Po ceremonii oficjalnego powitania odbyła się rozmowa Prezydenta RP z Prezydentem RL Valdasem Adamkusem. Prezydenci Polski i Litwy omówili zagadnienia związane ze stosunkami dwustronnymi, problematyką europejską oraz kwestiami międzynarodowymi.

Prezydenci Polski i Litwy,

podkreślając wagę partnerstwa strategicznego oraz dobrosąsiedzkich i przyjacielskich stosunków Polski i Litwy dla harmonijnego i pomyślnego rozwoju regionu bałtyckiego i Europy,

uznając historyczne decyzje dotyczące przystąpienia Polski i Litwy do NATO i UE za kluczowe dla ich dalszego rozwoju dla dobra całej wspólnoty europejskiej,

potwierdzając dążenie Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Litewskiej do wspólnej twórczej
i aktywnej pracy na rzecz integracji politycznej i gospodarczej Europy,

odnotowując, iż Rzeczpospolita Polska i Republika Litewska są zwolennikami zasady, że każde demokratyczne państwo europejskie ma prawo stać się członkiem wspólnoty europejskiej
i transatlantyckiej oraz podkreślając wagę wspólnych działań Rzeczypospolitej Polskiej
i Republiki Litewskiej w realizacji Europejskiej Polityki Sąsiedztwa,

deklarując wolę wspólnych wysiłków na rzecz umacniania jedności transatlantyckiej,

odnotowując znaczenie wspólnych projektów w dziedzinie infrastruktury transportowej
i energetycznej,

przyjęli następujący Komunikat:

STRATEGICZNE PARTNERSTWO
- Prezydenci wysoko oceniają intensywny rozwój stosunków dwustronnych między Polską a Litwą, nacechowanych wzajemnym zaufaniem, dążeniem do rozwoju korzystnej współpracy w różnych dziedzinach oraz wolą rozwiązywania problemów.
- Strategiczne partnerstwo Polski i Litwy, wyrażające się w bliskich i intensywnych kontaktach
na wszystkich szczeblach, stanowi doskonałą podstawę do dalszej owocnej współpracy polsko-litewskiej. Efektywne wykorzystywanie tej formuły jest odpowiedzią Polski i Litwy na wyzwania stojące przed naszymi krajami po przystąpieniu do UE i NATO.
- Prezydenci odnotowują ścisłą współpracę między Polską a Litwą w ramach Rady ds. Współpracy między Rządami, Komitetu Konsultacyjnego Prezydentów i Zgromadzenia Poselskiego, współdziałanie innych instytucji i ekspertów obu krajów, a także wysoki poziom kontaktów międzyludzkich.
- Prezydenci Polski i Litwy witają wszelkie wysiłki skierowane na umacnianie współpracy
i wzajemnego zaufania między obu państwami. W tym kontekście należy podkreślić symboliczny akt pojednania weteranów Armii Krajowej i Lietuvos vietinė rinktinė. Polska i Litwa wspierać będą kulturalno-naukowe kontakty między państwami, kontakty między obywatelami, wymianę młodzieży, wspólne badania historii obu narodów, jak najszerszą prezentację wspólnego dziedzictwa historyczno–kulturalnego w Europie.

WSPÓŁPRACA TRANSGRANICZNA
- Prezydenci Polski i Litwy z zadowoleniem stwierdzają, że przystąpienie obu krajów do UE wpłynęło na poprawę możliwości współdziałania w zakresie realizacji projektów współpracy transgranicznej. W celu intensyfikacji wspólnych przedsięwzięć na terenach przygranicznych, Polska i Litwa ukierunkują swoje działania na rozwój bezpośrednich kontaktów przedstawicieli administracji rządowej i samorządów, organizacji gospodarczych i instytucji społecznych.
- Polska i Litwa, mając na uwadze zrównoważony rozwój regionu pogranicza, dostrzegają konieczność realizowania wspólnych założeń oraz uzgadniania kierunków współpracy
na wszystkich płaszczyznach. Wyrażają poparcie dla inicjatyw euroregionalnych, które sprzyjają zrównoważonemu rozwojowi obszarów przygranicznych i umacnianiu kontaktów społecznych
i gospodarczych między mieszkańcami pogranicza.
- Doceniając znaczenie współpracy transgranicznej dla rozwoju dobrosąsiedzkich stosunków pomiędzy Polską i Litwą, obie strony popierają ideę zorganizowania przez stronę polską międzynarodowej konferencji na temat współpracy transgranicznej, która odbędzie się w dniach 21-22 kwietnia 2005 r. w Warszawie. Zorganizowana przy współudziale Rady Europy konferencja związana jest z obchodzoną w 2005 r. 25. rocznicą podpisania tzw. „Konwencji Madryckiej”
o współpracy transgranicznej między wspólnotami i władzami terytorialnymi, jak również
z polskim przewodnictwem w Komitecie Ministrów Rady Europy.
- Prezydenci opowiadają się za pełnym poparciem dla zatwierdzonego przez UE Programu Sąsiedztwa między Polską, Litwą i Federacją Rosyjską (Obwodem Kaliningradzkim), który jest jednym z instrumentów współpracy transgranicznej służącym wsparciu współpracy lokalnej
i regionalnej.

