W czwartek  Kancelaria Prezydenta RP zorganizowała seminarium eksperckie „Finansowanie uczelni a konkurencyjność szkolnictwa wyższego” z udziałem władz uczelni publicznych i prywatnych, badaczy, studentów i przedstawicieli biznesu. Gospodarzem spotkania był Doradca Prezydenta RP prof. Maciej Żylicz.

Główne wnioski ze spotkania kształtują się w następujący sposób:

1.       Algorytm finansowania uczelni należy zmieniać w kierunku odejścia od czynnika „przeniesienia” i przejścia do promowania jakości uczelni poprzez skupienie na miernikach wydajności np. wartości zrealizowanych projektów R&D, cytowalności międzynarodowych publikacji, wartości komercjalizacji;

2.       Należy odchodzić od formuły finansowania za pomocą algorytmu w kierunku coraz większego udziału finansowania jakości nauczania w celu zwiększenia konkurencyjności między uczelniami. Potrzebne są nowe programy promujące jakość nauczania, w tym tworzenie uniwersytetów badawczych;

3.       Kluczowymi zmianami determinującymi wydajność finansową uczelni są zmiany obejmujące ład korporacyjny tj. zwiększenie transparentności finansowej i organizacyjnej uczelni oraz stworzenie rad powierniczych, złożonych z absolwentów i niezależnych od uczelni osób z międzynarodowym doświadczeniem w biznesie i nauce, które by wybierały rektorów uczelni;

4.       Kierunkiem rozwoju zwiększającym wydajność uczelni jest finansowanie publiczne wyłącznie na poziomie studiów licencjackich i odejście od finansowania studiów magisterskich;

5.       Atrakcyjnym mechanizmem finansowania i poprawy jakości usług jest dopasowanie oferty edukacyjnej do potrzeb studentów i rynku poprzez wprowadzenie bonów edukacyjnych umożliwiających świadome korzystanie z oferty wszystkich uczelni na rynku i elastycznego reagowania na wyzwania rynkowe;

6.       Niż demograficzny oznacza konieczność dywersyfikacji źródeł finansowania uczelni, konsolidację uczelni oraz umiędzynarodowienie oferty uczelni w sposób wzmacniający ich międzynarodową konkurencyjność;

7.       Istotne jest wykorzystanie środków strukturalnych na rzecz wprowadzenia zachęt dla uczelni do konsolidacji i na rzecz budowy centrów kompetencji R&D, a także tworzenie warunków dla powstawania uniwersytetów badawczych.

Doradca Prezydenta RP prof. Maciej Żylicz wskazał, że obecny algorytm finansowania uczelni wzmacnia słabsze uczelnie kosztem uczelni o potencjale badawczym i międzynarodowym. Z drugiej strony brakuje mierników jakości, których waga w algorytmie powinna się zwiększyć. Rozwój konkurencyjności polskiego szkolnictwa wyższego wymaga odejścia od algorytmu w stronę dywersyfikacji źródeł finansowania połączonej jednocześnie z potrzebną zmianą ładu korporacyjnego uczelni w celu zwiększenia efektywności zarządzania zasobami uczelni. Prof. Żylicz podkreślił również potrzebę wykorzystania środków strukturalnych na rzecz konsolidacji uczelni oraz tworzenia centrów kompetencji usług R&D, a także  potrzebę podejmowania zmian oddolnie przez uczelnie i społeczeństwo obywatelskie – jako przykład wskazał akcję społeczną „PZP wiąże ręce nauce” dr Iwony Cymerman, absolwentki stworzonego przez MNiSW programu TOP500 Innovators. Akcja ta jest katalizatorem zmian regulacji w tym obszarze na rzecz rozwoju badań naukowych w Polsce.

Prezes Forum Obywatelskiego Rozwoju Paweł Dobrowolski z rekomendacji w zakresie finansowania uczelni wymienił m.in. konieczność zwiększenia udziału studiujących w opłacaniu studiów, przeznaczenie publicznych dotacji dla prywatnych uczelni oraz dywersyfikację źródeł w finansowaniu szkolnictwa wyższego. Zaznaczył przy tym, że sama zmiana zasad finansowania nie poprawi jakości – przede wszystkim potrzeba poszerzenia deregulacji przepisów w celu zwiększenia autonomii uczelni w sposobie kształcenia i zarządzania oraz naprawy ładu korporacyjnego poprzez powołanie wybierających rektora rad powierniczych złożonych z niezależnych od uczelni osób, nie uwikłanych w potencjalne wewnątrz-uczelniane konflikty interesu, jak to ma w wiekszości jeszcze dziś miejsce w obecnym systemie wyboru władz uczelni publicznych.

