Organizatorzy i Uczestnicy uroczystości

73. rocznicy wybuchu II wojny światowej

i Dnia Weterana w Wieluniu

Drodzy Kombatanci!

Szanowni Państwo!

Stajemy dzisiaj, 1 września, w jednym z tych kilku miejsc w naszym kraju, w których – nieomal jednocześnie – rozpoczęła się II wojna światowa. Bombardowanie Wielunia w pierwszej godzinie pierwszego dnia wojny pozostanie na zawsze zapisane w historii Polski i Europy tuż obok kanonady artyleryjskiej „Schleswiga-Holsteina” na Westerplatte i natarcia na mosty w Tczewie.

Znaczenie tragedii tego miasta jest jednak wyjątkowe. Prawdziwy, ludobójczy charakter tej wojny objawił się właśnie tu, w Wieluniu. Niemieckie samoloty bezlitośnie bombardowały otwarte, pozbawione jakichkolwiek urządzeń wojskowych miasto. Jedynym celem ataku byli bezbronni cywile. Jedynymi niszczonymi obiektami – cywilne zabudowania: domy, szpitale, świątynie.

W ciągu kilku godzin nalotów zniknęła z powierzchni ziemi ogromna większość miasta, którego dzieje liczyły siedem stuleci. Ofiarą bombardowań padło przeszło tysiąc osób. Zburzono historyczne śródmieście, świątynie katolickie i żydowskie, zabytki, szpital.

W ten sposób hitlerowskie Niemcy rozpoczęły wojnę totalną, która – wbrew międzynarodowym konwencjom i fundamentalnym zasadom humanitaryzmu – wymierzona była nie w siły zbrojne przeciwnika, lecz w całe narody. W Polsce wojna ta, wojna, w której agresor stawiał sobie za cel wyniszczenie naszego narodu i jego materialnych zasobów, rozpoczęła się 1 września 1939 roku – właśnie tu, w Wieluniu.

Nie sposób dzisiaj nie wspomnieć także późniejszej gehenny ocalałych mieszkańców Wielunia, którzy po włączeniu tych ziem do Trzeciej Rzeszy, poddani zostali masowemu terrorowi i eksterminacji. W Chełmnie nad Nerem okupanci wymordowali blisko sześć tysięcy tutejszych Żydów, a przedstawiciele inteligencji wysyłani byli do obozów koncentracyjnych w Dachau i Mauthausen. Brutalne prześladowania nie zdołały jednak złamać wśród wielunian ducha oporu. W mieście i okolicy szeroko rozwinęły się struktury organizacji konspiracyjnych na czele z Armią Krajową. Tak jak Warszawa, również Wieluń pozostał miastem nieujarzmionym.

Jako Prezydent Rzeczypospolitej pragnę dzisiaj w imieniu całego naszego narodu złożyć hołd wszystkim ofiarom tragedii sprzed 73 lat. Pamięć o nich i losach Wielunia trwać będzie wiecznie. Jej sensem jest szacunek dla ofiar, trwanie przy prawdzie i wola wyciągania lekcji z przeszłości. Aby już nigdy więcej pogarda dla innego człowieka nie zawładnęła umysłami i sumieniami ludzi.

Niechaj tragedia Wielunia stale przypomina nam o tym, że piecza o bezpieczeństwo i pomyślność obywateli jest najwyższym nakazem dla władz państwowych i patriotycznym obowiązkiem każdego Polaka.

Oddajemy dziś hołd Polakom poległym 1 września i podczas całej wojny, głęboko wierząc, że przyszłość, którą budujemy wspólnie z narodami Europy, wolna będzie od nienawiści, konfrontacji i wojen.