Organizatorzy i Uczestnicy
obchodów 65. rocznicy wyzwolenia
KL Auschwitz-Birkenau oraz Miasta Oświęcimia
spod okupacji Niemiec Hitlerowskich
Oświęcim – Grób Nieznanego Żołnierza

Ekscelencjo Księże Biskupie!
Szanowni Przedstawiciele Władz Samorządowych i Wojewódzkich!
Szanowni Oświęcimianie!
a przede wszystkim
Szanowni Byli Więźniowie KL Auschwitz-Birkenau!

Obchodzimy dzisiaj 65. rocznicę wydarzenia o znaczeniu symbolicznym. Wyzwolenie przez oddziały Armii Czerwonej niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau oraz miasta Oświęcimia zakończyło jeden z najbardziej haniebnych epizodów w historii Niemiec, Europy i całej ludzkości. Na mocy rezolucji ONZ dwudziesty siódmy stycznia jest Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu, w Niemczech obchodzonym równocześnie z Dniem Pamięci Ofiar Narodowego Socjalizmu. Dzisiaj wszyscy ludzie dobrej woli łączą się, aby w skupieniu i z powagą oddać hołd milionom istot ludzkich, które przeszły przez piekło strachu, bólu i śmierci. Tego dnia powtarzamy również słowa: ludzie ludziom zgotowali ten los. To ważna przestroga dla przyszłych pokoleń. Nigdy więcej nienawiści między ludźmi, niezależnie od przynależności rasowej, narodowej, religijnej, kulturowej.

Na medalu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata widnieje cytat z Talmudu: Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat. To piękna i głęboka myśl, którą można interpretować na wielu płaszczyznach. Wynika z niej także inne zdanie: kto niszczy jedno życie – niszczy cały świat. Dzieje się tak zarówno na planie indywidualnym, jak w życiu zbiorowości. Dramat każdej z ofiar KL Auschwitz-Birkenau był dramatem ich rodzin, ale także rodziny rodzin, jaką jest wspólnota narodu. Szczególnym tego przykładem jest los przedwojennego Oświęcimia – miasta, którego ponadosiemsetletnią historię, dawny charakter i tożsamość przytłoczyło brzemię dokonanej tutaj zbrodni. Niemiecka nazwa Auschwitz stała się symbolem zaniku człowieczeństwa i cywilizacyjnego upadku, metaforą zła ostatecznego. Zniszczono wtedy oświęcimską Jerozolimę – miejsce, w którym przedwojenna społeczność żydowska rozwijała swoje życie kulturalne, religijne i gospodarcze, w zgodzie, w warunkach współpracy z ludnością polską na rzecz pomyślnej przyszłości całego miasta. Kres położyła temu niemiecka inwazja we wrześniu 1939 roku. Potem przyszły prześladowania, represje, deportacje, rabunki, przede wszystkim wobec miejscowych Żydów. Wreszcie w czerwcu 1940 roku w oświęcimskiej dzielnicy Zasole utworzono KL Auschwitz – główny punkt realizacji planu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Od tej pory miasto i jego okolice żyły w cieniu straszliwej fabryki śmierci.

Na kartach historii złotymi zgłoskami wypisane są imiona tych, którzy gotowi byli poświęcić własne życie i bezpieczeństwo w obronie deptanej godności człowieka. Pięknym i wciąż niedostatecznie znanym wątkiem historii czasu wojny była postawa mieszkańców Oświęcimia i Ziemi Oświęcimskiej, którzy z narażeniem życia własnego i swoich rodzin nieśli pomoc więźniom obozu Auschwitz. Setki znanych z nazwiska i anonimowych oświęcimian – mężczyzn i kobiet, świeckich, kapłanów i osób zakonnych. Płacili za to aresztowaniami, wysiedlaniem, torturami, osadzeniem w obozie i śmiercią. Ale dostarczali więźniom żywność, ubrania, lekarstwa, nielegalną pocztę, organizowali ucieczki. Wzruszającym gestem oświęcimian była również opieka, jaką otoczyli po wyzwoleniu wyprowadzone z obozu dzieci i osoby starsze oraz praca w szpitalach polowych dla oswobodzonych więźniów. Historia KL Auschwitz-Birkenau oraz okupowanego Oświęcimia nie byłaby pełna bez przekazu o czynach i odwadze mieszkańców miasta.

Obywatele Oświęcimia – Miasta Orędownika Pokoju, mają prawo czuć się dumni z postawy tamtych niezwykłych oświęcimian, mogą i powinni strzec pamięci o ich zasługach. Jest to istotne dopełnienie naszej wiedzy o tamtym okresie, kiedy obok okrucieństwa i barbarzyństwa nie brakowało również czynów heroicznych, zasługujących na wieczną pamięć. Znamienna decyzja UNESCO z roku 1979, na mocy której tereny byłego obozu KL Auschwitz-Birkenau wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO, motywowana była ponadczasowym i uniwersalnym znaczeniem tego obiektu. Jest bardzo ważne, aby wszyscy, którzy będą przyswajać wiedzę o tym miejscu, mogli poznać historię ówczesnych mieszkańców, historię ich człowieczeństwa i międzyludzkiej solidarności.

Pragnę przekazać podziękowania i wyrazy szacunku organizatorom i uczestnikom obchodów 65. rocznicy wyzwolenia KL Auschwitz-Birkenau i miasta Oświęcimia – wszystkim, którzy zechcieli przyjść, by oddać cześć ofiarom niemieckiego nazizmu oraz bohaterom tamtego czasu. Jestem przekonany, że w ślad za przesłaniem Jana Pawła II z jerozolimskiego Instytutu Pamięci Yad Vashem budowanie cywilizacji miłości i pokoju jest najwspanialszym pomnikiem, jaki możemy dzisiaj ofiarować wszystkim tym, którzy cierpieli i zginęli w KL Auschwitz-Birkenau.

Lech Kaczyński
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej