W Pałacu Prezydenckim odbyło się we wtorek seminarium eksperckie pt. „Otwartość, mobilność i umiędzynarodowienie uczelni a konkurencyjność szkolnictwa wyższego w Polsce”. Moderatorem spotkania był Doradca Prezydenta RP prof. Maciej Żylicz, a gospodarzem – Sekretarz Stanu KPRP Olgierd Dziekoński. Celem dyskusji była identyfikacja barier rozwoju szkolnictwa wyższego pod kątem otwartości uczelni na gospodarkę i współpracę, mobilności i jakości kadr, oraz umiędzynarodowienia i jakości edukacji wyższej i nauki jako potencjalnych pro-eksportowych sektorów polskiej gospodarki.
Doradca prezydenta prof. Żylicz podkreślił, że celem wspólnym musi być budowa marki polskiej edukacji i nauki, czego podstawą musi być jej jakość. Osiągnięcie tej jakości wymaga oddolnej pracy i podjęcia reform koniecznych, aby stworzyć warunki do zmiany systemu oddolnie tak, aby odpowiadał on na impulsy ze strony rynku i studentów. Zarówno zachęcanie do otwartości i mobilności poprzez jej premiowanie, jak i przymuszanie do otwartości i mobilności poprzez wprowadzanie lepszych standardów, muszą być elementem zmian. Reforma powinna działać na rzecz budowy prawdziwej innowacyjności naszego kraju – wzorem takich państw jak USA, Izrael, Finlandia czy Korea Południowa. Powinniśmy promować ludzi kreatywnych, wspierać krajową i międzynarodową mobilność kadr (m.in. aktywizację kadr poprzez wprowadzenie karencji kilku lat w zatrudnieniu w jednostce, w jakiej uzyskano stopień doktora lub poprzez obligatoryjne staże zagraniczne jako warunek uzyskania tytułu profesora, likwidację formalnych barier zatrudnienia krajowych i zagranicznych uczonych oraz wprowadzenie rzeczywistej autonomii szkół wyższych (m.in. pozostawiając pensum dydaktyczne determinowane na poziomie rektora a nie ustawy).
Według uczestników seminarium ważna jest reforma szkolnictwa wyższego pod kątem wzmocnienia relacji nauki z gospodarką. W trakcie dyskusji wskazano na liczne bariery formalne i organizacyjne, które ograniczają otwartość, mobilność, umiędzynarodowienie i w konsekwencji jakość nauki i edukacji wyższej w Polsce. W szczególności postulowano następujące zmiany:
1. Eliminacja pensum jako parametru oraz/lub pozostawienie ustalania pensum w dyskrecji uczelni, np. rektora lub dziekana za przyzwoleniem rektora – w celu zwiększenia zasobów pracy dostępnej naukowcom na prowadzenie działalności naukowej i stworzenie przestrzeni do zatrudniania praktyków i osób spoza uczelni jako gościnnych wykładowców.
2. Wzorem zagranicznych standardów, wprowadzenie karencji np. 2-3 lat w zatrudnieniu w jednostce, w jakiej uzyskano tytuł doktora lub wprowadzenie obowiązkowych 2-3 lat stażu pracy nowych doktorów w innej instytucji (w kraju lub za granicą) w ramach warunku dalszego zatrudnienia na uczelni lub w ramach dalszego awansu naukowego – co zwiększyłoby mobilność na rynku pracy, doświadczenie kadr i naukowców, rozwój krajowego ekosystemu nauki i ograniczyłoby nepotyzm.
3. Umożliwienie uczelniom i instytutom na tworzenie pozycji ‘post-doc’ tzw. stażu podoktorskiego w autonomiczny sposób – co zwiększyłoby atrakcyjność kariery naukowej na krajowym rynku pracy,
4. Zlikwidowanie stopnia doktora habilitowanego – w celu zapewnienia obiektywnej, przejrzystej ścieżki kariery młodych naukowców i jej dostosowania do światowych standardów w XXI wieku, oraz zwiększenia czasu przeznaczanego przez młodych naukowców na naukę zamiast na habilitację.
5. Wprowadzenie konieczności udostępnienia infrastruktury uczelni dla współpracy z studentami, przedsiębiorcami i przemysłem – w celu otwarcia uczelni na otaczającą uczelnię środowisko gospodarcze i społeczne.
6. Eliminacja konieczności nostryfikacji i uznawalności dyplomów z krajów spoza UE, uproszczenie kryteriów i likwidacja formalnych barier wobec zagranicznych uczonych i badaczy chcących pracować lub odbywać staże i wizyty w krajowych ośrodkach nauki i edukacji wyższej – w celu zwiększenia mobilności na rynku pracy badaczy i wykładowców, oraz otwarcia uczelni na świat.
7. Wprowadzenie odpłatności za studia II stopnia, połączonej z rozbudowanym systemem kredytów z odroczoną płatnością oraz stypendiów. Studia I stopnia powinny być finansowane z budżetu państwa zarówno dla szkół publicznych i niepublicznych pod warunkiem spełniania przez te jednostki wysokich kryteriów jakości nauczania.
