Organizatorzy i Uczestnicy obchodów
70. rocznicy powstania Polskiego Państwa Podziemnego
w Warszawie

Czcigodni Weterani!
Panie Prezesie! Pani Prezydent!
Panie i Panowie!

Serdecznie pozdrawiam wszystkich Państwa, przybyłych na obchody 70. rocznicy utworzenia Polskiego Państwa Podziemnego. Słowa szczególnego powitania kieruję do kombatantów Armii Krajowej i innych organizacji zbrojnych oraz działaczy cywilnych struktur konspiracji. W tym uroczystym dniu pragnę wyrazić najwyższe uznanie dla Państwa patriotycznej postawy, odwagi i męstwa.

Polskie Państwo Podziemne – ta nazwa pojawia się i stopniowo wchodzi w obieg od grudnia 1943 roku, sformułowana po raz pierwszy w Londynie przez Jana Karskiego. Ale realnie Polskie Państwo Podziemne zaczyna funkcjonować już jesienią 1939 roku, by w latach 1943-44 osiągnąć swoją najbardziej dojrzałą postać.

Dzięki dalekowzroczności twórców prawa ustrojowego II RP klęska w wojnie obronnej 1939 roku nie oznaczała zerwania ciągłości władzy nad krajem. Jej legalnym sukcesorem został
Rząd Polski na Uchodźstwie, pod którego zwierzchnością funkcjonowała na ziemiach polskich rozbudowana tajna administracja. Utworzono niezwykłe wojsko – Służbę Zwycięstwu Polski, Związek Walki Zbrojnej, w końcu Armię Krajową. Podziemie w realiach okupacji starało się wypełniać zadania, jakie w zwykłych warunkach czasu pokoju spoczywają na państwie. Działało więc konspiracyjne sądownictwo i szkolnictwo wszelkich szczebli, wydawano prasę i książki, najbardziej potrzebujące grupy społeczne otaczane były opieką, funkcjonował nawet mecenat nad środowiskami twórców kultury narodowej. Wszystko po to, aby mimo szalejącego terroru i ogromnych strat naród wyszedł z wojny ocalając swoją tożsamość, gotowy, po raz kolejny w historii, na nowo budować własne państwo.

Pomimo strasznych agresji z 1 i 17 września 1939 roku, niosących terror, zniszczenie i śmierć, Polacy nie załamali się – odbudowali coś, co stało się fenomenem w skali całego świata – Polskie Państwo Podziemne. Oddajemy hołd bohaterom Państwa Podziemnego – żołnierzom wspaniałej i legendarnej Armii Krajowej, ale także nauczycielom, sędziom, urzędnikom – ludziom, którzy za wykonywanie swojej służby publicznej gotowi byli zapłacić cenę najwyższą.

Dzisiejsza rocznica stanowi okazję do zastanowienia nad nowoczesnym polskim etosem państwowym. Na nasze tradycje w tej materii możemy spojrzeć bez kompleksów i w poczuciu słusznej dumy. Począwszy od zarania naszej państwowości Polacy zawsze mieli świadomość, jak potrzebny jest Polsce ośrodek władzy scalający państwo. Nawet w najtrudniejszym okresie porozbiorowym świadczyło o tym powołanie i funkcjonowanie Sejmu i Rządu Narodowego w powstaniu listopadowym oraz Tajemnego Państwa Polskiego w powstaniu styczniowym. Także na początku XX wieku wśród Polaków we wszystkich trzech zaborach powszechne stało się przekonanie o konieczności zjednoczenia wysiłków dla odzyskania wolnej ojczyzny. I kiedy w roku 1918 odrodziła się niepodległa Rzeczpospolita, wyzwolona energia i ogólnospołeczny entuzjazm zaowocowały intensywnym rozwojem młodego państwa. Pamięć o tej obywatelskiej mobilizacji pomogła nam przetrwać niemiecką okupację i powojenne rządy komunistów, w końcu zaś solidarnie i pokojowo wywalczyć suwerenność. A do najcenniejszych składników tej tradycji należy zaś Polskie Państwo Podziemne.

To piękne dziedzictwo, do którego wszyscy Polacy mają dzisiaj pełne prawo. Stereotyp mówiący, że nie potrafimy tworzyć trwałych instytucji życia społecznego i nie rozumiemy ich potrzeby, okazuje się nieprawdziwy i krzywdzący.

Okres zniewolenia nauczył nas jeszcze wyżej cenić wolność. Mając za sobą dwukrotną utratę niepodległości, wiemy, co znaczy trwać jako naród pozbawiony prawa do samodzielnego decydowania, kształtowania przyszłości wedle swoich celów i zamierzeń, swobodnego manifestowania uczuć patriotycznych i rozwijania własnej kultury. Wiemy, że wspólne dobro – państwo jest dla narodu wartością najwyższą. Wiemy, że osłabić, zdeformować, odebrać państwo znaczy wyrządzić narodowi jedną z największych krzywd. I że żadna namiastka nie może zastąpić tej gwarancji bezpieczeństwa i suwerenności, tej szkoły samodzielności i odpowiedzialności, tego źródła dumy, jakim jest własne państwo.

Tym wszystkim było dla Polaków w bohaterskich i tragicznych latach wojny Państwo Podziemne. Chociaż istniało niejawnie, a tożsamość osób sprawujących władzę pozostawała utajniona, społeczeństwo w pełni się z nim identyfikowało. Naród był zjednoczony we wspólnym oporze przeciw okupantom i pragnieniu odzyskania niepodległości. Tę próbę wierności, miłości i poświęcenia dla ojczyzny Polacy przeszli zwycięsko.

Dziękując wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do uczczenia dzisiejszej rocznicy, pragnę z serca życzyć uczestnikom uroczystości i wszystkim Polakom, także sobie samemu, abyśmy dzisiaj potrafili czuć się tak dumni z Rzeczypospolitej i być jej tak oddani,
jak byli żołnierze i obywatele Polskiego Państwa Podziemnego.