POLSKO-LITEWSKA WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA
- Prezydenci wyrażają zadowolenie z dobrze rozwijającej się współpracy gospodarczej między Polską i Litwą, dla której wraz z akcesją do UE otworzyły się nowe obszary współdziałania, nie tylko w zakresie wymiany handlowej i inwestycji, współpracy w sektorze energetyki, rozwoju turystyki i współpracy regionalnej, ale również swobody przepływu pracowników między obu krajami. Wyrażają przekonanie, iż wspólnym celem powinna być intensyfikacja wzajemnych inwestycji, w tym także na rynkach poza UE.
- Polska i Litwa postrzegają realizację regionalnych projektów infrastrukturalnych w dziedzinie energetyki i transportu jako zadania priorytetowe, mające istotne znaczenie gospodarcze, strategiczne oraz w kontekście bezpieczeństwa.
- Polska i Litwa popierają inicjatywę efektywnego włączenia elektroenergetycznego systemu litewskiego za pośrednictwem Polski do systemu UE. W działaniach skierowanych
na zrealizowanie tego celu, trzeba uwzględnić szerszy, regionalny wymiar tego przedsięwzięcia. Polska i Litwa dołożą wszelkich wysiłków, aby projekt połączenia elektroenergetycznego zrealizowany został do r. 2009, kiedy planowane jest zamknięcie II bloku Elektrowni Jądrowej
w Ignalinie.
- Prezydenci z zadowoleniem przyjmują zaangażowanie UE w prace studialne nad gazociągami Jamał II/Amber i witają wspólny list Premierów Polski, Litwy i Łotwy do Przewodniczącego Komisji Europejskiej w tej kwestii.
- Prezydenci z zadowoleniem stwierdzają, że współpraca obu krajów w dziedzinie transportu jest efektywna i dotyczy wspólnych działań zarówno w zakresie rozwoju infrastruktury, jak też
w dziedzinie usprawniania przewozów dwustronnych i w tranzycie przez terytoria obu krajów. Przystąpienie obu państw do Unii Europejskiej stworzyło dodatkową szansę na wspólne rozwiązanie istniejących problemów infrastrukturalnych.
- Prezydenci odnotowują znaczenie prowadzenia wspólnych działań na rzecz rozwoju infrastruktury w Paneuropejskim Korytarzu Transportowym Nr I (Helsinki-Tallin-Ryga-Kowno-Warszawa)
dot. drogi - Via Baltica i kolei - Rail Baltica, co powinno przyczynić się do integracji naszych systemów transportowych z europejskimi sieciami transportowymi.

POLSKO-LITEWSKA WSPÓŁPRACA KULTURALNA
- Prezydenci wysoko oceniają intensywność i pomyślny przebieg wymiany kulturalnej między Polską a Litwą oraz odnotowują, że doskonała polsko-litewska współpraca kulturalna stała się jeszcze bardziej wszechstronna po przystąpieniu krajów do Unii Europejskiej.
- Szczególną uwagę Prezydenci zwracają na dalsze upamiętnianie i porządkowanie obiektów polskiej kultury, historii, pamięci na Litwie i obiektów litewskiej kultury, historii i pamięci
w Polsce.
- Prezydenci witają szczególnie pomyślnie zbliżającą oba kraje tradycję organizacji dni kultury, rozwijaną przez Ministerstwa Kultury Polski i Litwy. Odnotowują znaczenie Dni Kultury Polskiej w Wilnie, które odbyły się na Litwie w r. 2004 dla intensyfikacji współpracy kulturalnej obu krajów i wszechstronnie popierają inicjatywę mających się odbyć w r. 2006 Dni Kultury Litewskiej w Polsce.
- Wysoko oceniając działalność Instytutu Polskiego w Wilnie, przyczyniającą się do intensywności przyjaznych stosunków, Prezydenci witają i popierają zamiar otwarcia w najbliższym czasie
w Warszawie Instytutu Kultury Litewskiej.

MNIEJSZOŚCI NARODOWE
- Polska i Litwa, jako członkowie UE, ze szczególną troską podochodzić będą do kwestii zapewnienia obywatelom naszych krajów pochodzenia litewskiego w Polsce i polskiego na Litwie warunków do pielęgnowania własnej kultury i tożsamości.
- W celu dalszego rozwoju przyjaznych stosunków pomiędzy społeczeństwami obu krajów, Rzeczpospolita Polska i Republika Litewska zintensyfikują działania na rzecz pełnej realizacji praw mniejszości narodowych, w duchu ogólnie przyjętych, wysokich standardów europejskich
w tym zakresie. Prezydenci Polski i Litwy z zadowoleniem przyjmują uchwalenie w Polsce Ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Popierają oni „Strategię rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Rzeczpospolitej Polskiej” i spodziewają się, że stworzone zostaną przesłanki do oficjalnego zatwierdzenia realizowanej już „Strategii rozwoju oświaty mniejszości polskiej w Republice Litewskiej” oraz rozstrzygane będą inne ważne kwestie dotyczące oświaty mniejszości polskiej na Litwie i mniejszości litewskiej w Polsce
z zapewnieniem należytej jakości i dostępności nauczania w języku mniejszości. Prezydenci opowiadają się za przyspieszeniem procesu zwrotu prawowitym właścicielom ziemi w Okręgu Wileńskim, uregulowaniem kwestii pisowni imion i nazwisk członków mniejszości polskiej
na Litwie i mniejszości litewskiej w Polsce, zgodnie z Traktatem polsko-litewskim z 1994 r.
- Prezydenci Polski i Litwy uważają za bardzo istotną dalszą działalność Katedry Filologii Polskiej na Uniwersytecie Wileńskim oraz katedr bałtologii na uczelniach polskich. Będą oni sprzyjać wszelkim poczynaniom w tej dziedzinie.

