Wystąpienie prezydenta podczas dorocznego Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK \ Kancelaria \ Archiwum \ Archiwum Bronisława Komorowskiego \ Aktualności \ Wypowiedzi Prezydenta RP \ Wystąpienia \ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

08 kwietnia 2015

Szanowny Panie Prezesie,
Szanowni Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego,
Wszyscy Szacowni Goście!

Trybunał Konstytucyjny jest jednym z najważniejszych organów budujących demokratyczne, praworządne państwo i demokratyczne podstawy państwa prawa. Tam, gdzie pojawiają się konflikty społeczne, a pojawiają się zawsze, gdzie pojawiają się najostrzejsze dyskusje i rozbieżne stanowiska, Trybunał swoimi werdyktami wycisza i kończy spory, odnosząc prawo do standardów konstytucyjnych. Dzięki swojemu autorytetowi, Trybunał nadaje prawu sankcję ostateczną, stabilizując nasze państwo.

Bez wątpienia, Konstytucja z 1997 r. stanowi mocny i stabilny fundament naszego ustroju. Jednak dynamiczne zmiany społeczne, gospodarcze, polityczne wymagają nieustannego umacniania demokratycznych fundamentów Rzeczypospolitej. Za przykład posłużyć mogą doświadczenia ostatnich listopadowych wyborów samorządowych, które potwierdziły potrzebę doskonalenia procedury wyborczej. Stanowiły one impuls do wniesienia przeze mnie projektu nowelizacji Kodeksu wyborczego, którego propozycje idą w kierunku usprawnienia systemu wyborczego oraz zwiększenia frekwencji i przejrzystości głosowania. Jednym z założeń projektu jest zwiększenie uprawnień Państwowej Komisji Wyborczej powoływanej spośród sędziów naczelnych organów władzy sądowniczej oraz jej przewodniczącego, zgodnie z tradycją wywodzącego się z Trybunału Konstytucyjnego. Ufam, że zaproponowana przeze mnie modyfikacja systemu wyborczego wzmocni świadomość obywatelską i wzmocni zaufanie społeczne do wyborów.

Działalność i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego były i pozostaną drogowskazem, w jakim kierunku powinny iść zmiany legislacyjne umacniające demokratyczne państwo prawa. Każdego roku, pojawiają się istotne orzeczenia Trybunału, w których zawiera się ogólna dyrektywa tworzenia prawa racjonalnego. Trybunał konsekwentnie przypomina o konieczności wyboru rozwiązań prawnych odpowiadających zasadzie adekwatności. Dobre, zgodne z konstytucją prawo ma być środkiem, który nie tylko zapewni skuteczną realizację celów, jakie ustawodawca chce osiągnąć, ale uwzględni też zakres ingerencji państwa w chronioną konstytucyjnie sferę praw jednostki. Cieszę się, że ten środek oceny jest przez Trybunał stosowany i uważam, że generalna zasada adekwatności środków legislacyjnych jest warta szerokiego upowszechnienia.

Silne, sprawne państwo w moim przekonaniu winno ufać swoim obywatelom. Korzystając z inicjatywy ustawodawczej, w odpowiedzi na orzeczenie Trybunału dotyczące Ordynacji podatkowej w kwestii tzw. „milczącej interpretacji”, wniosłem do Sejmu projekt nowelizacji, który zakłada wprowadzenie zasady in dubio pro tributario. Pozwoli ona – w moim przekonaniu - rozstrzygać na korzyść podatników kwestie, gdy w procesie wydawania decyzji podatkowych i wyroków sądowych pojawią się wątpliwości prawne. Podzielam wyrażone w wyroku Trybunału stanowisko, że ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym również uczciwe płacenie podatków, to konstytucyjny obowiązek obywatela, służący dobru wspólnemu, a więc rozwojowi kraju. Bez wątpienia zgodzimy się jednak, że aby egzekwować ten obowiązek od obywateli zgodnie ze standardami praworządności, państwo musi stworzyć jasną i przejrzystą regulację podatkową – państwo też musi być w porządku wobec własnych obywateli. Tylko wtedy podatnik będzie chroniony przed opresyjnością ze strony państwa i niebezpieczeństwem arbitralnych decyzji administracyjnych.

Propozycja bezpośredniego wpisania zasady in dubio pro tributario do ordynacji podatkowej to nie tylko realizacja kierowanych do prezydenta apeli podatników. To przede wszystkim wynik świadomej decyzji, że stojąc na straży Konstytucji RP nie można tolerować wykorzystywania niejasności w przepisach prawa przez organy administracji państwowej.

Obowiązująca, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zasada musi w moim przekonaniu znaleźć swój wyraz w decyzjach organów podatkowych i jeżeli można to zagwarantować zmianą ordynacji podatkowej, zmiana taka jest konieczna. W uzasadnieniu do wyroku z 18 lipca 2013 (sygn. akt SK 18/09), Trybunał stwierdził: „zgodnie z wymogami konstytucyjnymi niejasnych regulacji podatkowych nie wolno interpretować na niekorzyść podatników, a w konsekwencji jeśli takie regulacje okazują się ostatecznie wieloznaczne, to zgodnie z zasadą in dubio pro tributario należy opowiedzieć się za rozwiązaniem uwzględniającym interes podmiotu obowiązanego do świadczeń podatkowych”. Aby słowa te nie pozostały jedynie postulatem, w ramach także wyroku Trybunału Konstytucyjnego, konieczne jest ich uregulowanie normatywne.

