25 lipca 2005 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych dotyczących kontroli finansowej i audytu wewnętrznego przeprowadzanych w Sądzie Najwyższym, Trybunale Konstytucyjnym oraz w sądownictwie powszechnym i administracyjnym.
W opinii Prezydent RP zasada podziału władz wymaga ukształtowania w sposób odpowiadający jej istocie określenia pozycji organów władzy sądowniczej także w sferze prawa o finansach publicznych.

Przeniesienie w gestię aparatu podporządkowanego Ministrowi Finansów koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w organach władzy sądowniczej niewątpliwie ingeruje w istotę tej władzy.
Podporządkowanie Ministrowi Finansów audytu wewnętrznego obejmującego wszelkie mechanizmy kontrolne dotyczące danej instytucji i rozszerzenie go na organy władzy sądowniczej budzi wątpliwości natury konstytucyjnej.

Jawność i przejrzystość finansów publicznych wymaga istnienia sprawnej kontroli finansowej i niezależnego audytu wewnętrznego we wszystkich jednostkach sektora finansów publicznych, jednak regulacje ustawowe w tym zakresie muszą uwzględniać konstytucyjną pozycję sądów i trybunałów.

Poniżej przekazujemy tekst wniosku i uzasadnienie:

W N I O S E K

Na podstawie art. 122 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wnoszę o zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.
o finansach publicznych.

Ustawie tej zarzucam niezgodność art. 53 ust. 5 i 6, art. 56 ust. 3, art. 62 ust. 1- 3, art. 63 ust. 3 i 4, art. 65 ust. 1, art. 66 i art. 67 w zakresie dotyczącym Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz sądownictwa powszechnego i administracyjnego z art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji.

Uzasadnienie

W dniu 4 lipca 2005 r. Marszałek Sejmu w trybie art. 122 ust. 1 Konstytucji przedstawił Prezydentowi RP do podpisu ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych .

Nowa ustawa o finansach publicznych wprowadza m.in. zmiany w zakresie koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w instytucjach, którym przysługuje autonomia przy sporządzaniu projektów dochodów i wydatków włączanych następnie przez Ministra Finansów do projektu ustawy budżetowej.

Zgodnie z art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych są nimi: Kancelaria Sejmu, Kancelaria Senatu, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy, Trybunał Konstytucyjny, Krajowa Rada Sądownictwa, sądownictwo powszechne i administracyjne, Najwyższa Izba Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajowe Biuro Wyborcze oraz Państwowa Inspekcja Pracy.

Istotę zmian w zakresie audytu wewnętrznego we wskazanych wyżej instytucjach stanowi:

- bezpośrednie związanie działalności audytora wewnętrznego z Głównym Inspektorem Audytu Wewnętrznego poprzez nałożenie obowiązku przedstawiania temu podmiotowi planu audytu oraz sprawozdania z wykonania planu audytu,

- objęcie audytu wewnętrznego dokonywaniem przez Ministra Finansów oceny stosowania przepisów ustawy w zakresie kontroli finansowej oraz audytu wewnętrznego i funkcjonowania standardów audytu wewnętrznego i przedstawianie przez ten organ Radzie Ministrów oceny wraz z propozycjami działań,

- nadanie pracownikom Ministerstwa Finansów upoważnionym do dokonania oceny (podległych Głównemu Inspektorowi Audytu Wewnętrznego) prawa kontroli obejmującego wgląd do dokumentów
i innych materiałów, uzyskiwanie ustnych i pisemnych wyjaśnień, wstęp do obiektów i pomieszczeń,

- przedstawianie przez pracowników podległych Głównemu Inspektorowi Audytu Wewnętrznego wyników oceny Ministrowi Finansów.

Zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych właściwym w sprawach koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego jest Minister Finansów, który wykonuje zadania przy pomocy Głównego Inspektora Audytu Wewnętrznego i wyodrębnionej w tym celu komórki organizacyjnej w Ministerstwie Finansów.

Należy podkreślić, iż audyt wewnętrzny w jednostkach wskazanych
w art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych jest wykonywany także obecnie, jednak wyłączne uprawnienia w tym zakresie przysługują osobie kierującej daną jednostką.