Prof. Piotr Moncarz przedstawił strukturę finansowania i organizacji Stanford University, wskazując na istotne źródła finansowania ze strony współpracy z biznesem w ramach badań i rozwoju na uczelni, dochodów z funduszu inwestycyjnego uczelni i czesnego jako trzeciego źródła finansowania. Wskazał na chęć i warunki dla podejmowania ryzyka przez uczelnię i jej kadry naukowo-dydaktyczne jako kluczowy element rozwoju innowacji do jakiego muszą w dzisiejszej gospodarce przyczyniać się uczelnie, czego świadectwem jest przedsiębiorczość kultywowaną przez uczelnię oraz rozwój licznych globalnych firm na uczelni, jak i przez jej absolwentów. Jednocześnie prof. Moncarz, podkreślając program TOP500 Innovators jako wzór rozwoju kompetencji w polskiej nauce, otwarcie zaprosił obecnych rektorów i Prezydium KRASP do złożenia wizyty w Dolinie Krzemowej w ramach spotkań i seminariów na UC Berkeley i w Stanford.

Piotr Voelkel skupił się na diagnozie kondycji polskiego szkolnictwa wyższego z perspektywy studenta, rekomendując odejście od obecnego modelu, w którym potrzeby studentów nie znajdują się w centrum uwagi m.in. z racji na finansowanie publiczne, które nie zachęca do pracy i tworzenia jakości wśród kadr naukowo-dydaktycznych. Rozwój finansowania w kierunku bardziej elastycznego, dopasowanego do potrzeb rynku szkolnictwa poprzez wprowadzenie bonów edukacyjnych, które otrzymywaliby uczniowie po zakończeniu liceum, stworzyłoby jasne, zdrowe zasady konkurencji w sektorze szkolnictwa wyższego między uczelniami, zwiększyło władzę i wybór studentów, oraz było bardziej sprawiedliwym sposobem finansowania szkolnictwa dla młodych.

Dr Jacek Tomkiewicz przedstawił obraz polskiego szkolnictwa wyższego jako gałęzi gospodarki na tle innych państw Unii Europejskiej. Podsumowując podkreślił, że istnieją warunki, żeby szkolnictwo wyższe było ważną gałęzią gospodarki, a z racji na złożoność uregulowań, zarówno finansowych jaki i organizacyjnych, stanie się tak pod warunkiem wysiłku nie tylko administracji centralnej i samorządowej, ale również samych uczelni i biznesu oraz oddolnie studentów. Kluczowa w tym procesie jest otwartość uczelni na zmiany.

Podsekretarz Stanu MNiSW Marek Ratajczak podkreślił w swoim wystąpieniu, że algorytm finansowania uczelni zostały istotnie zmieniony w ostatnim czasie w kierunku zwiększenia konkurencyjności sektora, a dalsza zmiana algorytmu ma duży wpływ na płynność wielu mniejszych i słabszych uczelni, co czyni stopniowe zmiany pożądanymi.

W trakcie spotkania wskazano jednocześnie na pozytywne zmiany po stronie struktury finansowania nauki, badań i rozwoju poprzez stworzenie przez MNiSW m.in. NCBiR oraz NCN. Jednocześnie podkreślono powolną zmianą po stronie budżetowego finansowania dydaktyki na uczelniach publicznych, brak powiązania algorytmu finansowania uczelni z jakością oraz nierównomierne wsparcie uczelni niepublicznych w stosunku do uczelni publicznych.

Dyskusja w trakcie spotkania koncentrowała się wokół pytań:

1.       Jak zmienić algorytm finansowania, aby promował jakość w dydaktyce i nauce?

2.       W jakim kierunku należy zmieniać system finansowania uczelni?

3.       Jakie zmiany w systemie finansowania zmotywują uczelnie do:

a. zwiększenia efektywności usług kształcenia i prowadzenia badań?

b. specjalizacji w podziale na uniwersytety badawcze i uczelnie dydaktyczne?