WSPÓŁPRACA REGIONALNA
- Ugrupowania regionalne mają nadal do odegrania istotną rolę, także po rozszerzeniu Unii Europejskiej oraz są ważnym instrumentem procesu integracyjnego naszego kontynentu. Polska
i Litwa zainteresowane są dalszym rozwijaniem współpracy w ramach ugrupowań regionalnych, w tym m.in. poprzez udział Polski ad hoc w formacie NB6 krajów nordyckich, będących członkami Unii Europejskiej i państw bałtyckich, oraz poprzez udział Litwy ad hoc w spotkaniach Grupy Wyszehradzkiej V4 dotyczących aktualnych kwestii polityki wschodniej, perspektywy finansowej Unii Europejskiej i innych.
- Obie strony wiążą duże nadzieje ze zbliżającym się III Szczytem Rady Europy, który odbędzie się w maju br. w Warszawie. III Szczyt powinien podjąć ważne decyzje dla przyszłości Kontynentu. Przed nami stoi zadanie określenia nowych zasad komplementarności dla prac Rady Europy, Unii Europejskiej i OBWE.
- Polska i Litwa wyrażają poparcie dla współpracy w regionie Morza Bałtyckiego, w tym w ramach Rady Państw Morza Bałtyckiego, której aktualnie przewodniczy Polska. Prezydenci oceniają,
że poszerzenie UE pozytywnie wpłynęło na rozwój stosunków gospodarczych między państwami regionu Morza Bałtyckiego. Podkreślają usilnie potrzebę dalszej współpracy w dziedzinie ochrony środowiska, w sprawach gospodarczych, infrastruktury transportowej, bezpieczeństwa cywilnego, turystyki, kontaktów kulturalnych i rozwijania społeczeństwa obywatelskiego.
- Prezydenci wskazują na znaczenie rozwoju współpracy zdecentralizowanej dla kształtowania polsko-litewskich stosunków społecznych w duchu integracji europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy transgranicznej oraz międzyregionalnych kontaktów władz terytorialnych. Obie strony będą w tym duchu wykorzystywać możliwości stwarzane
przez instrumenty Unii Europejskiej oraz Rady Europy.
- Polska i Litwa postanowiły jesienią 2005 r. zorganizować w Sejnach i Lazdijaj spotkanie Prezydentów, podczas którego omówione zostaną kwestie polsko-litewskiej współpracy transgranicznej oraz szerokich kontaktów społecznych z uwzględnieniem młodzieży obu krajów.

UNIA EUROPEJSKA
- Polska i Litwa będą się konsultować we wszystkich kwestiach pozostających w sferze zainteresowania obu Państw.
- Polska i Litwa z zadowoleniem odnotowują dotychczasowy pomyślny przebieg procesu ratyfikacji Traktatu Konstytucyjnego UE oraz wyrażają nadzieję, że Traktat ten będzie ratyfikowany
we wszystkich państwach członkowskich UE.
- Polska i Litwa będą współdziałały w ramach negocjacji nad Nową Perspektywą Finansową
na rzecz odpowiedniego odzwierciedlenia potrzeb nowych państw członkowskich UE.
- W negocjacjach perspektywy finansowej kluczowe znaczenie ma kalendarz negocjacji
oraz przyjęcie pełnej legislacji budżetowej w grudniu 2005 r. Dotrzymanie kalendarza jest niezbędne dla maksymalizacji wykorzystania środków w ramach budżetu UE na lata 2007-2013.
- Na tym ważnym etapie debaty nad NPF Prezydenci Polski i Litwy podkreślają konieczność bliskiego kontaktu dyplomatycznego dla wymiany informacji i udzielania stosownego wsparcia dla inicjatyw podejmowanych przez oba nasze kraje.
- Polska i Litwa będą konsultować się i współpracować w związku z przystępowaniem
do Porozumienia z Schengen.
- Polska i Litwa przywiązują dużą wagę do realizacji założeń Strategii Lizbońskiej oraz
do rezultatów jej średniookresowego przeglądu. Kluczem do powodzenia Strategii jest odpowiedni dobór priorytetów oraz sposobów ich realizacji. Zdaniem Polski i Litwy, ich wybór powinien opierać się o kryterium stymulowania wzrostu gospodarczego, zatrudnienia
i konkurencyjności gospodarki UE. W ocenie Polski i Litwy, w interesie całej UE jest,
aby realizacja celów Strategii Lizbońskiej nie przyczyniała się do pogłębiania luki rozwojowej
w ramach UE. Polska i Litwa podkreślają rolę polityki spójności jako ważnego instrumentu osiągania celów Strategii Lizbońskiej.

