloletnim wyprzedzeniem, tak jak w pozostałych państwach europejskich. Oszczędność ropy naftowej poprzez stosowanie zamiennych komponentów paliwowych w benzynie promowana była już Dyrektywą Rady 85/536/EWG z dnia 5 grudnia 1985 r. Obecnie, tj. po upływie 18 lat trwają prace nad projektem Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania stosowania biopaliw w transporcie. Zgodnie z jej projektem minimalna ilość sprzedawanego biopaliwa jako procent sprzedawanej benzyny i oleju napędowego - pułap 5% osiągnąć ma w 2009 r. W Polsce już od dnia 1 lipca 2003 r. wykorzystanie bioetanolu powinno wynosić nie mniej niż 4,5% wprowadzanych do obrotu benzynowych paliw silnikowych. Przy czym w odróżnieniu od państw europejskich – zgodnie z intencją ustawodawcy - biopaliwo ma być jedynym paliwem dostępnym w sieci dystrybucyjnej. Należy zadać pytanie, czy Polska faktycznie wyprzedza państwa europejskie w technologii wykorzystywania biokomponentów do produkcji paliw ciekłych i czy ustalone zostały skutki stosowania biokomponentów w powszechnej produkcji. Z informacji Ministra Nauki Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych udzielonej w związku z rozpatrywaniem ustawy przez Senat RP wynika, że wśród zakończonych projektów badawczych i projektów celowych finansowanych przez Komitet Badań Naukowych brak jest tematu dotyczącego wpływu biopaliw na funkcjonowanie silników paliwowych pojazdów mechanicznych. W pierwszej połowie lat dziewięć-dziesiątych paliwo z oleju rzepakowego było przedmiotem badań naukowych, ale badania dotyczyły ogólnie możliwości zastosowania oleju rzepakowego do napędu silników wysokoprężnych. Aktualnie w Politechnice Radomskiej im. Kazimierza Puławskiego realizowany jest projekt pt. „Ekologiczny silnik o zapłonie samoczynnym zasilany dwupaliwowo: paliwem roślinnym i alkoholem”. Badania mają zostać zakończone do dnia 31 grudnia 2004 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie ma możliwości weryfikowania technicznych informacji zawartych w opiniach, ani tym bardziej warunków do inicjowania własnych badań w tym zakresie. Poza uwzględnieniem stanowiska ekspertów pozostaje ocena, czy regulacje zawarte w ustawie przyjęte zostały z zachowaniem wymogów przyzwoitej legislacji i z uwzględnieniem potrzeby ochrony interesów adresatów ustawy. Ustawa o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji, wbrew nazwie, poza regulacją pozostawia organizację rynku biopaliw, zwłaszcza etap komponowania paliw. Producenci samochodów sygnalizują obawę o skutki stosowania paliw z wysoką zawartością biokomponentów przez silniki starszych modeli samochodów, to znaczy wyprodukowanych przed 1998 r. (około 45% samochodów użytkowanych w Polsce). Z informacji Ministra Gospodarki udzielonej Senatowi RP wynika, że rafinerie polskie nie dysponują nowoczesnym systemem sterowania procesem mieszania benzyn z udziałem alkoholu i systemem ilościowo-jakościowej kontroli tego paliwa. Obowiązek wprowadzenia bioetanolu zmusi krajowych producentów paliw do poczynienia znacznych nakładów finansowych na zmianę technologii przerobu ropy, co w konsekwencji może doprowadzić do wzrostu cen detalicznych paliw. Ponadto zlokalizowanie produkcji biopaliw w wielu jednostkach zdecydowanie utrudni kontrolę ilości dodawanych do paliw biokomponentów, jak też utrudni objęcie szczególnym nadzorem podatkowym produkcji w zakresie pełnej kontroli wytwarzania biokomponentów oraz obrotu. Ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych, tworząca mechanizm przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu paliw ciekłych niespełniających wymagań jakościowych, wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Zróżnicowany czas wejścia w życie ustawy o biopaliwach oraz ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych utrudni skuteczną kontrolę jakości paliw wprowadzanych do obrotu w pierwszym okresie powszechnego stosowania biopaliw w Polsce. Na posiedzeniu Sejmu w dniu 13 listopada 2002 r., w wyniku trzeciego czytania, ustawa o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji została uchwalona zdecydowaną większością głosów – za jej przyjęciem głosowało 353 posłów spośród ogółu 388 biorących udział w głosowaniu. Pomimo tak jednoznacznego stanowiska posłów wyrażonego w głosowaniu wnoszę o ponowne rozpatrzenie ustawy. W moim przekonaniu rozpoczęcie pierwszego w skali globalnej eksperymentu przymusowego wykorzystywania przez wszystkich odbiorców ropopochodnych paliw ciekłych z dodatkiem biokomponentów jest przedwczesne. Tak radykalna zmiana zasad funkcjonowania rynku paliwowego nie została należycie przygotowana. Wiadomo jedynie, że rynek produkcji biokomponentów funkcjonować będzie w oderwaniu od zasad wolnorynkowych (zapewniony zbyt, limitowanie i koncesjonowanie produkcji, ceny minimalne i pełna ochrona przed importem). Nie jest znany natomiast skutek wprowadzenia biopaliw dla zbiorników magazynowych i systemów dystrybucji paliw. Przez rafinerie sygnalizowany jest zbyt krótki termin na zorganizowanie sprawnej i podlegającej kontroli infrastruktury komponowania benzyn z dodatkiem alkoholu. Ponadto wprowadzenie wymogu zawartości biokomponentów w każdej tonie paliwa sprowadza ryzyko zachwiania ciągłości dostaw paliw płynnych na rynek krajowy. Innymi słowy - bezpieczeństwo energetyczne państwa – po wejściu w życie ustawy o biopaliwach – to stabilność dostaw biokomponentów. Koronnym argumentem zwolenników ustawy jest twierdzenie, że ustawa o biopaliwach faktycznie niczego na rynku paliwowym nie zmienia, ponieważ dodawanie biokomponentów do ropopochodnych paliw ciekłych praktykowane jest od lat, z nasileniem w latach 1996-1997. Pomimo zapewnień, iż w żadnym przypadku udział biokomponentów w paliwach nie przekraczał wielkości ustalonej Polską Normą (PN-EN 228 dla benzyn i PN-EN 590 dla olejów napędowych) dyskusja prowadzona w środkach masowego przekazu uświadomiła polskiemu społeczeństwu niedoskonałość dotychczasowego systemu kontroli jakości produktu finalnego (kupowanego paliwa) i tym samym zrodziła skierowane do ustawodawcy oczekiwanie stworzenia przepisów gwarantujących przestrzeganie ustalonych norm. Taka regulacja, czyli ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych, której celem jest dostosowanie krajowego ustawodawstwa do wymagań przyjętych w Unii Europejskiej, wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. W moim przekonaniu minimalnym zabezpieczeniem przed wystąpieniem negatywnych skutków wdrożenia ustawy o biopaliwach byłoby wprowadzenie jej w życie w tym samym terminie. Nie kwestionując potrzeby wprowadzania nowych technologii produkcji paliw alternatywnych uważam za niezbędne zachowanie prawa konsumentów do wyboru. Uważam także za konieczne rozłożenie w czasie osiągnięcia wyznaczonego przez ustawodawcę udziału biokomponentów w paliwach. Ze względu na przedstawione argumenty odmawiam podpisania ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o organizacji rynku biopaliw ciekłych oraz biokomponentów do ich produkcji i wnoszę o ponowne jej rozpatrzenie.”