Uczestnicy seminarium wskazali również na potrzebę zmian w innych obszarach prawa np. zmian w regulacjach wizowych dla cudzoziemców oraz kreacji programów z funduszy UE, który wzmocniłyby możliwości umiędzynarodowienia szkolnictwa wyższego i nauki. Reforma powinna odbywać się przy uwzględnieniu polityki zagranicznej i polityki migracji. Potrzebne jest również porozumienie uczelni publicznych i niepublicznych w celu podjęcia wspólnej inicjatywy promocji polskiej edukacji wyższej za granicą. Edukacja wyższa może być zdrowym i silnym motorem polityki imigracyjnej Polski w obliczu niżu demograficznego, z korzystnymi konsekwencjami dla uczelni i Polski w zakresie asymilacji studentów i badaczy z krajów bliskich nam kulturowo, i korzystnymi konsekwencjami dla nauki i gospodarki.
Prof. Andrzej Rabczenko z Pracodawców RP wskazał, że edukacja, nauka i gospodarka muszą bardzo blisko ze sobą współpracować w oparciu o zbieżne cele. Stworzenie tak spójnego systemu wymaga wprowadzenia autonomicznej odpłatności za studia, indywidualnej ścieżki studiów, kontroli efektów studiowania, finansowania badań tzw. „proof of concept”, stworzenia nowych centrów wiedzy, zmiany kryteriów oceny projektów naukowych i udziału w tej procedurze przedstawicieli biznesu. Celem powinna być edukacja i nauka na światowym poziomie, skierowana na praktykę, co w polskich realiach wiąże się z koniecznością przebudowy systemu nauki i szkolnictwa wyższego i jego finansowania.
Wiceprezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej Tomasz Perkowski podkreślił, że powinny zostać wprowadzone zmiany legislacyjne kładące nacisk na finansowanie ze środków publicznych głownie studiów I stopnia, oraz zmiana statusu publicznych uczelni i ich pilotażowa konsolidacja. Można zwiększyć jakość oraz wartość edukacji wyższej poprzez wprowadzenie pełnej odpłatności studiów II stopnia – co skutkowałoby szybszym wejściem absolwentów na rynek pracy, niższą marnotrawnością systemu, lepszym zwrotem z inwestycji w studia oraz umożliwieniem wcześniejszej decyzji o założeniu rodziny. Bony edukacyjne również są atrakcyjnym instrumentem polepszenia jakości edukacji wyższej, jak i stworzenie systemu kredytów studenckich w ramach zmian. Należy rozważyć wykorzystanie środków UE na rzecz konsolidacji uczelni i instytutów badawczych, tworząc minimum flagowej jednostki, konkurencyjnej międzynarodowo na wzór np. kalifornijskiego CalTech. Taki projekt wzmocniłby proces zmian projakościowych w całym systemie edukacji wyższej i nauki w Polsce.
Absolwent Prezydenckiego Programu Eksperckiego KPRP Cezary Kościelniak z UAM wskazał na niski stopień mobilności i udziału studentów zagranicznych w szkolnictwie wyższym w Polsce na tle państw OECD. Program ERASMUS jest dla Polski dobrym instrumentem zwiększania mobilności studentów. W kontekście umiędzynarodowienia polskich uczelni należy wprowadzić mechanizmy na rzecz pozyskania zagranicznej kadry i studentów, m.in. poprzez wprowadzenie języka angielskiego jako wykładowego, wzmocnienie pozycji post-doc w kraju, zmiany promujące polskie uczelnie w krajach Partnerstwa Wschodniego w ramach ERASMUS+, oraz utworzenie agencji zajmującej się mobilnością na wzór DAAD. Jednocześnie należy stworzyć instytucjonalne mechanizmy promujące mobilność, np. karencję kilku lat w zatrudnieniu w jednostce, w jakiej wykonano doktorat i jednoczesną zmianę algorytmu poprzez promocję za zatrudnianie doktorów z innych jednostek, ustawowe ułatwienie zatrudniania uczonych zza granicy, oraz rezygnację z nostryfikacji dyplomów dla wszystkich członków państw OECD oraz ASEAN.
Wojciech Dudziak, inicjator oddolnej akcji Rewolucja w Edukacji podkreślił, że docelowo system szkolnictwa i nauki w Polsce powinien być otwarty na elastyczność form nauczania, odpowiadać na potrzeby ludzi młodych, oraz umożliwiać katalizowanie oddolnych zmian. W tym celu system i instytucje w kraju muszą być reformowane, tworząc warunki dla różnorodności i możliwości indywidualnego dopasowanie potrzeb do oferty edukacyjnej na każdym szczeblu. Zmiany powinny iść w kierunku, który umożliwiłby stworzenie w Polsce systemu edukacji wzorowego w świecie.