WSCHODNI PARTNERZY
- Nasza wielowiekowa, twórcza obecność na dziejowej arenie Europy, a także doświadczenia okresu transformacji dają możliwość obu krajom odgrywania szczególnej roli w relacjach między Wschodem a Zachodem. Współpraca Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Litewskiej stanowi ważny, pozytywny element w polityce zagranicznej jednoczącej się Europy.
- Bliska współpraca Polski i Litwy w ramach skoordynowanych działań międzynarodowej misji mediacyjnej przy rozwiązywaniu kryzysu wyborczego na Ukrainie w istotny sposób przyczyniły się do zbliżenia Ukrainy do struktur euroatlantyckich. Polska i Litwa będą wspierać aspiracje europejskie Ukrainy i dążyć do przedstawienia jej przez UE perspektywy europejskiej. Wierzymy, że społeczeństwu i rządowi Ukrainy nie zabraknie determinacji i woli, by realizować zapowiadane reformy demokratyczne i gospodarcze oraz priorytet integracji europejskiej i euroatlantyckiej. Prezydenci odnotowują znaczenie trójstronnych inicjatyw polsko-litewsko-ukraińskich
oraz współpracy na szczeblach prezydenckim, parlamentarnym i rządowym.
- Polska i Litwa wyrażają nadzieję, że Białoruś wstąpi na drogę reform demokratycznych
i gospodarczych, co pozwoliłoby na pogłębienie współpracy dwustronnej oraz rozwój stosunków Unii Europejskiej z tym państwem. Polska i Litwa deklarują wolę wspierania procesu budowy społeczeństwa obywatelskiego i demokratyzacji na Białorusi.
- Federacja Rosyjska jest największym wschodnim sąsiadem obu naszych państw i ważnym partnerem UE. Chcemy, aby zarówno relacje bilateralne z Rosją, jak i te w ramach organizacji międzynarodowych, takich jak NATO czy UE, rozwijały się jak najlepiej i żeby przyczyniły się
do dalszego rozwoju sprawy bezpieczeństwa i stabilności w Europie.
- Prezydenci uznają, że dla Polski i Litwy jako państw sąsiedzkich niezwykle ważna jest współpraca z północno-zachodnimi obszarami Rosji, w tym z Obwodem Kaliningradzkim. Wspierane będą wszelkie działania służące aktywizacji tej współpracy w dziedzinie gospodarki, życiu społecznym i kulturalnym.
- Polska i Litwa nadal deklarują gotowość do rozwijania wszechstronnej współpracy z Obwodem Kaliningradzkim FR i wspierania władz tego regionu w rozwiązywaniu jego najpilniejszych problemów.
- Polska i Litwa z zadowoleniem zapoznały się z wynikami wyborów w Mołdowie i wyrażają nadzieję, że proces zbliżania się Mołdowy do Unii Europejskiej będzie kontynuowany.
- Witamy decyzję Unii Europejskiej dotyczącą włączenia krajów południowo-kaukaskich
do Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Mamy nadzieję, że kolejnym krokiem będzie rozpoczęcie dyskusji w sprawie planu działań.

SOJUSZ PÓŁNOCNOATLANTYCKI, POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA
- Polska i Litwa będą dążyć do dalszej poprawy klimatu relacji transatlantyckich uznając, iż leżą one u podstaw euroatlantyckiej architektury bezpieczeństwa i w sposób bezpośredni odpowiadają za sprawność jej funkcjonowania, w tym także za skuteczność Sojuszu Północnoatlantyckiego, jako najważniejszej organizacji kolektywnego bezpieczeństwa wspólnoty euroatlantyckiej, łączącej potencjały Stanów Zjednoczonych, Kanady i Europy.
- Sojusz Północnoatlantycki pozostaje nadal podstawowym gwarantem bezpieczeństwa i stabilności na całym obszarze euroatlantyckim. Zależy nam, aby ta organizacja obronna zachowała swoją sprawność i skuteczność m.in. poprzez konsekwentną realizację decyzji dostosowujących ją
do współczesnego środowiska bezpieczeństwa i współczesnych zagrożeń.
- Oba nasze kraje są nowymi członkami NATO. Polska i Litwa od lat konsekwentnie opowiadają się za utrzymaniem polityki otwartych drzwi do Sojuszu. Uważamy, że polityka ta gwarantuje poszerzanie strefy stabilności, przewidywalności i demokracji w Europie.
- Europa powinna rozwijać swoje zdolności obronne w stopniu odzwierciedlającym jej potencjał ekonomiczny i ambicje polityczne. Bierzemy aktywny udział w tych przedsięwzięciach.
Za konieczne uważamy wypracowanie takich mechanizmów, dzięki którym NATO i UE współpracowałyby ze sobą w sposób harmonijny i uzupełniałyby się wzajemnie.
- Prezydenci podkreślają znaczenie tworzenia w ramach UE polsko-niemiecko-słowackiej Grupy Bojowej z udziałem Litwy i Łotwy.
- Polska i Litwa wysoko oceniają pomyślnie rozwijającą się współpracę w ramach wspólnego batalionu LITPOLBAT i w zakresie tworzenia wspólnej polsko-litewsko-ukraińskiej jednostki wojskowej, pomyślne uczestnictwo w operacji KFOR w Kosowie.
- Prezydenci odnotowują, że przyszłość Afganistanu i rozwój demokracji w tym kraju są bezpośrednio związane z pomyślnością operacji ISAF i odnotowują decyzję Litwy w sprawie podjęcia się kierowniczej roli przy powołaniu Prowincjonalnego Zespołu ds. Odbudowy (PRT) zachodnio-afgańskiej prowincji Ghowr.
- Prezydenci odnotowują znaczenie dla rozstrzygania aktualnych kwestii agendy transatlantyckiej mającego się odbyć w dniach 20-21 kwietnia 2005 r. w Wilnie nieformalnego spotkania ministrów spraw zagranicznych krajów NATO.