Ustanowienie przez ustawodawcę Ministra Finansów organem właściwym w zakresie koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego w odniesieniu do wszystkich rodzajów instytucji, którym przysługuje autonomia budżetowa uznaję za wątpliwe w świetle konstytucyjnej zasady podziału władz. Ponadto powierzenie przez ustawodawcę uprawnień w zakresie audytu wewnętrznego i kontroli finansowej w stosunku do organów władzy sądowniczej stoi w sprzeczności z ugruntowaną zasadą wykonywania uprawnień przysługujących Ministrowi Finansów w zakresie budżetu Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych przez prezesów tych sądów. Taki model wykonywania uprawnień w sferze finansów publicznych
w organach władzy sądowniczej w pełni odpowiada zasadzie autonomii tej władzy.

Odnosząc się do rozwiązań przyjętych w zakwestionowanej przeze mnie ustawie zauważyć także należy, iż ustawodawca wprowadził odmienne regulacje dotyczące koordynacji kontroli finansowej i audytu wewnętrznego
w stosunku do jednostek podsektora samorządowego zwalniając je ze zwierzchnictwa Ministra Finansów oraz Rady Ministrów.

Zgodnie z art. 62 ust. 5 kwestionowanej ustawy kompetencje Głównego Inspektora Audytu Wewnętrznego w stosunku do jednostek podsektora samorządowego, które stanowią część sektora finansów publicznych wykonuje odpowiednio wójt, burmistrz, prezydent, starosta lub marszałek województwa. Tego rodzaju zróżnicowanie sytuacji prawnej organów samorządowych i sądów nie znajduje uzasadnienia w świetle uregulowanej w art. 173 Konstytucji autonomii władzy sądowniczej.

Zasada podziału władzy wymaga określenia stosunków między władzą sądowniczą a władzą wykonawczą w szczególny sposób. Relacje między tymi władzami opierać się muszą na separacji także w sferze dotyczącej organizacji władzy sądowniczej bowiem jest to warunkiem niezależności sądów i trybunałów. Tym samym nie znajduje konstytucyjnego uzasadnienia podporządkowanie władzy wykonawczej obszaru funkcjonowania sądów
i trybunałów także w części obejmującej kontrolę wykonywania przez nie budżetu. Niezależność sądów oznacza bowiem odrębność organizacyjną i niepodleganie innym organom państwa.

System kontroli (audytu), który jak wskazano w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz ustawy
o służbie cywilnej (druk sejmowy nr 2914 z dnia 21 maja 2001 r.) wprowadzającej tę instytucję obejmuje wszelkie mechanizmy kontrolne, w tym kontrolę ex–ante, dotyczące danej instytucji. Dlatego też rozszerzenie uprawnień Ministra Finansów i podległego mu Głównego Inspektora Audytu Wewnętrznego na organy władzy sądowniczej budzi zastrzeżenia natury konstytucyjnej. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania uwzględniać muszą pozycję ustrojową organów państwa, których dotyczą. Wymaga tego zasada podziału władz, zgodnie z którą konieczne jest ukształtowanie w sposób odpowiadający istocie danej władzy, określenie jej pozycji także w sferze finansów publicznych.

Przeniesienie w gestię aparatu podporządkowanego Ministrowi Finansów audytu wewnętrznego prowadzonego w organach władzy sądowniczej niewątpliwie ingeruje w istotę tej władzy.

W moim przekonaniu uznać należy, iż bez szkody dla przejrzystości
i jawności finansów publicznych możliwe jest istnienie urzędu audytora wewnętrznego w organach władzy sądowniczej, uwzględniające ich szczególne usytuowanie w systemie organów państwa.

Wzorem w tym zakresie może być regulacja przyjęta przez ustawodawcę w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego.

Ze względu na wskazane wyżej wątpliwości natury prawnokonstytucyjnej zwracam się o zbadanie zgodności i Konstytucją zakwestionowanej przeze mnie ustawy w zakresie określonym w petitum wniosku.