Organizatorzy i Uczestnicy

                                                                                   obchodów 46. rocznicy

                                                                                   podpisania porozumienia jastrzębskiego

                                                                                   i powstania NSZZ „Solidarność”

                                                                                   w Jastrzębiu–Zdroju

Szanowni Państwo,

komunizm zwodził mirażami upodmiotowienia ludzi pracy. Obiecywał wyzwolenie z jarzma źle opłacanej, wyniszczającej pracy oraz udział w sprawiedliwym podziale wypracowywanych dóbr. W Polsce, którą Stalin oddał w zarząd swoim namiestnikom, rzeczywistość okazała się zupełnie inna. Liczył się gospodarczy drenaż prowadzony przez Sowiety, wsparcie dla gorzej prosperujących państw komunistycznych, osobiste korzyści nomenklatury partyjnej i wdrażanie absurdów gospodarki planowej. Człowiek, obywatel, pracownik – jako pojedynczy, wymienny trybik tego mechanizmu – nie liczył się wcale. Godność dziedziców polskiej tysiącletniej tradycji kultury i suwerennej państwowości, uczucia religijne i patriotyczne oraz podstawowe prawa człowieka były brutalnie deptane. W ich miejsce mnożyły się zakazy i obowiązki wobec drapieżczego, totalitarnego państwa.

Wyrazem radykalnego sprzeciwu Polaków względem tej tyranii był najpierw tragiczny bój uczestników powstania antykomunistycznego, a następnie masowe protesty społeczne w kolejnych dekadach XX wieku. Po wydarzeniach 1976 roku w środowiskach niezależnych działaczy robotniczych zaczęło dojrzewać przekonanie, że kto mało żąda, mało uzyskuje – oraz że pojedyncze ogniska buntu reżim może łatwo izolować i tłumić, ale regionalnych i ogólnokrajowych fal strajków sam zaczyna się bać i może być skłonniejszy do ustępstw.

Kiedy więc latem 1980 roku władza wymierzyła Polakom kolejny policzek i wprowadziła znaczne podwyżki urzędowych cen żywności, co wiązało się ze zubożeniem milionów rodzin, do ogłoszonych akcji protestacyjnych przystąpiły dziesiątki tysięcy pracowników – najpierw w Lubelskiem, a potem w innych regionach. Najbardziej brzemienne w skutki okazały się strajki na Wybrzeżu, Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Ksiądz Bernard Czernecki, duszpasterz protestujących w jastrzębskich kopalniach i późniejszy legendarny kapelan NSZZ „Solidarność”, wspominał: „Wybrzeże strajkuje już od dwóch tygodni i władze nie chcą rozmawiać ze stoczniowcami. Górnicy zrozumieli, że jeżeli nie wesprą braci robotników z Wybrzeża, władze są gotowe stłumić strajk stoczniowców. Są przecież zamknięci w jednej stoczni. Pacyfikować 70 kopalń to już całkiem inny problem”. Zaangażowanie górników – ludzi twardych, odważnych, zdeterminowanych – oraz strajkujących załóg innych śląskich zakładów pracy walnie przyczyniło się do historycznego przełomu, jakim były wieńczące strajki porozumienia sierpniowe: szczecińskie i gdańskie oraz sygnowane już we wrześniu porozumienia jastrzębskie i dąbrowskie.

Dzisiaj obchodzimy 46. rocznicę podpisania trzeciego z tych dokumentów – którego tytuł brzmi: Protokół porozumienia zawartego przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w dniu 3 września 1980 roku w Kopalni Węgla Kamiennego Manifest Lipcowy. Z tej okazji składam uroczysty hołd wszystkim bohaterom naszej wolności ze Śląska i z Zagłębia, którzy w tamtym trudnym czasie nie ulegli manipulacjom, podstępom, szantażom i groźbom komunistów, wytrzymali trudy strajku okupacyjnego, zawierzyli opiece św. Barbary i pozostali solidarni ze swoimi strajkującymi kolegami, złączeni więzami jedności narodowej i pracowniczej solidarności.

Szanowni Zgromadzeni,

treść wspomnianych czterech dokumentów pozwala zrozumieć, czym była dyktatura komunistyczna w kontekście codziennego życia i pracy – i że dobra, prawa i przywileje, które dzisiaj uważamy za coś w oczywisty sposób nam należnego, musiały być wówczas przedmiotem nieustępliwej i ryzykownej walki. Porozumienie jastrzębskie zakładało m.in. zniesienie obligatoryjnego czterobrygadowego systemu pracy w górnictwie, w którym wydobycie prowadzono przez wszystkie dni tygodnia, także w święta. Strajkujący wywalczyli zgodę władz na pięciodniowy tydzień pracy, z wolnymi sobotami i niedzielami, oraz zobowiązanie do waloryzacji płac i obniżenia wieku emerytalnego dla górników dołowych. Wśród wielu innych postulatów socjalno–bytowych zmuszeni byli upominać się o rzeczy tak oczywiste, jak formalne potwierdzenie, że pylica jest chorobą zawodową górników.

Nade wszystko jednak porozumienie jastrzębskie stanowiło ważny krok ku zwycięstwu nad komunistycznym systemem zniewolenia. Pozostanie ono na zawsze pomnikiem prawości i odwagi rodaków, którzy rzucili wyzwanie władzy zbrodniczej, zdeprawowanej, tłumiącej głos i aspiracje narodu. Jest i będzie przestrogą dla wszystkich, którzy znów chcieliby poddać nas i naszą Ojczyznę obcemu wyzyskowi i dyktatowi.

Jestem przekonany, że właśnie tego uczy nas dzisiaj Jastrzębie, że nie wystarczy upominać się o siebie. Trzeba umieć stanąć także za drugim człowiekiem, za swoją wspólnotą i za Polską. Taką lekcję pozostawili nam uczestnicy tamtego strajku i jest ona aktualna również dla naszego pokolenia. Porozumienie jastrzębskie zawsze będzie przypominało o drzemiącej w nas sile – czyli o niezłomnym polskim duchu wolności i solidarności.

Cześć uczestnikom sierpniowego zrywu!

Niech żyje Polska!

Z wyrazami szacunku

Karol Nawrocki
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

_____________________________________

List odczytała doradca Prezydenta RP Beata Kempa.