Nigdy dosyć akcentowania spraw o znaczeniu fundamentalnym. Na uznanie zasługuje więc to, że Trybunał podkreślił znaczenie prawa do obrony, jako jednego z filarów demokratycznego państwa prawnego. Cieszę się, że Trybunał przypomniał o konieczności zapewnienia wszystkich gwarancji procesowych – formalnych i materialnych – umożliwiających podejrzanemu lub oskarżonemu prezentowanie własnego stanowiska na każdym etapie postępowania.

Dzisiaj, coraz częściej, pojawia się potrzeba szukania kompromisowych rozwiązań, które pogodzą konieczność działań na rzecz bezpieczeństwa państwa przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony praw i wolności jednostki, a zwłaszcza prawa do prywatności. Rola Trybunału jest w tym kontekście nie do przecenienia. To właśnie Trybunał Konstytucyjny, w jednym z najważniejszych ubiegłorocznych wyroków, wystąpił w trudnej roli mediatora i wyznaczył granice dopuszczalnych działań służb państwowych z użyciem środków operacyjnych – czyli m.in. podsłuchów. Orzeczenie to wpisuje się także i w moją wizję funkcjonowania państwa, które zapewnia zewnętrzne i wewnętrzne bezpieczeństwo jako priorytet, przy maksymalnie pełnym poszanowaniu konstytucyjnych praw i wolności jednostki.

Zabiegając o ochronę interesów prawnych różnych podmiotów, w szczególny sposób powinniśmy pochylać się nad osobami najsłabszymi. Tak postąpił Trybunał, troszcząc się o ochronę interesu dziecka w procesie karnym. Trybunał upomniał się także o prawa osób o słabszej pozycji ekonomicznej, wskazując że w odpowiednich przepisach o kosztach sądowych powinna być uwzględniona ich szczególna sytuacja.

Przywrócenie samorządu terytorialnego to jeden z największych sukcesów całego 25-lecia naszej wolności. Dlatego szczególnie ważny – chciałbym to podkreślić – był również wyrok w sprawie przepisów o tzw. „janosikowym”. To był wyrok na pewno trudny do podjęcia, ale w moim przekonaniu właśnie od spraw trudnych jest Trybunał Konstytucyjny. To w tym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny stanął na straży zasady decentralizacji władzy państwowej i samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Orzekł o konieczności zagwarantowania województwom istotnej części dochodów do realizacji zadań własnych.

W ubiegłym roku świętowaliśmy 25-lecie Wolności, 15 lat Polski w NATO i 10 lat w UE. Prawie ćwierć wieku temu, w 1991 r., Polska przystąpiła do Rady Europy i związała się Europejską Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Minione 25 lat to czas niezwykle ważny także dla konstytucjonalistów. Jedną z kluczowych ról w dostosowaniu polskiego prawa do standardów europejskich odegrał właśnie Trybunał Konstytucyjny. Rozstrzygając w sprawie traktatu akcesyjnego, traktatu lizbońskiego czy rozporządzenia Rady w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, Trybunałowi przypadło niezwykle trudne zadanie pogodzenia ze sobą dwóch porządków prawnych – krajowego i unijnego, przy poszanowaniu nadrzędności polskiej Konstytucji. W moim przekonaniu ta rola została wypełniona dobrze i dziękuję za pełnienie tej misji.

Składam na ręce wszystkich sędziów Trybunału, wybitnych prawników, wyrazy podziękowania za ochronę Konstytucji. Swoje szczególne podziękowania kieruję do tej piątki sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którzy w przewidywalnym terminie zakończą swoją sędziowską aktywność. Dziękuję wszystkim za ochronę konstytucji. Od jej wejścia w życie, wciąż rośnie liczba wnoszonych spraw. Są one coraz bardziej skomplikowane. Jednak przy tej samej liczbie sędziów, Trybunał rozpoznaje sprawy w coraz krótszych terminach. Za to również serdecznie dziękuję, chciałbym to również dzisiaj podkreślić. Coraz efektywniej wykonywane są również wyroki Trybunału, co też jest ważne z punktu widzenia całego systemu prawnego Polski. Jest to ważne i jest efektem, w moim przekonaniu, coraz większej dyscypliny w tym zakresie organów władzy państwowej do tego powołanych. Do rzadkości należą już przypadki, w których parlament nie zdążył dokonać zmian prawa w wyznaczonym terminie. Sędziom i wszystkim pracownikom Trybunału dziękuję również za działalność pozaorzeczniczą – związaną z popularyzacją wiedzy, która kształtując świadomość i kulturę prawną, wspiera dalszy rozwój i dalszą budowę nowoczesnej Polski.