Adam Mickiewicz napisał Dziady – w tym ich kluczowe ogniwa, czyli część II i III – w różnych okresach życia i miejscach pobytu. Część II powstała w Kownie i ukazała się drukiem w 1823 roku w Wilnie, natomiast część III została stworzona w Dreźnie i wydana w 1832 roku w Paryżu. Połączone wspólnym zamysłem, dzieła te tworzą monumentalną całość, która stanowi jedno z najważniejszych osiągnięć polskiego i europejskiego romantyzmu.

W części II autor przedstawił obraz dawnych wierzeń i ludowej moralności, punktem wyjścia czyniąc obrzęd wywoływania duchów zmarłych pod przewodnictwem Guślarza. Wątek ten znajduje swoją dramatyczną kontynuację w części III, w której Mickiewicz ukazał martyrologię polskiej młodzieży, opierając akcję na autentycznym śledztwie i procesie filomatów. Główny temat obu tych części odnosi się do uniwersalnych prawd o ludzkiej egzystencji – od prostych, bezkompromisowych prawd moralnych ludu, po mesjanistyczną analizę cierpienia narodu pod carskimi represjami.

W strukturze całego dzieła płynnie przeplatają się motywy realistyczne, historyczne oraz fantastyczno–metafizyczne. Mroczna, mistyczna sceneria – od cmentarnej kaplicy po więzienną celę – podkreśla symboliczny wymiar dramatu, w którym kwestia indywidualnej odpowiedzialności za czyny nierozerwalnie łączy się z zagadnieniem narodowowyzwoleńczym.