Pałac Prezydencki

W związku z informacjami prasowymi dotyczącymi rzekomych nieprawidłowości przy powołaniu Pana Zdzisława Sokala na przedstawiciela Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Komisji Nadzoru Finansowego, Kancelaria Prezydenta RP przedstawia następujące wyjaśnienia.

Rozróżnienia wymagają sytuacje powoływania przez Prezydenta RP, na podstawie przepisów Konstytucji lub ustaw, różnego rodzaju organów od powoływania przez Prezydenta RP swoich przedstawicieli, na podstawie ustaw, w niezależnych,  kolegialnych organach państwa.

Choć Konstytucja wprowadza wymóg kontrasygnowania aktów urzędowych Prezydenta RP przez Prezesa Rady Ministrów, co służy przejęciu przez Prezesa Rady Ministrów odpowiedzialności politycznej za akty Prezydenta RP, równocześnie wprowadza szeroki katalog uprawnień, których wykonywanie zwolnione jest z obowiązku uzyskania kontrasygnaty. Wyjątki te wskazane zostały w art. 144 ust. 3 Konstytucji i dotyczą np. powoływania Pierwszego Prezesa i prezesów Sądu Najwyższego, Prezesa i wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego, Prezesa i wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego czy członków Rady Polityki Pieniężnej.

Jeżeli Konstytucja nie zwalnia wprost Prezydenta RP z obowiązku uzyskania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów przy powoływaniu na różne funkcje państwowe, akt Prezydenta RP podlega kontrasygnacie Prezesa Rady Ministrów. Tytułem przykładu można wskazać zmiany w składzie Rady Ministrów, mianowanie i odwołanie ambasadorów czy powołanie członków zarządu Narodowego Banku Polskiego.

Od powyższych sytuacji musi zostać odróżnione powoływanie przedstawicieli Prezydenta RP w organach kolegialnych. Stanowisko Kancelarii Prezydenta RP w sprawie trybu powoływania przedstawicieli Prezydenta RP w skład niezależnych organów państwa o charakterze kolegialnym, do których zaliczyć należy Komisję Nadzoru Finansowego, oraz praktyka stosowania przepisów Konstytucji jest od lat jednolita. Swoje uprawnienia w taki sam sposób realizowali Prezydenci Rzeczypospolitej Polskiej piastujący ten urząd po wejściu w życie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Powołując swoich przedstawicieli w Komisji Nadzoru Finansowego, kolejni Prezydenci RP nie uzyskiwali kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (powołanie 4 października 2006 r. przez śp. Pana Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w skład KNF śp. Henryka Ciocha, powołanie 20 sierpnia 2010 r. przez Pana Prezydenta Bronisława Komorowskiego Pana Jerzego Pruskiego oraz powołanie 18 września 2015 r. przez Pana Prezydenta Andrzeja Dudę Pana Zdzisława Sokala).

Prezydenci, powołując swoich przedstawicieli m.in. do Krajowej Rady Sądownictwa czy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju nie wnosili o uzyskanie na tych aktach kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Ze względu na przyjęty w Konstytucji RP rozdział organów władzy wykonawczej nie można zaakceptować sytuacji, w której przedstawiciel Prezydenta RP w organie kolegialnym miałby być w jakikolwiek sposób podległy, choćby przez sam fakt kontrasygnowania wyboru,  Prezesowi Rady Ministrów. Ponadto, uzależnienie decyzji Prezydenta RP od uzyskania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów mogłoby pośrednio zmieniać kształt organów kolegialnych, wprowadzając niejako kolejnego członka wyznaczonego przy współudziale Prezesa Rady Ministrów, a nie samego Prezydenta RP. Dodatkowo zauważyć należy, iż przedstawiciel Prezydenta RP, wchodzący w skład jakiegoś organu kolegialnego, nie pełni funkcji organu, ale jest jedynie reprezentantem Prezydenta RP w organie kolegialnym.

Na przyjęcie przywołanej interpretacji miało wpływ także usytuowanie Komisji Nadzoru Finansowego w systemie prawnym oraz sposób określenia jej pozycji i zadań. KNF jest organem kolegialnym, w skład którego wchodzą – oprócz przewodniczącego wybieranego przez Prezesa Rady Ministrów i zastępców przewodniczącego – organy lub ich przedstawiciele należący do różnych segmentów władzy wykonawczej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, w skład Komisji Nadzoru Finansowego wchodzą: przewodniczący, dwóch zastępców przewodniczącego i czterech członków. Członkami Komisji są: minister właściwy do spraw instytucji finansowych albo jego przedstawiciel; minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego albo jego przedstawiciel; Prezes NBP albo delegowany przez niego wiceprezes Narodowego Banku Polskiego; przedstawiciel Prezydenta RP.

Istotna dla tej sprawy jest także argumentacja Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. K 2/09 stwierdził, że zróżnicowanie składu KNF przemawia za usytuowaniem jej poza strukturą administracji rządowej. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że w skład KNF na takich samych prawach wchodzą zarówno reprezentanci administracji rządowej, jak i reprezentanci Prezydenta RP oraz banku centralnego.