IRAK
- Prezydenci Polski i Litwy z satysfakcją odnotowują pomyślne przeprowadzenie pierwszych wolnych i demokratycznych wyborów w Iraku, które stworzyły pozytywne przesłanki
dla dalszego procesu transformacji politycznej w tym kraju i budowania państwa prawa. Wyrażają nadzieję, że równie sprawnie przebiegnie sformowanie nowego rządu, zredagowanie konstytucji, przeprowadzenie referendum konstytucyjnego oraz zorganizowanie kolejnych wyborów.
- Polska i Litwa konsekwentnie działają na rzecz budowy bezpiecznego, stabilnego, zjednoczonego i demokratycznego Iraku, który przyczyniałby się do umacniania stabilizacji w całym regionie Bliskiego Wschodu.
- W skład dowodzonej przez Polskę Wielonarodowej Dywizji Centrum-Południe (MND CS)
w Iraku wchodzi litewski kontyngent wojskowy. Wspólny udział polskich i litewskich żołnierzy
w stabilizowaniu Iraku, odzwierciedla bardzo dobre stosunki dwustronne Polski i Litwy.

Podczas konferencji prasowej podsumowującej spotkanie Prezydent RP powiedział m. in.:
Sytuacja powojenna Polski i krajów bałtyckich była inna i to jest jasne i czytelne. Polska, choć nie odzyskała pełnej suwerenności, mogła działać jako podmiot prawa międzynarodowego, mogła budować swoją państwowość. Polska zaistniała również w bardzo zmienionych w wyniku II wojny światowej granicach. Myślę, że to są wszystko argumenty, które nie pozwalają przy całym szacunku wzajemnym, żeby dyskutować o Litwie, czy Estonii, czy Łotwie i Polsce w ten sam sposób. Podjąłem decyzję, że w obchodach wezmę udział. Niewątpliwie w gronie politycznym będziemy jeszcze dyskutować, gdyby jakieś nowe fakty miały miejsce, ale ta decyzja jest w tej chwili podjęta - o udziale w uroczystościach zakończenia II wojny światowej. Jednocześnie chcę poinformować Państwa, że będziemy mówili również o swojej ocenie tego wszystkiego, co stało się po II wojnie światowej. Dzisiaj będziecie mogli to usłyszeć na Uniwersytecie Wileńskim z mojej strony, w Sejmie Litewskim. Chcemy, aby mówić szczerze i otwarcie zarówno o naszej wdzięczności dla tych, którzy Europę wyzwolili od nazizmu, którzy krwią okupili walkę z faszyzmem, a jednocześnie o politycznych konsekwencjach decyzji, które wtedy zapadały i które położyły się cieniem na losach wielu narodów europejskich w tym na losach Litwinów, Łotyszów, Estończyków, ale także i Polaków. Uważamy, że uczciwe, otwarte mówienie o przeszłości może tylko budować dobrą przyszłość. Chcemy jak najbliższej współpracy z Federacją Rosyjską, chcemy dobrego sąsiedztwa, chcemy wspólnie działać na rzecz bezpiecznej Europy w ramach współpracy między NATO i Federacją Rosyjską. Cieszymy się z współdziałania Unii Europejskiej z Rosją. Jesteśmy zadowoleni, że to szczególne miejsce geograficzne, w którym jesteśmy gdzie jest Litwa, Polska, część Federacji Rosyjskiej - Obwód Kaliningradzki, że tu wszystko rozwija się normalnie, że tu nie ma żadnych napięć. To są wszystko bardzo wielkie wartości i w żaden sposób nie chcielibyśmy, aby te wielkie wartości współczesnego naszego życia były ograniczane, czy utrudniane przez cienie przeszłości. Rozumiem Litwinów i to samo mówię w imieniu Polaków - będziemy otwarcie mówić o tym, co stało się po 9 maja 1945 roku.

W obecności obu Prezydentów podpisano Umowę między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej o wzajemnym uznawaniu dokumentów uprawniających do podejmowania studiów wyższych, oraz uznawaniu okresów studiów, tytułów zawodowych oraz stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki, co stanowi realizację zapisów Traktatu między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Litewską o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy z 1994 r.

Po południu Prezydent RP wziął udział w śniadaniu wydanym przez Premiera RP A. Brazauskasa, a później złożył wieńce na cmentarzu Antokolskim - pod pomnikiem „Polegli w walce o niepodległość RL” oraz pod krzyżem upamiętniającym poległych żołnierzy polskich.

Następnie na Uniwersytecie Wileńskim odbyła się ceremonia nadania Prezydentowi RP tytułu Doktora Honoris Causa. Dziękując za to ważne wyróżnienie Prezydent RP powiedział m. in.:

