W Pałacu Prezydenckim odbyło się w czwartek seminarium eksperckie dot. prowadzenia badań oraz współpracy uczelni i biznesu w obszarze badań i rozwoju (R&D). Seminarium otworzył Podsekretarz Stanu KPRP Maciej Klimczak. Minister zwrócił uwagę na erozję innowacyjności Polski w międzynarodowych rankingach, ograniczenie możliwości prowadzenia badań przez przepisy prawa zamówień publicznych oraz fakt, że uczelnie w Polsce stoją przed ogromnym wyzwaniem niżu demograficznego i potrzeby konsolidacji. Uczelnie powinny być centrami myśli twórczej i kreatywnej, wychodząc poza funkcje kształcenia, co wymaga szerokiej współpracy uczelni z biznesem w badaniach i innych dziedzinach nauk, kultury, przedsiębiorczości i kształtowania społeczeństwa.
Prowadzący dyskusję Doradca Prezydenta RP prof. Maciej Żylicz pokazał, że istnieje ścisła korelacja między jakością badań naukowych prowadzonych przez poszczególne kraje a innowacyjnością ich gospodarki. Niektóre kraje, jak Niemcy, Japonia czy USA posiadają globalne firmy, które dodatkowo dają impuls dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Największym wyzwaniem dla nauki w Polsce jest podniesienie jakości i podejmowanie się realizacji ryzykownych, oryginalnych projektów. Potrzebne są dobre warunki prawne, aby uczelnie mogły współpracować z globalnymi koncernami w obszarze R&D.
Jako szansę rozwoju R&D w polskiej nauce prof. Żylicz wskazał: zachęcenie do konsolidacji i restrukturyzacji uczelni przy wykorzystaniu zachęt w postaci nowych funduszy UE, rozwój otwartych centrów usług tzw. „core facilities” w oparciu o istniejącą infrastrukturę, np. poprzez finansowe zrównywanie publicznymi środkami środków zebranych przez „core facility” z sektora prywatnego, uruchomienie funkcji ‘post-doc’ w polskich ośrodkach naukowych, wzmocnienie profesjonalnych kompetencji usług centrów transferu technologii w obszarze prawnej i finansowej obsługi badaczy, oraz skoncentrowanie infrastruktury w nowych niezależnych międzynarodowych agendach badawczych.
Dr Leszek Grabarczyk z NCBiR wskazał na ekosystem rozwoju R&D w Polsce oraz na potrzebę skupienia się na rozwiązywaniu praktycznych operacyjnych kwestii badaczy na uczelniach i możliwość ich rozwoju we współpracy z biznesem. Dr Iwona Cymerman z IIMCB i programu TOP500 Innovators przedstawiła społeczną inicjatywę „Realizacja PZP wiąże ręce nauce,” podkreślając strukturalną barierę współpracy nauki i biznesu w Polsce jaką jest stosowanie niskich progów prawa zamówień publicznych (PZP) i niedostosowanie przepisów PZP do wyjątkowej specyfiki prowadzenia badań naukowych – co eliminuje polskich badaczy z globalnego rynku badań, ogranicza innowacyjność gospodarki poprzez ekonomiczne koszty biurokracji – przede wszystkim czasowe niedostosowanie PZP do realiów innowacyjnych projektów badawczych.
Zygmunt Grajkowski z Giza Polish Ventures wskazał na potrzebę umożliwienia wynalazcom prostszej komercjalizacji wyników badań poprzez wprowadzenie, na konkurencyjnym rynku usług, funkcji brokera technologii, który przy usprawnieniu przepisów podatkowych dla komercjalizacji oraz zwiększenia udziałów badaczy w komercjalizacji własności intelektualnej byłby jednym z motorów rozwoju współpracy między badaczami, uczelniami i biznesem. Dr Marek Dziubiński założyciel firmy MedicAlgorithmics (powstałej poza uczelnią gdyż na uczelni jest to „niezwykle trudne”) skoncentrował się na przedstawieniu problemów polskiej nauki, m.in. braku kształtowania umiejętności przedsiębiorczych wśród studentów i doktorantów; braku świadomości związanej z ochroną własności intelektualnej opracowywanych pomysłów naukowych; promowaniem ilości a nie jakości publikacji; oraz niewłaściwą percepcję roli uczelni we wspieraniu komercjalizacji badań naukowych.
Dr Karol Kozak z Technical University of Dresden i Fraunhofer Institute COMEDD wskazał na ogromne możliwości rozwoju badań uczelni i przemysłu poprzez tworzenie wehikułów w postaci firm-centrów usług wspólnych, tzw. „Core Competence Center” lub „Core Facilities,” świadczących szerokie usługi na rzecz R&D, co z sukcesem odbywa się np. w Niemczech. Prof. Andrzej S. Nowak z University of Nebraska pokazał, że najważniejszym elementem działania najlepszych uczelni w USA są badania a istotę ewaluacji pracy kadr naukowych stanowi ilość pieniędzy przyciągniętych z grantów na jakościowe badania naukowców. Agnieszka Jankowska z GE Central Europe przedstawiła badania GE Innovation Barometer, z których m.in. wynika, że 38% dyrektorów międzynarodowych firm uważa warunki dla innowacji w Polsce za negatywne, a polskim firmom współpracę z uczelniami utrudniają problemy związane z prawem intelektualnym, brakiem zaufania, oraz niedostosowaniem programów nauczania do potrzeb rynku – w czym wiele firm chce brać udział.
Dyskutanci wskazywali, że główne przeszkody w rozwoju relacji między uczelniami a R&D znajdują się na drodze prawnej, administracyjnej oraz mentalnościowej. Uczelnie obowiązują skomplikowane przepisy wielu ustaw, co utrudnia zarządzanie uczelniami, np. niedostosowane do specyfiki badań prawo zamówień publicznych, jednoczesne podleganie przepisom o dyscyplinie finansów publicznych i pomocy publicznej co utrudnia współpracę z sektorem prywatnym. Status własności intelektualnej w Polsce nie umożliwia jednostkom badawczym na bezpośrednie komercjalizowanie badań. Wskazano na potrzeby uproszenia przepisów podatkowych dot. komercjalizacji własności intelektualnej, oraz wzmocnienia zainteresowania badaczy komercjalizacją wyników badań poprzez większy udział naukowców w zyskach z komercjalizacji. Wyzwaniem w systemie komercjalizacji badań jest stworzenie funkcji tzw. ‘brokera technologii’. Podkreślono, że MNiSW prowadzi prace nad koncepcją zwiększenia udziału badaczy w zyskach z komercjalizacji, tzw. ‘uwłaszczenia’ naukowców, oraz nad zmianami przepisów PZP. Poważną przeszkodą w pracy i prowadzeniu badań jest obciążenie czasochłonnością przygotowania oraz przeprowadzenia zamówień publicznych, czyli niedostosowanie przepisów do specyfiki badań naukowych. W chwili obecnej próg zamówienia publicznego w Polsce wynosi ponad 14 tysięcy EUR (przepisy UE zezwalają na progi 200 tysięcy EUR), co lokuje Polskę na jednym z najniższych progów w całej Unii Europejskiej. Polska jednocześńie jest jednym z najmniej innowacyjnych krajów według rankingu EU Innovation Union Scoreboard. Administracja wewnątrz uczelni również musi zostać koniecznie dostosowana do realiów nowoczesnej gospodarki i zwiększyć swoją sprawność w kompleksowej obsłudze badaczy. Podczas dyskusji pojawiła się kwestia kulturowego ograniczenia polskich badaczy, którzy z reguły nie dążą do komercjalizacji swoich badań, a polskie uczelnie nierzadko takie dążenia poddają krytyce. Wskazano na brak konkurencyjności na rynku uczelni i niski poziom internacjonalizacji nauki, w szczególności na brak przyciągania przez krajowe uczelnie zagranicznych badaczy.
Uczelnie trzeba uwolnić z kleszczy prawnych regulacji. Inną formą realizacji tego postulatu jest tworzenie nowych instytutów międzynarodowych oraz centrów usług wspólnych („core facilities”) w formule spółek i fundacji znajdujących się poza warunkami prawnymi obowiazujacymi uczelnie, instytuty PAN czy jednostki badawczo-rozwojowe. Problematyka zwiększania efektywności na polskich uczelniach jest bardzo istotna w perspektywie nowej puli środków unijnych i programów międzynarodowych. Bez wytworzenia instytucjonalnych mechanizmów poprawy efektywności istnieje ryzyke, że środki te nie zostaną odpowiednio wydane.
W seminarium uczestniczyli Prezes Urzędu Zamówień Publicznych Jacek Sadowy, Dyrektor Departamentu Strategii MNiSW Mateusz Gaczyński, Rektor Politechniki Warszawskiej prof. Jan Szmidt, Rektor Politechniki Rzeszowskiej prof. Marek Orkisz, Założyciel SWPS i School of Forms Piotr Voelkel oraz przedstawiciele uczelni prywatnych i publicznych, biznesu (funduszy, przemysłu), parków technologicznych, w tym rektorzy, młodzi badacze i przedstawiciele KPRP.
Podczas seminarium zastanawiano się nad odpowiedzią na następujące pytania:
1. Czy uczelnie w swoim obecnym kształcie organizacyjnym są w stanie aktywnie zdobywać i realizować projekty R&D dla biznesu, oraz umożliwiać komercjalizację R&D przez badaczy?
2. Jakie są bariery (ustawowe, statutowe, behawioralne, praktyka) rozwoju współpracy przedsiębiorców i badaczy w polskich uczelniach?
3. Czy obecny system finansowania projektów badawczych i uczelni stymuluje uczelnie do współpracy z przemysłem?
4. Jak wydajnie wykorzystać fundusze – krajowe i europejskie – na rzecz efektywnego R&D w latach 2014-2020?
Pliki do pobrania
Najnowsze
Najpopularniejsze