Rektor Akademii Leona Koźmińskiego, Witold Bielecki, przedstawił reprezentowaną przez siebie szkołę wyższą jako przykład umiędzynarodowienia polskiej prywatnej uczelni. Przedstawiając osiągnięcia uczelni w ciągu 20 lat jej istnienia, podkreślił, że obecnie Akademia Koźmińskiego zajmuje wysokie miejsca w międzynarodowych rankingach, m.in. 37. miejsce wśród najlepszych europejskich uczelni biznesowych European business schools ranking 2013. Oferta edukacyjna w języku angielskim przyciąga na uczelnie coraz więcej studentów, wśród których od roku akademickiego 2012/2013 przeważają obcokrajowcy. O otwartości i międzynarodowym sukcesie uczelni świadczą liczne akredytacje: Europejskiego Systemu Doskonalenia Jakości (EQUIS), przyznawana najlepszym na świecie uczelniom biznesowym; Association to Advance Collegiate Schools of Business dla szkoły biznesu na wszystkich trzech poziomach nauczania w obszarze zarządzania i biznesu oraz rachunkowości, czy AMBA za najwyższą jakość programów MBA. Uczelnia otrzymała również najwyższe noty Polskiej Komisji Akredytacyjnej
za kształcenie na kierunkach: zarządzanie (2004 i 2010), prawo (2012), administracja (2013).
Współzałożyciel Start-Up Hub Poland Marek Borzestowski wskazał, że ogromnym wyzwaniem dla polskiej nauki i rozwoju gospodarki pozyskiwanie innowatorów i talentów zza granicy, którzy wzmacnialiby akumulację kapitału wiedzy w kraju i znaczenie B+R w rozwoju. Polska posiada duży potencjał do pozyskiwania przedsiębiorczych naukowców zza granicy, i w tym celu powinny zostać wykorzystane w większym stopniu środki unijne na programy stypendialne, ułatwienia wizowe, polityka naturalizacyjna, fundacje prowadzące tzw. direct acquisition. Celem Polski w tym procesie powinien być eksport technologii, a nie technologów, do czego musimy nastawić się na pozyskiwanie zagranicznych badaczy, naukowców, studentów i przedsiębiorców, w ramach polityki imigracyjnej, naukowej, jak i rozwojowej.
Podsekretarz Stanu MNiSW prof. Jacek Guliński wskazał, żeobecnie procedowane w Sejmie ustawy przygotowane przez MNiSW mają na celu poprawę systemu finansowania oraz jakości nauki i edukacji wyższej. Mimo to, można rozważać dalsze zmiany w strukturze systemu, które zwiększą otwartość uczelni i umożliwią w większym stopniu przeprowadzanie oddolnych zmian, które będą odpowiedzią na niż demograficzny. Kwestie rozwoju gospodarki, nauki, technologii, przedsiębiorczości i edukacji są tak złożone, że wymagają bardzo kompleksowego podejścia. Minister Guliński podkreślił, że światłe uczelnie i rektorzy poradzą sobie z nadchodzącymi wyzwaniami, a gorzej zarządzane uczelnie będą musiały zmierzyć się z negatywnymi konsekwencjami, co w średnim okresie polepszy jakość szkolnictwa wyższego w kraju.
Wystąpienia otwierające wygłosili: Andrzej Rabczenko, Pracodawcy RP; Tomasz Perkowski, Wiceprezes Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej; Cezary Kościelniak, UAM i absolwent Prezydenckiego Programu Eksperckiego KPRP; Wojciech Dudziak, Rewolucja w Edukacji; Witold Bielecki, Rektor Akademii Leona Koźmińskiego; Marek Borzestowski, Współzałożyciel, Start-Up Hub Poland. W spotkaniu wzięli udział Podsekretarz Stanu MNiSW prof. Jacek Guliński, przedstawiciele MNiSW i Kancelarii Prezydenta, rektorzy i prorektorzy uczelni niepublicznych i publicznych (Akademii Leona Koźmińskiego, Akademii Finansów i Biznesu Vistula, SWPS, Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej, Politechniki Wrocławskiej Collegium Civitas) oraz przedstawiciele nauki, biznesu, uczelni krajowych i zagranicznych, sektora pozarządowego, studentów i przedsiębiorców (m.in. stowarzyszenia absolwentów programu Top 500 Innovators, AGH, UAM, Fulbright Poland, Innovatech, University of Oxford, Akademii Obrony Narodowej, Obywatele Nauki, Transgranicznego Centrum Wolontariatu, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Uniwersytet Jagielloński, Pracodawcy RP, Start-Up Hub Poland, Fulbright Alumni Association Poland, Obserwator Finansowy NBP, IIMCB, Harvard Club of Poland, Rewolucja w Edukacji, High Values, Uniwersytet Wrocławski, Rada Młodych Naukowców, BUMAR, Polskie Towarzystwo Informatyczne).
Pliki do pobrania
Najnowsze
Najpopularniejsze