Pragnę przede wszystkim serdecznie podziękować za wielkie wyróżnienie, jakie mnie dzisiaj spotyka. Odczytuję je tak w perspektywie osobistej, jak i bardziej ogólnej. Z jednej strony traktuję to wydarzenie jako wyraz uznania dla wysiłków, które przez dwie kadencje mojej dobiegającej końca prezydentury podejmowałem dla bliskiego współdziałania i przyjaźni między Polską i Litwą. Z drugiej zaś - dzisiejsza uroczystość jest dla mnie kolejnym, symbolicznym potwierdzeniem ogromnego postępu, jaki dokonał się w relacjach naszych narodów: oto Prezydent Rzeczypospolitej otrzymuje doktorat honoris causa wileńskiej uczelni. Fakt ten z pewnością na trwałe zapisze się w kronikach przyjaźni między naszymi narodami.
Kiedy staję przed Państwem, przed profesorami i audytorium Uniwersytetu Wileńskiego, ogarnia mnie także trema, przejęcie, wzruszenie. W uszach dźwięczą słowa, które na pamięć zna każde polskie dziecko: Litwo, ojczyzno nasza, Litwo ojczyzno moja. Dziś dźwięczą one w tym nowym, ale jakże przecież bliskim oryginałowi sformułowaniu, które zaproponował kiedyś Tomas Venclova. To prawda, że Venclovę od Mickiewicza dzielą całe epoki, wypełnione brzemiennymi w skutki wydarzeniami: zrywami narodowymi, rewolucjami, wojnami, zmianami granic, wyłanianiem się lub przekształcaniem tożsamości narodowych, doświadczeniami totalitaryzmu. A jednak, dzięki ludziom o wrażliwych sercach i otwartych głowach w duszach Polaków i Litwinów zachował się ten nieoceniony pierwiastek, który sprawia, że jesteśmy nie tylko obywatelami naszych państw, ale także mieszkańcami wspólnych, poetyckich krain wyobraźni. Te krainy od wieków budowaliśmy razem - nie są wyłącznie polskie, litewskie, białoruskie, rosyjskie czy żydowskie. Biletem wstępu do nich jest nasze człowieczeństwo, a pomieszkiwanie w nich, powroty do nich, kształtują tożsamość często w sposób dalece donioślejszy, bardziej dogłębny, niż nasze paszporty.
I dlatego Polak w Wilnie, tak jak Litwin w Warszawie, nie będą nigdy tylko obcymi przybyszami. Będą zawsze szczególnymi, wyjątkowymi gośćmi - w ten jedyny i niepowtarzalny sposób, który zrozumieć można właśnie wtedy, kiedy jest się Polakiem lub Litwinem. Pragnę dziś podziękować naszym litewskim przyjaciołom - całej Litwie, Uniwersytetowi Wileńskiemu - że swoją gościnnością i tym niezwykłym wyróżnieniem pozwoliły mi doznać tych właśnie nadzwyczajnych wzruszeń.
Chciałbym przy tej niecodziennej okazji podkreślić istotną rolę, jaką dla dialogu i wzajemnego zrozumienia między naszymi narodami odegrali ludzie kultury i nauki. Nazwę ich, choć może oni sami obruszyliby się na tak grubo ciosane kategorie, strażnikami i orędownikami różnorodności. To właśnie oni dostrzegali zawsze niestosowność jednostronnych, czarno-białych interpretacji historii, jakie w XIX i XX wieku wypełniać zaczęły świadomość wielu narodów europejskich. Ludzie kultury, zwłaszcza w epoce dwóch totalitaryzmów, przechowali to, co najbardziej europejskie i po prostu ludzkie: ciekawość dla bogactwa tradycji i obyczajów, dumę z ich wielości i różnobarwności.
Wielkie autorytety - poeci, pisarze, twórcy tacy, jak Czesław Miłosz czy Jerzy Giedroyć uczyli nas, że tożsamość można budować nie tylko przez wyłączanie, odgradzanie się, ale także przez wzbogacanie, przez odniesienie do tego, co inne. Uczyli, że prócz polskiej, litewskiej, żydowskiej, białoruskiej, ukraińskiej mamy także i tę tożsamość, która nas łączy, spaja: tożsamość mieszkańców Środkowej i Wschodniej Europy. To nasz region, nasz kulturowy i etniczny melting pot, który wydał z siebie tak wiele ciekawych dzieł i fascynujących postaci! Ale bywał też niestety świadkiem wzajemnej nieufności, niechęci, a nawet wrogości czy nienawiści.
Musimy sobie to zawsze uświadamiać: jesteśmy ludźmi pogranicza. A pomyśleć granicę to, zgodnie z pięknym powiedzeniem Hegla, przekroczyć ją. Przekroczyć z pragnienia poznania, z ciekawości, z fascynacji. Kiedy więc staję dziś w tych szacownych murach, czynię to nie tylko jako Polak, ale także jako obywatel Europy Środkowej . Zawstydzony tym, co było w naszej wspólnej historii małe, podłe, złe - ale przede wszystkim dumny i zafascynowany wszystkim, co na przestrzeni wieków wspólnie zdołaliśmy osiągnąć.
Venclova napisał o Wilnie:"Pomimo ciągłych zmian, narzucanych reżimów, kultur i języków Wilno pozostało miastem przygranicza, mieszanym etnicznie i wielojęzycznym. Wszelkie próby uczynienia z niego miasta monologu i monokultury kończyły się niepowodzeniem"
