Uczestnicy i Organizatorzy
Uroczystych obchodów 70. rocznicy
likwidacji Litzmannstadt Ghetto
„Szpera 1942”

Szanowni Państwo!

Siedemdziesiąt lat temu, między 4 a 12 września 1942 roku, niemieccy okupanci wywieźli, a następnie zgładzili blisko szesnaście tysięcy niezdolnych do pracy mieszkańców łódzkiego getta: starców, chorych, zniedołężniałych oraz dzieci. Ponad pięć i pół tysiąca dzieci – niemal wszystkie dzieci poniżej 10 roku życia.

Wracając pamięcią do tego najtragiczniejszego rozdziału w historii Litzmannstadt Ghetto, nazwanego Wielką Szperą, wciąż nie jesteśmy w stanie pojąć, jak coś tak potwornego mogło się wydarzyć. Nasze serca przenika ból z powodu tego bezmiaru ludzkiej krzywdy.

Nie ma w naszym języku słów dość pojemnych, by dostatecznie współczuć ofiarom, ani pojęć zdolnych przybliżyć nam ogrom cierpienia, na które je skazano. Ale tym bardziej musimy wracać myślą do tamtych tragicznych dni – w prostym odruchu ludzkiego współczucia, w odświętnym akcie pamięci, ale przede wszystkim w imię istotnego wyzwania pokoleń. Naszym obowiązkiem jest próba zrozumienia, jak mogło dojść do takiej tragedii, i wysiłek, by za wszelką cenę uniknąć jej w przyszłości. By już nigdy nie powtórzył się dramat uwięzionych w Litzmannstadt Ghetto, nieopisany ból dzieci i rodziców rozdzielanych na zawsze, upokorzenie ludzi zdegradowanych do poziomu mniej lub bardziej wartościowej siły roboczej. A także by na zawsze wykorzenić z naszej kultury nienawiść przybierającą pozory racjonalności; nienawiść tłumiącą współczucie i odruchy sumienia, które przecież stanowią o naszym człowieczeństwie.

Niezrozumiali są ci, co w obozach giną, jak również ci, co w obozach trwają. Trzeba dopiero wielu lat, by – już ich prochom – hołd oddano, pisał w 1943 roku w dramatycznym raporcie z Oświęcimia rotmistrz Witold Pilecki.

Dziś oddajemy ten hołd ofiarom Holokaustu. Naszym nieskończonym obowiązkiem jest wciąż opłakiwać ofiary i towarzyszyć im pamięcią.

Jednocześnie dokładamy starań, by zbrodnie ludobójstwa już nigdy się nie powtórzyły. Jesteśmy częścią Europy, która wyciągnęła wnioski z lekcji II wojny światowej i stworzyła unijny sojusz. Od 2004 roku konstruujemy go wspólnie, także na ulicach tych miast, które w czasach niemieckiej okupacji były świadkami największych tragedii, w tym Wielkiej Szpery. W Łodzi, gdzie stoi jedyny w Polsce Pomnik Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej, .

Naszym zadaniem jest dbać o to, by na tej ziemi, gdzie tak okrutnie podeptano ludzką godność, urzeczywistniać niezłomne zasady szacunku dla człowieka. Mamy skąd czerpać wzorce. Znajdujemy je w losach ocalonych, w losach sprawiedliwych wśród narodów świata – jak Irena Sendler, w losach walczących o prawa dzieci w świecie bez praw – jak Janusz Korczak, lub walczących o godną śmierć człowieka w warunkach nieludzkich – jak Marek Edelman, patron łódzkiego Centrum Dialogu.

Idącemu w ślady doktora Edelmana zespołowi Centrum oraz przedstawicielom Urzędu Miasta Łodzi pragnę dzisiaj serdecznie podziękować za wszelkie starania włożone w przygotowanie rocznicowego cyklu wydarzeń artystycznych i edukacyjnych pod hasłem „Szpera 1942”. Ufam, że ich przemyślana formuła i różnorodność programowa spotkają się z uznaniem wszystkich, a los ofiar straszliwej zbrodni zwanej Wielką Szperą jeszcze trwalej i wyraźniej zapisze się w naszej zbiorowej pamięci.

I oby już nikt nikomu takiego losu nie zgotował. Oby już nigdy więcej…

Bronisław Komorowski

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej