Oświadczenie Prezydentów państw europejskich
uczestniczących
w międzynarodowych obchodach 70. rocznicy wydarzeń Czerwca 1956 r.
w Poznaniu
My, niżej podpisani:
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki,
Prezydent Republiki Albanii Bajram Begaj,
Prezydent Republiki Łotewskiej Edgars Rinkēvičs,
Prezydent Republiki Węgier Tamás Sulyok,
oddając hołd wszystkim tym, którzy w wiekach XIX i XX wzięli udział w walkach o odzyskanie i utrzymanie niepodległości naszych krajów – zarówno spod dominacji obcych imperiów, jak i spod władzy narzuconych bądź rodzimych reżimów totalitarnych – w tym także uczestnikom ruchów i manifestacji wolnościowych w latach poprzedzających upadek reżimu komunistycznego, oświadczamy, co następuje:
– w 70. rocznicę Poznańskiego Czerwca czcimy pamięć bohaterskich robotników poznańskich Zakładów Przemysłu Metalowego H. Cegielskiego – oraz mieszkańców miasta, którzy 28 czerwca 1956 roku, domagając się chleba, wolności i prawdy, jako pierwsi w powojennej Polsce wystąpili przeciw narzuconej siłą władzy komunistycznej. Uznajemy ich za bohaterów polskiej i europejskiej wolności oraz za wzór walki o suwerenność i podmiotowość ojczyzny. Pochylamy głowy nad pamięcią zabitych i rannych. Blisko jedną czwartą spośród ofiar śmiertelnych stanowili ludzie, którzy nie ukończyli osiemnastego roku życia. Symbolem ofiary narodów polskiego i węgierskiego pozostają trzynastoletni Romek Strzałkowski i węgierski nastolatek Péter Mansfeld – uczestnik Powstania Węgierskiego jesienią 1956 roku;
– przypominamy, że źródłem tragedii narodów był narzucony system komunistyczny, podporządkowany interesom Związku Sowieckiego, oparty na zniewoleniu narodów, represjach i pogardzie dla wolności. Poznański protest stał się iskrą, która wznieciła płomień wolności w Europie Środkowej. Choć krwawo stłumiony, zainspirował studentów oraz robotników Budapesztu, którzy jesienią tego samego roku stanęli do odważnej walki w Powstaniu Węgierskim. Powstanie to stało się świadectwem bohaterstwa narodu węgierskiego w oporze przeciw komunistycznemu zniewoleniu. Krew przelana w Poznaniu i w Budapeszcie połączyła nasze narody wspólnym doświadczeniem oporu wobec totalitaryzmu oraz wspólną wiarą, że duch ludzki jest niezłomny, a wolności, raz zdobytej, nie można na stałe odebrać. Tlący się płomień wolności podjęły także narody krajów bałtyckich, naród albański i inne narody Europy, by ostatecznie wspólnie obalić dzielącą Europę „żelazną kurtynę”;
– oddajemy hołd wszystkim narodom Europy Środkowej i Wschodniej, które na przestrzeni dziesięcioleci dawały świadectwo umiłowania wolności: uczestnikom Powstania Węgierskiego 1956 roku, ludziom Bałtyckiego Łańcucha 1989 roku oraz śpiewającej rewolucji w Estonii, na Litwie i Łotwie, Albańczykom, którzy wydźwignęli swój kraj z komunistycznej izolacji, a także polskim pokoleniom Czerwca 1956, Marca 1968, Grudnia 1970, Czerwca 1976 i Solidarności roku 1980 – tym wszystkim, których wysiłek przywiódł narody naszego regionu do wolności roku 1989;
– pragniemy pogłębiać współpracę w regionie Europy Środkowo–Wschodniej, opartą na wspólnie wyznawanych wartościach, takich jak wolność, suwerenność, poszanowanie praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego;
– jako wartość nadrzędną – obok suwerenności, która jest podstawowym prawem każdego wolnego państwa – uznajemy podmiotowość i prawo narodów do samostanowienia; wolnym i suwerennym narodom europejskim przysługuje prawo do uczestnictwa w strukturach międzynarodowych w charakterze równoprawnych podmiotów;
– podkreślamy, że prawo narodów do samostanowienia oraz nienaruszalność granic pozostają w Europie wartościami wciąż zagrożonymi; sprzeciwiamy się wszelkim próbom narzucania wolnym państwom obcej dominacji i dzielenia naszego kontynentu na strefy wpływów, w przekonaniu, że przestroga roku 1956 zachowuje swą aktualność po dziś dzień;
– zobowiązujemy się strzec prawdy o naszej wspólnej przeszłości oraz przeciwdziałać jej fałszowaniu i relatywizacji; pamięć o ofiarach i bohaterach walki o wolność pragniemy przekazać młodym pokoleniom, rozwijając w tym celu współpracę edukacyjną, naukową i archiwalną między naszymi państwami;
– wspólnie wyrażamy umiłowanie i przywiązanie do wolności, solidarności i suwerenności, przekonani, że żaden naród nie powinien pozostawać zakładnikiem podziałów minionej epoki.
Pamięć o tragicznych i dramatycznych losach naszych narodów traktujemy nie jako zamknięty rozdział historii, lecz jako żywe zobowiązanie. Wierni dziedzictwu tych, którzy oddali życie w imię „chleba i wolności”, pragniemy wspólnie budować Europę narodów wolnych, suwerennych i równych – Europę, w której nigdy więcej żaden naród nie będzie zmuszony płacić krwią za prawo do stanowienia o własnym losie.
Poznań, 28 czerwca 2026 r.
Najnowsze