Czasem natknąć się można na porównania litewskiej stolicy do Jerozolimy północy, ze względu na tę istotną rolę, jaką miasto odegrało w historii tak wielu nacji. Skomplikowane, niełatwe są dzieje Wilna. Bywało ono, zwłaszcza w międzywojniu, kością niezgody między Polakami i Litwinami. Nie ma tu prostych odpowiedzi, a oceny trudnej, powikłanej przeszłości pozostawmy rzetelnym, dążącym do prawdy historykom. Jest z pewnością coś szczególnego w tym mieście, jakaś niepowtarzalna magia. Czesław Miłosz powiedział: "Wilno zostało dla mnie punktem odniesienia jako możliwość, możliwość normalności". Miłosz, tak jak wielu innych twórców i artystów, powracało i powraca sercem do Wilna i Wileńszczyzny jak do niepowtarzalnej krainy młodości. Przenoszą się w myślach do miasta o nieopisanej aurze, która zawsze otacza miejsca przenikania różnych kultur i tradycji.
Uczelnia wileńska, instytucja oddana nauce i prawdzie, dobrze zna wartość tego twórczego napięcia i współgrania, jakie tworzy się na pograniczu. Ten uniwersytet jest przecież jednym z najbardziej namacalnych wyrazów etnicznego i kulturowego bogactwa Wielkiego Księstwa Litewskiego. Założony w 1579 roku przez króla Stefana Batorego, na przestrzeni stuleci wydał z siebie wiele wybitnych postaci - Polaków, Litwinów, ludzi licznych narodowości. Nie sposób tu nie wybiec myślą ku Piotrowi Skardze i Jakubowi Wujkowi - pierwszym rektorom uczelni, ku Joachimowi Lelewelowi, ku filomatom i filaretom, ku studiującym tu Mickiewiczowi i Słowackiemu. Ale także ku wielu wybitnym postaciom, które związane były z uczelnią w czasach późniejszych. Henryk Elzenberg i Władysław Tatarkiewicz, Marian Zdziechowski i Stanisław Pigoń to tylko wybrane nazwiska z tej wspaniałej plejady postaci, bez których trudno sobie wyobrazić polską naukę czy kulturę.
Nie można zapominać, że siłę tego uniwersytetu od samego początku tworzyli ludzie, którzy swoją wiedzą i zainteresowaniami przekraczali ciasne granice narodowych podziałów. Za polskiego i zarazem litewskiego poetę uznaje się przecież Macieja Sarbiewskiego. Profesor Konstantinas Sirvydas (Konstanty Szyrwid) posługiwał się w swej twórczości tak językiem litewskim, jak i polskim. Uczelnia odegrała też niebagatelną rolę w odrodzeniu litewskiej myśli narodowej w XIX wieku. Ale tradycja litewskiej kultury rozwijała się w tych murach przez całe wieki: wystarczy wspomnieć, że to właśnie tu w XVII wieku działał Albertas Vijukas-Kojelavicius, znakomity uczony, twórca pierwszej historii Litwy. Dzisiejszy Uniwersytet Wileński kontynuuje te imponujące, bogate tradycje, w duchu otwartości, dialogu, współpracy z innymi uczelniami regionu i całego kontynentu. Dobrze temu służy obecność filologii polskiej na Waszej uczelni i filologii litewskiej na uczelniach polskich.
W tych dniach Litwa obchodzi piętnastą rocznicę podpisania Aktu Odrodzenia Niepodległości Republiki Litewskiej. To nie jedyna historyczna rocznica, jaką wspominamy w tym roku. Prócz upamiętnienia jubileuszów związanych z drugą wojną światową - rocznicy wyzwolenia Auschwitz-Birkenau i rocznicy zakończenia wojny - chcemy także uczcić dwudziestą piątą rocznicę powołania "Solidarności", ruchu, który zapoczątkował wielkie przemiany w naszej części Europy.
Wszystkie te daty skłaniają do głębokiej zadumy. Oto bowiem zapytajmy samych siebie -czego tak naprawdę nauczył nas wiek XX? Czy wynieśliśmy z niego tylko bolesne rany, czy też może zdołaliśmy wyciągnąć wnioski, które powinniśmy, jako przestrogę i wskazanie, przekazać następnym pokoleniom?
Sądzę, że kraje naszego regionu, także Polska i Litwa, przekonały się w ubiegłym wieku ostatecznie, do czego prowadzi nieuzasadnione poczucie wyższości, pogarda wobec innych, ksenofobia czy nietolerancja. Nasze narody padły ofiarą złowrogiego sojuszu dwóch dyktatorów, Hitlera i Stalina. Wśród wielu postaw i praktyk, łączących owe dyktatury, jedna zwłaszcza zwracała na siebie uwagę: niezwykle skutecznie stosowane pryncypium divide et impera, dziel i rządź. Owe tyranie nie tylko dzieliły między siebie "strefy wpływów" ponad głowami narodów Środkowej i Wschodniej Europy. Potrafiły także z cyniczną wprawą wykorzystywać i umacniać wszelkie podziały między tymi narodami. Rozbijały skomplikowaną tkankę regionu, by tym łatwiej złamać wyizolowane, skłócone ze sobą grupy etniczne.
Choć sam pakt Ribbentrop-Mołotow miał krótki żywot, to jego konsekwencje i jego duch - duch tak uprawianej polityki - na długie dekady zaciążyły na naszej części kontynentu. Tym, co narody Środkowej i Wschodniej Europy mogły przeciwstawić monolitycznej ideologii, było przede wszystkim odbudowanie złożonej sieci powiązań, odniesień, związków, które zawsze decydowały o tożsamości tego zakątka świata. Szaleństwo wzajemnych oskarżeń, nieufności i pretensji tym razem nie przeważyło poczucia wspólnoty losów. Solidarność i pojednanie między naszymi narodami okazały się drogą wiodącą do zerwania "żelaznej kurtyny".
Z objęć ideologii i autorytaryzmu wyrwała nas jednak nie sama środkowoeuropejska solidarność, lecz przede wszystkim jej kształt, jej charakter. Ta solidarność nie była bowiem negatywna, lecz afirmatywna: nie tyle zwracała się przeciwko, ile służyła osiąganiu pozytywnych celów. Zasadzie dziel i rządź przeciwstawiliśmy dewizę: łącz i przyjmuj współodpowiedzialność. W tej nowej postawie naprzeciw wyszła nam Unia Europejska, którą nasze narody współtworzą od 1 maja ubiegłego roku. Ale i my, właśnie dzięki tryumfowi środkowo i wschodnioeuropejskiej solidarności dobrze przygotowaliśmy się do udziału w jednoczeniu kontynentu. W naszym regionie, ze względu na jego złożoną historię, tkwił przecież niebezpieczny potencjał. A jednak udało nam się uniknąć bałkańskiego losu: zdolność porozumienia okazała się silniejsza, większa nad urazy i pretensje z przeszłości. Polska i inne kraje naszego regionu odarowały Europie wielki prezent: obszar spokoju, współdziałania i solidarności. To jest naprawdę wielka zasługa Polski i Litwy.
Czesław Miłosz napisał w 1978 roku o Polakach i Litwinach: Dwa narody mają za sobą straszne doświadczenia, zostały podbite, upokorzone, zdeptane. Nowe pokolenia inaczej będą ze sobą rozmawiać, niż to działo się w latach przedwojennych. To marzenie się spełniło. Darzymy się dziś zaufaniem i przyjaźnią, wspólnie spoglądamy w przyszłość. Fakt ten zawdzięczamy także wytrwałej, intelektualnej pracy ludzi kultury i nauki, polskich i litewskich orędowników różnorodności. Pozwólcie, że przy tak ważnej dla mnie okazji, tym twórcom pojednania wyrażę mój ogromny szacunek, złożę im hołd. Jestem przekonany, że to dzięki nim nie straciliśmy szansy: zdołaliśmy wyciągnąć naukę z doświadczeń XX wieku.
Dzisiejsza moja tutaj obecność, tak jak wszystkie, coraz liczniejsze spotkania i kontakty między Polakami i Litwinami, są tego niezbitym dowodem. I wierzę, że tak będzie również w przyszłości. Że z każdym nowym rokiem wspólnego wznoszenia Europy będziemy rozumieć się coraz lepiej i coraz ściślej ze sobą współdziałać w czym ważną rolę do odegrania mają młode pokolenia Polaków i Litwinów.
Dla mnie dzisiejsza uroczystość pozostanie na zawsze wzruszającym doświadczeniem. Jeszcze raz proszę przyjąć moje wyrazy podziękowania, mój szacunek dla Litwy i Litwinów, dla Uniwersytetu Wileńskiego.
Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego nosić będę ze szczególną czcią i dumą. Dziękuję za to wspaniałe wyróżnienie.
Bycie doktorem honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego to jest więcej niż zaszczyt. To jest szczęście, na które zapewne nie zasłużyłem. Chcę podziękować za tę decyzję w przekonaniu, że wszystko, co czyniłem od bardzo, bardzo wielu lat właśnie miało sens na rzecz przyjaźni polsko - litewskiej. Chcę u końca mojej prezydentury podziękować wszystkim moim litewskim przyjaciołom. Zawsze znajdowałem w Was partnerów, ludzi o silnej woli i życzliwych sprawom polsko - litewskim, europejskim i tym, które nam dobrze służą na świecie. Na tym uniwersytecie jestem po raz kolejny. Dzisiaj spotkał mnie ogromny zaszczyt, ale wiem, że ten uniwersytet jest miejscem gdzie losy Polaków i Litwinów splatają się w sposób bardzo bezpośredni. Jeżeli w tej długiej historii, która liczy setki lat mogłem osobiście włączyć swój niewielki wkład jestem naprawdę zadowolony i szczęśliwy. Wiem, że kiedy mamy rok 2005, kiedy Polska i Litwa są w Unii Europejskiej i w NATO, wiele pokoleń ludzi, którzy urodzili się w Wilnie i w okolicach są wręcz nadzwyczajnie zadowoleni z tego faktu, który wydawał się niemożliwy, nierealny jeszcze kilkanaście lat temu. Spełniamy jeden z najważniejszych testamentów uczciwych ludzi, którzy prosili o przyjaźń polsko - litewską, prosili o obecność Polski, Litwy w Europie. Prosili o to, żebyśmy naszym krajom zapewnili bezpieczeństwo, żebyśmy dali dobrą perspektywę kolejnym pokoleniom. Wybaczcie wzruszenie, ale w 1929 roku w Wilnie urodziła się moja mama, która już nie żyje, ale tu w tym miejscu czuję, że ona jest obecna, że jest dumna, że syn został doktorem honoris causa Uniwersytetu Wileńskiego. Ona naprawdę popiera nas i dziękuje nam za to, co uczyniliśmy dla pokoju, bezpieczeństwa i współpracy. Ona - Wilnianka, która całe życie protestowała, kiedy w polskim paszporcie, czy w polskim dowodzie osobistym za dawnych czasów wpisywano jej urodzona w Wilnie w nawiasie Związek Radziecki. Urodziła się w 1929 roku, urodziła się w Polsce, ale przede wszystkim urodziła się w Wilnie. Wiem, że jest szczęśliwa, że właśnie mamy to wspaniałe Wilno, mamy tą wspaniałą Litwę, mamy demokratyczną Litwę w Europie z szansami na przyszłość. To jest spełnienie jej marzeń. Pozwólcie, że ten doktorat, ten tytuł jej zadedykuję. Mamo - Wilnianko dzięki.

Następnie Prezydent RP spotkał się w Instytucie Polskim ze studentami – stypendystami „Semper Polonia”.

Wieczorem prezydent Aleksander Kwaśniewski z Małżonką wezmą udział w oficjalnym obiedzie wydanym przez Prezydenta RL.